श्रीमद्भागवतम्
The Boon That Killed Its Asker10.88.1-13
4854 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.88.1-13

śrī-rājovāca

देवनागरी

देवासुर-मनुष्येसु ये भजन्त्य् अशिवं शिवम्
प्रायस् ते धनिनो भोजा न तु लक्ष्म्याः पतिं हरिम्
एतद् वेदितुम् इच्छामः सन्देहो ऽत्र महान् हि नः
विरुद्ध-शीलयोः प्रभ्वोर् विरुद्धा भजतां गतिः
शिवः शक्ति-युतः शश्वत् त्रि-लिङ्गो गुण-संवृतः
वैकारिकस् तैजसश् च तामसश् चेत्य् अहं त्रिधा
ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन
उपधावन् विभूतीनां सर्वासाम् अश्नुते गतिम्
हरिर् हि निर्गुणः साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः
स सर्व-दृग् उपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत्
निवृत्तेष्व् अश्व-मेधेषु राजा युष्मत्-पितामहः
शृण्वन् भगवतो धर्मान् अपृच्छद् इदम् अच्युतम्
स आह भगवांस् तस्मै प्रीतः शुश्रूषवे प्रभुः
नृणां निःश्रेयसार्थाय यो ऽवतीर्णो यदोः कुले
यस्याहम् अनुगृह्णामि हरिष्ये तद्-धनं शनैः
ततो ऽधनं त्यजन्त्य् अस्य स्वजना दुःख-दुःखितम्
स यदा वितथोद्योगो निर्विण्णः स्याद् धनेहया
मत्-परैः कृत-मैत्रस्य करिष्ये मद्-अनुग्रहम्
तद् ब्रह्म परमं सूक्ष्मं चिन्-मात्रं सद् अनन्तकम्
विज्ञायात्मतया धीरः संसारात् परिमुच्यते
अतो मां सु-दुराराध्यं हित्वान्यान् भजते जनः
ततस् त आशु-तोषेभ्यो लब्ध-राज्य-श्रियोद्धताः
मत्ताः प्रमत्ता वर-दान् विस्मयन्त्य् अवजानते
शाप-प्रसादयोर् ईशा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः
सद्यः शाप-प्रसादो ऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युतः
अत्र चोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
वृकासुराय गिरिशो वरं दत्त्वाप सङ्कटम्

लिप्यंतरण (IAST)

