भविष्यपुराण
The Fangs of Serpents1.33.36-40
249 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.33.36-40
देवनागरी

दंष्ट्राणां तु विषं नास्ति नित्यमेव भुजङ्गमे । दक्षिणं नेत्रमासाद्य विषं सर्पस्य तिष्ठति
सङ्कुद्धस्येह सर्पस्य विषं गच्छति मस्तके । मस्तकाद्धमनीं याति ततो नाडीषु गच्छति
नाडीभ्यः पद्यते दंष्ट्रां विषं तत्र प्रवर्तते । तत्सर्वं कथयिष्यामि यथावदनुपूर्वशः
अष्टभिः कारणैः सर्पो दशते नात्र संशयः । आक्रान्तो दशते पूर्वं द्वितीयं पूर्ववैरिणम्
तृतीयं दशते भीतश्चतुर्थं मददर्पितः । पञ्चमं तु क्षुधाविष्टः षष्ठं चेह विषोल्बणः ॥ सप्तमं पुररक्षार्थमष्टमं कालचोदितः

लिप्यंतरण (IAST)

daṃṣṭrāṇāṃ tu viṣaṃ nāsti nityameva bhujaṅgame | dakṣiṇaṃ netramāsādya viṣaṃ sarpasya tiṣṭhati
saṅkuddhasyeha sarpasya viṣaṃ gacchati mastake | mastakāddhamanīṃ yāti tato nāḍīṣu gacchati
nāḍībhyaḥ padyate daṃṣṭrāṃ viṣaṃ tatra pravartate | tatsarvaṃ kathayiṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ
aṣṭabhiḥ kāraṇaiḥ sarpo daśate nātra saṃśayaḥ | ākrānto daśate pūrvaṃ dvitīyaṃ pūrvavairiṇam
tṛtīyaṃ daśate bhītaścaturthaṃ madadarpitaḥ | pañcamaṃ tu kṣudhāviṣṭaḥ ṣaṣṭhaṃ ceha viṣolbaṇaḥ || saptamaṃ purarakṣārthamaṣṭamaṃ kālacoditaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दंष्ट्राणां तु विषं नास्ति नित्यमेव भुजङ्गमेdaṃṣṭrāṇāṃ tu viṣaṃ nāsti nityameva bhujaṅgame«яда в клыках у ползучего нет постоянно:; клыков же яд нет постоянно вползучем
दक्षिणं नेत्रमासाद्य विषं सर्पस्य तिष्ठतिdakṣiṇaṃ netramāsādya viṣaṃ sarpasya tiṣṭhatiяд змеи пребывает, достигнув правого глаза; правый глаз достигнув яд змеи пребывает
सङ्क्रुद्धस्येह सर्पस्य विषं गच्छति मस्तकेsaṅkruddhasyeha sarpasya viṣaṃ gacchati mastake«у разгневанной змеи яд идёт в голову,; разгневанной здесь змеи яд идёт вголову
मस्तकाद्धमनीं याति ततो नाडीषु गच्छतिmastakāddhamanīṃ yāti tato nāḍīṣu gacchatiиз головы идёт в жилу, оттуда идёт в протоки; изголовы жилу идёт оттуда впротоках идёт
अष्टभिः कारणैः सर्पो दशते नात्र संशयःaṣṭabhiḥ kāraṇaiḥ sarpo daśate nātra saṃśayaḥ«по восьми причинам змея жалит — нет здесь сомнения; восемью причинами змея жалит нет здесь сомнение
आक्रान्तो दशते पूर्वं द्वितीयं पूर्ववैरिणम्ākrānto daśate pūrvaṃ dvitīyaṃ pūrvavairiṇam«первое — жалит, когда на неё наступили; второе — прежнего врага;; наступленная жалит первое второе прежнеговрага
सप्तमं पुररक्षार्थमष्टमं कालचोदितःsaptamaṃ purarakṣārthamaṣṭamaṃ kālacoditaḥ«седьмое — ради охраны жилища, восьмое — побуждаемая роком; седьмое жилищаохраныради восьмое рокомпобуждаемая
अनुवाद

«„Яда в клыках у ползучего нет постоянно: яд змеи пребывает, достигнув правого глаза. У разгневанной змеи яд идёт в голову, из головы идёт в жилу, оттуда идёт в протоки; из протоков попадает в клык, и там яд приходит в движение. Всё это поведаю как есть, по порядку. По восьми причинам змея жалит — нет здесь сомнения: первое — жалит, когда на неё наступили; второе — прежнего врага; третье — жалит в страхе; четвёртое — опьянённая гордостью; пятое — охваченная голодом; шестое — здесь, при избытке яда; седьмое — ради охраны жилища; восьмое — побуждаемая роком“».

संस्करण

e6e86d8ba9f4 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 7:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से