श्रीमद्भागवतम्
The Python, the Sea, and Piṅgalā's Song11.8.30-44
4897 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 11.8.30-44

piṅgalovāca

देवनागरी

अहो मे मोह-विततिं पश्यताविजितात्मनः
या कान्ताद् असतः कामं कामये येन बालिशा
सन्तं समीपे रमणं रति-प्रदं वित्त-प्रदं नित्यम् इमं विहाय
अकाम-दं दुःख-भयाधि-शोक- मोह-प्रदं तुच्छम् अहं भजे ऽज्ञा
अहो मयात्मा परितापितो वृथा साङ्केत्य-वृत्त्याति-विगर्ह्य-वार्तया
स्त्रैणान् नराद् यार्थ-तृषो ऽनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तं रतिम् आत्मनेच्छती
यद् अस्थिभिर् निर्मित-वंश-वंस्य-
स्थूणं त्वचा रोम-नखैः पिनद्धम्
क्षरन्-नव-द्वारम् अगारम् एतद्
विण्-मूत्र-पूर्णं मद् उपैति कान्या
विदेहानां पुरे ह्य् अस्मिन्न् अहम् एकैव मूढ-धीः
यान्यम् इच्छन्त्य् असत्य् अस्माद् आत्म-दात् कामम् अच्युतात्
सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम्
तं विक्रीयात्मनैवाहं रमे ऽनेन यथा रमा
कियत् प्रियं ते व्यभजन् कामा ये काम-दा नराः
आद्य्-अन्तवन्तो भार्याया देवा वा काल-विद्रुताः
नूनं मे भगवान् प्रीतो विष्णुः केनापि कर्मणा
निर्वेदो ऽयं दुराशाया यन् मे जातः सुखावहः
मैवं स्युर् मन्द-भाग्यायाः क्लेशा निर्वेद-हेतवः
येनानुबन्धं निर्हृत्य पुरुषः शमम् ऋच्छति
तेनोपकृतम् आदाय शिरसा ग्राम्य-सङ्गताः
त्यक्त्वा दुराशाः शरणं व्रजामि तम् अधीश्वरम्
सन्तुष्टा श्रद्दधत्य् एतद् यथा-लाभेन जीवती
विहराम्य् अमुनैवाहम् आत्मना रमणेन वै
संसार-कूपे पतितं विषयैर् मुषितेक्षणम्
ग्रस्तं कालाहिनात्मानं को ऽन्यस् त्रातुम् अधीश्वरः
आत्मैव ह्य् आत्मनो गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात्
अप्रमत्त इदं पश्येद् ग्रस्तं कालाहिना जगत्
एवं व्यवसित-मतिर् दुराशां कान्त-तर्ष-जाम्
छित्त्वोपशमम् आस्थाय शय्याम् उपविवेश सा
आशा हि परमं दुःखं नैराश्यं परमं सुखम्
यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला

लिप्यंतरण (IAST)

