भानोश्च भासामनुवेधयोगामासाद्य रशमि प्रकरेण दूरम् । पार्श्वानि सर्वाण्यनुरञ्जयन्ति गुणापपन्नाः स्फटिकप्रसूताः
कुसुंभनीलव्यतिमिश्ररागप्रत्युग्ररक्ताबुजतुल्यभासः । तथापरे ऽरुष्करकण्टकारिपुष्पत्विषो हिङ्गुलवत्त्विषो ऽन्ये
चकोरपुंस्कोकिलसारसानां नेत्रावभासश्च भवन्ति केचित् । अन्ये पुनः सन्ति च पुष्पितानां तुल्यत्विषा कोकनदोत्तमानाम्
प्रभावकाठिन्यगुरुत्वयोगैः प्रायः समानाः स्फटिकोद्भवानाम् । आनीलरक्तोत्पलचारुभासः सौगन्धिकोत्था मणयो भवन्ति
कामं तु रागः कुरुविन्दजेषु स नैव यादृक् स्फटिकोद्भवेषु । निरर्चिषो ऽन्तर्बहुला भवन्ति प्रभाववन्तो ऽपि नतैः समस्तैः
ये तु रावणगङ्गायां जायन्ते कुरुविन्दकाः । पद्मरागघनं रागं बिभ्राणाः स्फटिकार्चिषः
वर्णानुयायिनस्तेषा मान्ध्रदेशे तथा परे । न जायन्ते हि ये केचिन्मूल्यलेशमवाप्नुयुः
तथैव स्फाटिकोत्थानां देशे तुम्बुरुसंज्ञके । सधर्माणः प्रजायन्ते स्वल्पमूल्या हि ते स्मृताः
bhānośca bhāsāmanuvedhayogāmāsādya raśami prakareṇa dūram / pārśvāni sarvāṇyanurañjayanti guṇāpapannāḥ sphaṭikaprasūtāḥ
kusuṃbhanīlavyatimiśrarāgapratyugraraktābujatulyabhāsaḥ / tathāpare 'ruṣkarakaṇṭakāripuṣpatviṣo hiṅgulavattviṣo 'nye
cakorapuṃskokilasārasānāṃ netrāvabhāsaśca bhavanti kecit / anye punaḥ santi ca puṣpitānāṃ tulyatviṣā kokanadottamānām
prabhāvakāṭhinyagurutvayogaiḥ prāyaḥ samānāḥ sphaṭikodbhavānām / ānīlaraktotpalacārubhāsaḥ saugandhikotthā maṇayo bhavanti
kāmaṃ tu rāgaḥ kuruvindajeṣu sa naiva yādṛk sphaṭikodbhaveṣu / nirarciṣo 'ntarbahulā bhavanti prabhāvavanto 'pi nataiḥ samastaiḥ
ye tu rāvaṇagaṅgāyāṃ jāyante kuruvindakāḥ / padmarāgaghanaṃ rāgaṃ bibhrāṇāḥ sphaṭikārciṣaḥ
varṇānuyāyinasteṣā māndhradeśe tathā pare / na jāyante hi ye kecinmūlyaleśamavāpnuyuḥ
tathaiva sphāṭikotthānāṃ deśe tumburusaṃjñake / sadharmāṇaḥ prajāyante svalpamūlyā hi te smṛtāḥ
Обретя соединение с пронизыванием солнечных лучей, они множеством лучей далеко окрашивают все свои грани — те, что наделены достоинствами и произошли из хрусталя. Иные — блеска, равного ярко-красному лотосу цвета сафлора, смешанного с синим; иные — блеска цветов бхаллатаки и кантакари; иные блещут, как киноварь. Некоторые бывают блеска глаз чакоры, самца кокилы и журавля; а иные есть равного блеска с расцветшими лучшими красными лотосами. Самоцветы, вставшие из саугандхики, бывают большею частью равны рождённым из хрусталя соединением могущества, твёрдости и тяжести, а блеска прекрасной синевато-красной кувшинки. Цвет в корундовых вдоволь, но он вовсе не таков, каков в рождённых из хрусталя: они бывают без пламени, густые внутри, — хотя и могущественные, со всеми склонёнными. Те же корунды, что рождаются в Раванаганге, несут густой цвет рубина и пламя хрусталя. Следующие их цвету рождаются и в стране Андхра, и иные, — но нет таких, что обрели бы хоть крупицу цены. Так же и в стране, именуемой Тумбуру, рождаются одноприродные с вставшими из хрусталя, — они, сказано, малой цены.
5a9472350a1e · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 8:20:08 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Разряды рубина здесь не по цвету, а по «породившему» камню: хрустальные, саугандхиковые, корундовые. Огранка, твёрдость и вес идут вместе с происхождением.
Главным достоинством назван не цвет, а пламя — способность играть на просвет и окрашивать собственные грани солнечным лучом. Корундовый камень густ и красив, но «без пламени», и этого хватает, чтобы поставить его ниже.
Андхра и Тумбуру рождают внешне такие же камни, не стоящие ничего. Сходство цвета прямо объявлено недостаточным — тем самым признано, что глаз обманывается.