devāsura-manuṣyesu ye bhajanty aśivaṃ śivam
prāyas te dhanino bhojā na tu lakṣmyāḥ patiṃ harim
etad veditum icchāmaḥ sandeho 'tra mahān hi naḥ
viruddha-śīlayoḥ prabhvor viruddhā bhajatāṃ gatiḥ
śivaḥ śakti-yutaḥ śaśvat tri-liṅgo guṇa-saṃvṛtaḥ
vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṃ tridhā
tato vikārā abhavan ṣoḍaśāmīṣu kañcana
upadhāvan vibhūtīnāṃ sarvāsām aśnute gatim
harir hi nirguṇaḥ sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ
sa sarva-dṛg upadraṣṭā taṃ bhajan nirguṇo bhavet
nivṛtteṣv aśva-medheṣu rājā yuṣmat-pitāmahaḥ
śṛṇvan bhagavato dharmān apṛcchad idam acyutam
sa āha bhagavāṃs tasmai prītaḥ śuśrūṣave prabhuḥ
nṛṇāṃ niḥśreyasārthāya yo 'vatīrṇo yadoḥ kule
yasyāham anugṛhṇāmi hariṣye tad-dhanaṃ śanaiḥ
tato 'dhanaṃ tyajanty asya svajanā duḥkha-duḥkhitam
sa yadā vitathodyogo nirviṇṇaḥ syād dhanehayā
mat-paraiḥ kṛta-maitrasya kariṣye mad-anugraham
tad brahma paramaṃ sūkṣmaṃ cin-mātraṃ sad anantakam
vijñāyātmatayā dhīraḥ saṃsārāt parimucyate
ato māṃ su-durārādhyaṃ hitvānyān bhajate janaḥ
tatas ta āśu-toṣebhyo labdha-rājya-śriyoddhatāḥ
mattāḥ pramattā vara-dān vismayanty avajānate
śāpa-prasādayor īśā brahma-viṣṇu-śivādayaḥ
sadyaḥ śāpa-prasādo 'ṅga śivo brahmā na cācyutaḥ
atra codāharantīmam itihāsaṃ purātanam
vṛkāsurāya giriśo varaṃ dattvāpa saṅkaṭam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
देव-असुर-मनुष्येषु ये भजन्ति अ-शिवम् शिवम्deva-asura-manuṣyeṣu ye bhajanti a-śivam śivam«среди богов, асуров и людей — те, кто чтит Шиву, [самого] неблагого,; богов-асуров-людях которые чтут неблагого Шиву
प्रायः ते धनिनः भोजाः न तु लक्ष्म्याः पतिम् हरिम्prāyaḥ te dhaninaḥ bhojāḥ na tu lakṣmyāḥ patim harimпо большей части они богаты и наслаждаются; но не [те, кто чтит] Хари, супруга Лакшми; по большей части они богатые наслаждающиеся не же Лакшми супруга Хари
एतत् वेदितुम् इच्छामः सन्देहः अत्र महान् हि नःetat veditum icchāmaḥ sandehaḥ atra mahān hi naḥ«это мы желаем узнать: ведь у нас здесь великое сомнение —; это узнать желаем сомнение здесь великое ведь наше
विरुद्ध-शीलयोः प्रभ्वोः विरुद्धा भजताम् गतिःviruddha-śīlayoḥ prabhvoḥ viruddhā bhajatām gatiḥу двух владык с противоположным нравом противоположна участь чтящих»; противоположнонравных владык противоположная чтящих участь
शिवः शक्ति-युतः शश्वत् त्रि-लिङ्गः गुण-संवृतःśivaḥ śakti-yutaḥ śaśvat tri-liṅgaḥ guṇa-saṃvṛtaḥ«Шива постоянно соединён с шакти, трёхпризнаковый, окружённый гунами;; Шива шактисоединённый постоянно трёхпризнаковый гунамиокружённый
वैकारिकः तैजसः च तामसः च इति अहम् त्रिधाvaikārikaḥ taijasaḥ ca tāmasaḥ ca iti aham tridhā«изменчивое», «светозарное» и «тёмное» — самость троякая; изменчивое светозарное же тёмное же так самость трояко
ततः विकाराः अभवन् षोडश अमीषु कञ्चनtataḥ vikārāḥ abhavan ṣoḍaśa amīṣu kañcana«оттуда возникли шестнадцать изменений; среди них какое-либо; оттуда изменения возникли шестнадцать среди них какое-либо
उपधावन् विभूतीनाम् सर्वासाम् अश्नुते गतिम्upadhāvan vibhūtīnām sarvāsām aśnute gatimпочитающий обретает участь всех богатств; почитающий богатств всех обретает участь
हरिः हि निर्गुणः साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परःhariḥ hi nirguṇaḥ sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ«Хари же — бескачественный, воочию Пуруша, выше пракрити;; Хари ведь бескачественный воочию Пуруша пракрити выше
सः सर्व-दृक् उपद्रष्टा तम् भजन् निर्गुणः भवेत्saḥ sarva-dṛk upadraṣṭā tam bhajan nirguṇaḥ bhavetон всезрящий, наблюдающий; чтящий его становится бескачественным; он всезрящий наблюдающий его чтущий бескачественный да будет
निवृत्तेषु अश्व-मेधेषु राजा युष्मत्-पितामहःnivṛtteṣu aśva-medheṣu rājā yuṣmat-pitāmahaḥ«когда завершились ашвамедхи, царь, ваш дед,; завершившихся ашвамедхах царь ваш дед
शृण्वन् भगवतः धर्मान् अपृच्छत् इदम् अच्युतम्śṛṇvan bhagavataḥ dharmān apṛcchat idam acyutamслушая дхармы Владыки, спросил Ачьюту об этом; слушающий Владыки дхармы спросил это Ачьюту
सः आह भगवान् तस्मै प्रीतः शुश्रूषवे प्रभुःsaḥ āha bhagavān tasmai prītaḥ śuśrūṣave prabhuḥ«Владыка сказал ему, обрадованный, — желающему слушать, — господь,; он сказал Владыка ему обрадованный слушатьжелающему господь
नृणाम् निःश्रेयस-अर्थाय यः अवतीर्णः यदोः कुलेnṛṇām niḥśreyasa-arthāya yaḥ avatīrṇaḥ yadoḥ kuleкто ради высшего блага людей нисшёл в род Яду:; людей высшегоблага ради который нисшедший Яду в род
यस्य अहम् अनुगृह्णामि हरिष्ये तत्-धनम् शनैःyasya aham anugṛhṇāmi hariṣye tat-dhanam śanaiḥ«„кому я оказываю милость — у того я отниму имущество понемногу;; которому я оказываю милость отниму его имущество понемногу
ततः अ-धनम् त्यजन्ति अस्य स्व-जनाः दुःख-दुःखितम्tataḥ a-dhanam tyajanti asya sva-janāḥ duḥkha-duḥkhitamзатем безденежного оставляют его свои — измученного горем за горем; затем безденежного оставляют его свои горемгоремизмученного
सः यदा वितथ-उद्योगः निर्विण्णः स्यात् धन-ईहयाsaḥ yadā vitatha-udyogaḥ nirviṇṇaḥ syāt dhana-īhayā«„когда он, чьи усилия тщетны, станет отвратившимся от искания богатства,; он когда тщетноусильный отвратившийся был бы богатстваисканием
मत्-परैः कृत-मैत्रस्य करिष्ये मत्-अनुग्रहम्mat-paraiḥ kṛta-maitrasya kariṣye mat-anugraham[тогда] заключившему дружбу с преданными мне я окажу свою милость“; мнепреданными заключившемудружбу окажу мою милость
तत् ब्रह्म परमम् सूक्ष्मम् चित्-मात्रम् सत् अनन्तकम्tat brahma paramam sūkṣmam cit-mātram sat anantakam«„тот Брахман — высший, тонкий, состоящий лишь из сознания, сущий, бесконечный;; тот Брахман высший тонкий сознаниетолько сущий бесконечный
विज्ञाय आत्मतया धीरः संसारात् परिमुच्यतेvijñāya ātmatayā dhīraḥ saṃsārāt parimucyateраспознав [его] как самость, стойкий освобождается от круговорота; распознав самостностью стойкий круговорота освобождается
अतः माम् सु-दुर्-आराध्यम् हित्वा अन्यान् भजते जनःataḥ mām su-dur-ārādhyam hitvā anyān bhajate janaḥ«„потому, оставив меня, весьма труднопочитаемого, люди чтят иных;; потому меня весьматруднопочитаемого оставив иных чтит народ
ततः ते आशु-तोषेभ्यः लब्ध-राज्य-श्रिया उद्धताःtataḥ te āśu-toṣebhyaḥ labdha-rājya-śriyā uddhatāḥзатем они, обретя от быстро довольствуемых царское богатство, вздыблённые,; затем они быстродовольных обретённоцарскобогатством вздыблённые
मत्ताः प्रमत्ताः वर-दान् विस्मयन्ति अवजानतेmattāḥ pramattāḥ vara-dān vismayanti avajānateопьянённые, нерадивые, изумляют дарителей [и] презирают [их]“; опьянённые нерадивые дарителей изумляют презирают
शाप-प्रसादयोः ईशाः ब्रह्म-विष्णु-शिव-आदयःśāpa-prasādayoḥ īśāḥ brahma-viṣṇu-śiva-ādayaḥ«господа проклятия и милости — Брахма, Вишну, Шива и прочие;; проклятиямилости господа Брахма-Вишну-Шива-начальные
सद्यः शाप-प्रसादः अङ्ग शिवः ब्रह्मा न च अच्युतःsadyaḥ śāpa-prasādaḥ aṅga śivaḥ brahmā na ca acyutaḥтотчас [дающие] проклятие и милость, о [царь], — Шива [и] Брахма, но не Ачьюта; тотчас проклятиемилостивый, о, Шива Брахма не же Ачьюта
अत्र च उदाहरन्ति इमम् इतिहासम् पुरातनम्atra ca udāharanti imam itihāsam purātanam«здесь приводят это древнее сказание:; здесь же приводят это сказание древнее
वृकासुराय गिरिशः वरम् दत्त्वा आप सङ्कटम्vṛkāsurāya giriśaḥ varam dattvā āpa saṅkaṭamГириша, дав дар Врикасуре, пришёл в беду»; Врикасуре Гириша дар дав пришёл беду
अनुवाद