aho me moha-vitatiṃ paśyatāvijitātmanaḥ
yā kāntād asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā
santaṃ samīpe ramaṇaṃ rati-pradaṃ vitta-pradaṃ nityam imaṃ vihāya
akāma-daṃ duḥkha-bhayādhi-śoka- moha-pradaṃ tuccham ahaṃ bhaje 'jñā
aho mayātmā paritāpito vṛthā sāṅketya-vṛttyāti-vigarhya-vārtayā
straiṇān narād yārtha-tṛṣo 'nuśocyāt krītena vittaṃ ratim ātmanecchatī
yad asthibhir nirmita-vaṃśa-vaṃsya-
sthūṇaṃ tvacā roma-nakhaiḥ pinaddham
kṣaran-nava-dvāram agāram etad
viṇ-mūtra-pūrṇaṃ mad upaiti kānyā
videhānāṃ pure hy asminn aham ekaiva mūḍha-dhīḥ
yānyam icchanty asaty asmād ātma-dāt kāmam acyutāt
suhṛt preṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṃ śarīriṇām
taṃ vikrīyātmanaivāhaṃ rame 'nena yathā ramā
kiyat priyaṃ te vyabhajan kāmā ye kāma-dā narāḥ
ādy-antavanto bhāryāyā devā vā kāla-vidrutāḥ
nūnaṃ me bhagavān prīto viṣṇuḥ kenāpi karmaṇā
nirvedo 'yaṃ durāśāyā yan me jātaḥ sukhāvahaḥ
maivaṃ syur manda-bhāgyāyāḥ kleśā nirveda-hetavaḥ
yenānubandhaṃ nirhṛtya puruṣaḥ śamam ṛcchati
tenopakṛtam ādāya śirasā grāmya-saṅgatāḥ
tyaktvā durāśāḥ śaraṇaṃ vrajāmi tam adhīśvaram
santuṣṭā śraddadhaty etad yathā-lābhena jīvatī
viharāmy amunaivāham ātmanā ramaṇena vai
saṃsāra-kūpe patitaṃ viṣayair muṣitekṣaṇam
grastaṃ kālāhinātmānaṃ ko 'nyas trātum adhīśvaraḥ
ātmaiva hy ātmano goptā nirvidyeta yadākhilāt
apramatta idaṃ paśyed grastaṃ kālāhinā jagat
evaṃ vyavasita-matir durāśāṃ kānta-tarṣa-jām
chittvopaśamam āsthāya śayyām upaviveśa sā
āśā hi paramaṃ duḥkhaṃ nairāśyaṃ paramaṃ sukham
yathā sañchidya kāntāśāṃ sukhaṃ suṣvāpa piṅgalā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अहो मे मोह-विततिम् पश्यत अ-विजित-आत्मनःaho me moha-vitatim paśyata a-vijita-ātmanaḥ«о, взгляните на разлив моего заблуждения — не победившей себя,; о моё заблужденияразлив глядите непобедившейсебя
या कान्तात् असतः कामम् कामये येन बालिशाyā kāntāt asataḥ kāmam kāmaye yena bāliśāкоторая от невечного любовника желает утоления, глупая; которая любовника невечного желаемое желаю которым глупая
सन्तम् समीपे रमणम् रति-प्रदम् वित्त-प्रदम् नित्यम् इमम् विहायsantam samīpe ramaṇam rati-pradam vitta-pradam nityam imam vihāya«оставив Возлюбленного, что рядом, — дарящего радость, дарящего достаток, вечного, —; сущего вблизи возлюбленного радостьдающего достатокдающего вечного этого оставив
अ-काम-दम् दुःख-भय-आधि-शोक-मोह-प्रदम् तुच्छम् अहम् भजे अज्ञाa-kāma-dam duḥkha-bhaya-ādhi-śoka-moha-pradam tuccham aham bhaje ajñāя, неведающая, служу ничтожному, что желанного не даёт, а даёт боль, страх, тревогу, скорбь и морок; нежеланноедающего больстрахтревогаскорбьморокдающего ничтожного я служу неведающая
अहो मया आत्मा परितापितः वृथा साङ्केत्य-वृत्त्या अति-विगर्ह्य-वार्तयाaho mayā ātmā paritāpitaḥ vṛthā sāṅketya-vṛttyā ati-vigarhya-vārtayā«о, напрасно измучила я себя промыслом свиданий, занятием донельзя постыдным,; о мною себя измучена напрасно свиданийпромыслом крайнепорицаемымзанятием
स्त्रैणात् नरात् या अर्थ-तृषः अनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तम् रतिम् आत्मना इच्छतीstraiṇāt narāt yā artha-tṛṣaḥ anuśocyāt krītena vittam ratim ātmanā icchatīя, что хотела достатка и услады от бабника, жадного до денег, жалкого, купленного собою же; бабника мужа которая деньгижаждущего жалкого купленным достаток усладу собою желающая
यत् अस्थिभिः निर्मित-वंश-वंस्य-स्थूणम् त्वचा रोम-नखैः पिनद्धम्yat asthibhiḥ nirmita-vaṃśa-vaṃsya-sthūṇam tvacā roma-nakhaiḥ pinaddham«этот дом, чьи балки, стропила и столбы сложены из костей, обтянутый кожею, волосами и ногтями,; который костями сложенныебалкистропиластолбы кожею волосыногти обтянутый
क्षरत्-नव-द्वारम् अगारम् एतत् विट्-मूत्र-पूर्णम् मत् उपैति का अन्याkṣarat-nava-dvāram agāram etat viṭ-mūtra-pūrṇam mat upaiti kā anyāс девятью сочащимися дверьми, полный кала и мочи, — какая иная, кроме меня, к нему пойдёт?; сочащиесядевятьдверей жилище это калмочаполное кроме меня подойдёт какая другая
विदेहानाम् पुरे हि अस्मिन् अहम् एका एव मूढ-धीःvidehānām pure hi asmin aham ekā eva mūḍha-dhīḥ«в этом городе Видехов лишь я одна тупоумная,; Видеховгороде ведь этом я одна же тупоумная
या अन्यम् इच्छन्ति असति अस्मात् आत्म-दात् कामम् अच्युतात्yā anyam icchanti asati asmāt ātma-dāt kāmam acyutātибо ищу иного, невечного, помимо Ачьюты, дающего Себя и желаемое; которая иного желающая невечного помимо этого Себядающего желаемое Ачьюты
