भविष्यपुराण
The Derivation of the Divine Names1.77.16-21
450 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.77.16-21
देवनागरी

हिरण्याण्डगतो यस्माद्ग्रहेशो वै दिवस्पतिः । तस्माद्धिरण्यगर्भोऽसौ देवदेवो दिवाकरः
आपो नारा इति प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । अयनं तस्य ता आपस्तेन नारायणः स्मृतः
अर इत्येष शीघ्रार्थो निपातः कविभिः स्मृतः । आप एवार्णवा भूत्वा न शीघ्रास्तेन ता नराः
एकार्णवे पुरा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे । नारायणाख्यः पुरुषः सुष्वाप सलिले तदा ॥ सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्राक्षः सहस्रपात्
सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयीपथे यः पुरुषो४ निगद्यते । आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः पुरुषः पुराणः
हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा सम्पद्यते वै तमसा परस्तात्

लिप्यंतरण (IAST)

hiraṇyāṇḍagato yasmādgraheśo vai divaspatiḥ | tasmāddhiraṇyagarbho'sau devadevo divākaraḥ
āpo nārā iti proktā ṛṣibhistattvadarśibhiḥ | ayanaṃ tasya tā āpastena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
ara ityeṣa śīghrārtho nipātaḥ kavibhiḥ smṛtaḥ | āpa evārṇavā bhūtvā na śīghrāstena tā narāḥ
ekārṇave purā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame | nārāyaṇākhyaḥ puruṣaḥ suṣvāpa salile tadā || sahasraśīrṣā sumanāḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt
sahasrabāhuḥ prathamaḥ prajāpatistrayīpathe yaḥ puruṣo4 nigadyate | ādityavarṇo bhuvanasya goptā apūrva ekaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ
hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahātmā sampadyate vai tamasā parastāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हिरण्याण्डगतो यस्माद्ग्रहेशो वै दिवस्पतिःhiraṇyāṇḍagato yasmādgraheśo vai divaspatiḥ«поскольку владыка планет, владыка неба, вошёл в золотое яйцо,; золотоеяйцовошедший поскольку планетвладыка небавладыка
आपो नारा इति प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिःāpo nārā iti proktā ṛṣibhistattvadarśibhiḥ«воды названы «нара» мудрецами, зрящими истину; воды нара так названные мудрецами истинузрящими
अयनं तस्य ता आपस्तेन नारायणः स्मृतःayanaṃ tasya tā āpastena nārāyaṇaḥ smṛtaḥони, воды, — его обиталище, потому и помнится «Нараяною»; обиталище его те воды потому Нараяна помнимый
अर इत्येष शीघ्रार्थो निपातः कविभिः स्मृतःara ityeṣa śīghrārtho nipātaḥ kavibhiḥ smṛtaḥ««ара» — эта частица со значением «быстрый», помнится поэтами; ара так эта быстрозначная частица поэтами помнимая
आप एवार्णवा भूत्वा न शीघ्रास्तेन ता नराःāpa evārṇavā bhūtvā na śīghrāstena tā narāḥводы же, став морем, не быстры — потому они «нарах»; воды морем став не быстрые потому они нарах
आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः पुरुषः पुराणःādityavarṇo bhuvanasya goptā apūrva ekaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ«цветом как Адитья, хранитель вселенной, беспредшественный, единый, древний Пуруша; Адитьяцветный вселеннойхранитель беспредшественный единый Пуруша древний
अनुवाद

«„Поскольку владыка планет, владыка неба, вошёл в золотое яйцо, — потому он «Златолонный», бог богов, Творящий день. Воды названы «нара» мудрецами, зрящими истину; они, воды, — его обиталище, потому и помнится «Нараяною». «Ара» — эта частица со значением «быстрый», помнится поэтами; воды же, став морем, не быстры — потому они «нарах». Некогда в том едином море, когда погибли движущееся и недвижное, Пуруша по имени Нараяна спал тогда на воде — тысячеглавый, благомысленный, тысячеокий, тысяченогий, тысячерукий, первый владыка тварей, тот, о ком на пути трёх Вед говорится как о Пуруше: цветом как Адитья, хранитель вселенной, беспредшественный, единый, древний Пуруша. Хираньягарбха, Пуруша, великий духом, обретается по ту сторону мрака“».

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे साम्बोपाख्याने सूर्यवर्णनं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

संस्करण

25590465764c · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 6:10:53 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से