«„Среди богов, асуров и людей — те, кто чтит Шиву, [самого] неблагого, по большей части они богаты и наслаждаются; но не [те, кто чтит] Хари, супруга Лакшми. Это мы желаем узнать: ведь у нас здесь великое сомнение — у двух владык с противоположным нравом противоположна участь чтящих“. „Шива постоянно соединён с шакти, трёхпризнаковый, окружённый гунами; «изменчивое», «светозарное» и «тёмное» — самость троякая; оттуда возникли шестнадцать изменений; среди них какое-либо почитающий обретает участь всех богатств. Хари же — бескачественный, воочию Пуруша, выше пракрити; он всезрящий, наблюдающий; чтящий его становится бескачественным. Когда завершились ашвамедхи, царь, ваш дед, слушая дхармы Владыки, спросил Ачьюту об этом. Владыка сказал ему, обрадованный, — желающему слушать, — господь, кто ради высшего блага людей нисшёл в род Яду: «Кому я оказываю милость — у того я отниму имущество понемногу; затем безденежного оставляют его свои — измученного горем за горем. Когда он, чьи усилия тщетны, станет отвратившимся от искания богатства, [тогда] заключившему дружбу с преданными мне я окажу свою милость. Тот Брахман — высший, тонкий, состоящий лишь из сознания, сущий, бесконечный; распознав [его] как самость, стойкий освобождается от круговорота. Потому, оставив меня, весьма труднопочитаемого, люди чтят иных; затем они, обретя от быстро довольствуемых царское богатство, вздыблённые, опьянённые, нерадивые, изумляют дарителей [и] презирают [их]». Господа проклятия и милости — Брахма, Вишну, Шива и прочие; тотчас [дающие] проклятие и милость, о [царь], — Шива [и] Брахма, но не Ачьюта. Здесь приводят это древнее сказание: Гириша, дав дар Врикасуре, пришёл в беду“».

संस्करण

4c7787d72624 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से