सुहृत् प्रेष्ठ-तमः नाथः आत्मा च अयम् शरीरिणाम्suhṛt preṣṭha-tamaḥ nāthaḥ ātmā ca ayam śarīriṇām«Он — друг, наилюбимейший, владыка и самая суть воплощённых;; друг наилюбимейший владыка суть же этот воплощённых
तम् विक्रीय आत्मना एव अहम् रमे अनेन यथा रमाtam vikrīya ātmanā eva aham rame anena yathā ramāкупив Его собою же, я буду радоваться с Ним, как Рама; того купив собою же я радуюсь этим как Рама
कियत् प्रियम् ते व्यभजन् कामाः ये काम-दाः नराःkiyat priyam te vyabhajan kāmāḥ ye kāma-dāḥ narāḥ«много ли приятного уделили тебе желания — те люди, что дают желаемое?; сколько приятного тебе уделили желания которые желаемоедающие люди
आदि-अन्त-वन्तः भार्यायाः देवाः वा काल-विद्रुताःādi-anta-vantaḥ bhāryāyāḥ devāḥ vā kāla-vidrutāḥимеющие начало и конец — для жены, — или боги, разметённые временем; началоконецимеющие жены боги или временемразметённые
नूनम् मे भगवान् प्रीतः विष्णुः केन अपि कर्मणाnūnam me bhagavān prītaḥ viṣṇuḥ kena api karmaṇā«верно, доволен мною Господь Вишну неким деянием,; верно мною Господь довольный Вишну какимто деянием
निर्वेदः अयम् दुराशायाः यत् मे जातः सुख-आवहःnirvedaḥ ayam durāśāyāḥ yat me jātaḥ sukha-āvahaḥибо это отвращение родилось у меня, дурно надеявшейся, и принесло счастье; отвращение это дурнонадеявшейся что у меня рождённое счастьеприносящее
मा एवम् स्युः मन्द-भाग्यायाः क्लेशाः निर्वेद-हेतवःmā evam syuḥ manda-bhāgyāyāḥ kleśāḥ nirveda-hetavaḥ«не будь я малосчастливой, не стали бы муки причиною отвращения,; не так были бы малосчастливой муки отвращенияпричины
येन अनुबन्धम् निर्हृत्य पुरुषः शमम् ऋच्छतिyena anubandham nirhṛtya puruṣaḥ śamam ṛcchatiкоторым человек, вырвав привязанность, достигает покоя; которым привязанность вырвав человек покой достигает
तेन उपकृतम् आदाय शिरसा ग्राम्य-सङ्गताःtena upakṛtam ādāya śirasā grāmya-saṅgatāḥ«приняв головою оказанное Им благодеяние, [оставив] мирские связи,; Им оказанноеблаго приняв головою деревенскиесвязи
त्यक्त्वा दुराशाः शरणम् व्रजामि तम् अधीश्वरम्tyaktvā durāśāḥ śaraṇam vrajāmi tam adhīśvaramоставив дурные надежды, иду под кров к Нему, верховному владыке; оставив дурныенадежды кров иду к тому верховномувладыке
सन्तुष्टा श्रद्दधति एतत् यथा-लाभेन जीवतीsantuṣṭā śraddadhati etat yathā-lābhena jīvatī«довольная, верящая в это, живущая тем, что придёт само,; довольная верящая это какпридётся живущая
विहरामि अमुना एव अहम् आत्मना रमणेन वैviharāmi amunā eva aham ātmanā ramaṇena vaiя буду радоваться лишь с Ним — с самою Сутью, с Возлюбленным; радуюсь этим же я сутью возлюбленным ведь
संसार-कूपे पतितम् विषयैः मुषित-ईक्षणम्saṃsāra-kūpe patitam viṣayaiḥ muṣita-īkṣaṇam«упавшего в колодец круговорота, с похищенным предметами зрением,; круговоротаколодце упавшего предметами похищенноезрение
ग्रस्तम् काल-अहिना आत्मानम् कः अन्यः त्रातुम् अधीश्वरःgrastam kāla-ahinā ātmānam kaḥ anyaḥ trātum adhīśvaraḥпроглоченного змеем времени — кто иной властен спасти?; проглоченного временизмеем себя кто другой спасти владыка
आत्मा एव हि आत्मनः गोप्ता निर्विद्येत यदा अखिलात्ātmā eva hi ātmanaḥ goptā nirvidyeta yadā akhilāt«себе хранитель — сам же, когда отвратится от всего;; сам же ведь себе хранитель отвратился бы когда всего
अ-प्रमत्तः इदम् पश्येत् ग्रस्तम् काल-अहिना जगत्a-pramattaḥ idam paśyet grastam kāla-ahinā jagatнеусыплённый, пусть видит он этот мир, проглоченный змеем времени; неусыплённый это видел бы проглоченный временизмеем мир
एवम् व्यवसित-मतिः दुराशाम् कान्त-तर्ष-जाम्evam vyavasita-matiḥ durāśām kānta-tarṣa-jām«так, с утвердившимся разумением, отсекши дурную надежду, рождённую жаждою любовника,; так утвердившеесяразумение дурнуюнадежду любовникажаждойрождённую
छित्त्वा उपशमम् आस्थाय शय्याम् उपविवेश साchittvā upaśamam āsthāya śayyām upaviveśa sāутвердившись в покое, взошла она на ложе; отсекши покой утвердив ложе взошла она
आशा हि परमम् दुःखम् नैराश्यम् परमम् सुखम्āśā hi paramam duḥkham nairāśyam paramam sukham«ибо надежда — высшая мука, безнадежность — высшее счастье:; надежда ведь высшая мука безнадежность высшее счастье
यथा सञ्छिद्य कान्त-आशाम् सुखम् सुष्वाप पिङ्गलाyathā sañchidya kānta-āśām sukham suṣvāpa piṅgalāтак, отсекши надежду на любовника, счастливо уснула Пингала; как отсекши любовниканадежду счастливо уснула Пингала
अनुवाद

«О, взгляните на разлив моего заблуждения — не победившей себя, что желает утоления от невечного любовника, глупая! Оставив Возлюбленного, что рядом, — дарящего радость, дарящего достаток, вечного, — я, неведающая, служу ничтожному, который желанного не даёт, а даёт боль, страх, тревогу, скорбь и морок. О, напрасно измучила я себя промыслом свиданий, занятием донельзя постыдным, — я, хотевшая достатка и услады от бабника, жадного до денег, жалкого, купленного собою же. Этот дом, чьи балки, стропила и столбы сложены из костей, обтянутый кожею, волосами и ногтями, с девятью сочащимися дверьми, полный кала и мочи, — какая иная, кроме меня, к нему пойдёт? В этом городе Видехов лишь я одна тупоумна, ибо ищу иного, невечного, помимо Ачьюты, что дарит и Себя, и желаемое. Он — друг, наилюбимейший, владыка и самая суть воплощённых: купив Его собою же, я буду радоваться с Ним, как Рама. Много ли приятного уделили тебе желания — те люди, что дают желаемое, имеющие начало и конец, — или боги, разметённые временем? Верно, доволен мною Господь Вишну неким деянием, ибо это отвращение родилось у меня, дурно надеявшейся, и принесло счастье. Не будь я малосчастливой, не стали бы муки причиною отвращения, которым человек, вырвав привязанность, достигает покоя. Приняв головою оказанное Им благодеяние, оставив мирские связи и дурные надежды, иду я под кров к Нему, верховному владыке. Довольная, верящая в это, живущая тем, что придёт само, я буду радоваться лишь с Ним — с самою Сутью, с Возлюбленным. Упавшего в колодец круговорота, чьё зрение похищено предметами, проглоченного змеем времени, — кто иной властен спасти? Себе хранитель — сам же, когда отвратится от всего; и пусть, не засыпая, видит он этот мир, проглоченный змеем времени». Так, с утвердившимся разумением, отсекши дурную надежду, рождённую жаждою любовника, и утвердившись в покое, взошла она на ложе. Ибо надежда — высшая мука, а безнадежность — высшее счастье: отсекши надежду на любовника, счастливо уснула Пингала.

संस्करण

2b7aa9dec11b · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से