गरुड़ पुराण
The Marks of Servants1.112.18-25
476 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.112.18-25
देवनागरी

शूरत्वयुक्ता मृदुमन्दवाक्या जितेन्द्रियाः सत्यपराक्रमाश्च । प्रागेव पश्चाद्विपरी तरुपा ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति
निरालस्याः सुसन्तुष्टाः प्रतिबोधकाः । सुखदुः खसमा धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः
क्षान्तिस्तयविहीनश्च क्रूरबुद्धिश्च निन्दकः । दाम्भिकः कपटी चैव शठश्च स्पृहयान्वितः । अशक्तो भयभीतश्च राज्ञा त्यक्तव्य एव सः
सुसन्धानानि चास्त्राणि शस्त्राणि विविधानि च । दुर्गे प्रवेशितव्यानि ततः शत्रुं निपातयेत्
षण्मासमथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यान्नराधिपः । पश्यन्सञ्चितमात्मानं पुनः शत्रुं निपातयेत्
मूर्खान्नियोजयेद्यस्तु त्रयो ऽप्येते महीपतेः । अयशश्चार्थनाशश्च नरके चैव पातनम्
यत्किञ्चित्कुरुते कर्म शुभं वा यादि वाशुभम् । तेन स्म वर्धते राजा सूक्ष्मतो भृत्यकार्यतः
तस्माद्भूमीश्वरः प्राज्ञं धर्मकामार्थसाधने । नियोज येद्धिसततं गोब्राह्मणहिताय वै

लिप्यंतरण (IAST)

śūratvayuktā mṛdumandavākyā jitendriyāḥ satyaparākramāśca / prāgeva paścādviparī tarupā ye te tu bhṛtyā na hitā bhavanti
nirālasyāḥ susantuṣṭāḥ pratibodhakāḥ / sukhaduḥ khasamā dhīrā bhṛtyā lokeṣu durlabhāḥ
kṣāntistayavihīnaśca krūrabuddhiśca nindakaḥ / dāmbhikaḥ kapaṭī caiva śaṭhaśca spṛhayānvitaḥ / aśakto bhayabhītaśca rājñā tyaktavya eva saḥ
susandhānāni cāstrāṇi śastrāṇi vividhāni ca / durge praveśitavyāni tataḥ śatruṃ nipātayet
ṣaṇmāsamatha varṣaṃ vā sandhiṃ kuryānnarādhipaḥ / paśyansañcitamātmānaṃ punaḥ śatruṃ nipātayet
mūrkhānniyojayedyastu trayo 'pyete mahīpateḥ / ayaśaścārthanāśaśca narake caiva pātanam
yatkiñcitkurute karma śubhaṃ vā yādi vāśubham / tena sma vardhate rājā sūkṣmato bhṛtyakāryataḥ
tasmādbhūmīśvaraḥ prājñaṃ dharmakāmārthasādhane / niyoja yeddhisatataṃ gobrāhmaṇahitāya vai

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शूरत्वśūratvaхрабростью
युक्ताyuktāнаделённые
मृदुmṛduмягкой
मन्दmandaтихой
वाक्याvākyāс речью
जितेन्द्रियाःjitendriyāḥобуздавшие чувства
सत्यsatyaистинной
पराक्रमाश्parākramāśс доблестью
caи
प्राग्prāgсперва
एवevaже
पश्चाद्paścādпосле
विपरीviparīпротиво
तरुपाtarupāположного вида
येyeкоторые
तेteте
तुtuже
भृत्याbhṛtyāслуги
naне
हिताhitāблаги
भवन्तिbhavantiбывают
निरालस्याःnirālasyāḥнележебокие
सुसन्तुष्टाःsusantuṣṭāḥвесьма довольные
प्रतिबोधकाःpratibodhakāḥвразумляющие
सुखsukhaв счастье
दुःduḥв горе
खसमाkhasamāровные
धीराdhīrāстойкие
लोकेषुlokeṣuв мирах
दुर्लभाःdurlabhāḥтруднообретаемы
क्षान्तिkṣāntiтерпения
स्तयstayaправды
विहीनश्vihīnaśлишённый
क्रूरkrūraжестокий
बुद्धिश्buddhiśразумом
निन्दकःnindakaḥхулитель
दाम्भिकःdāmbhikaḥлицемер
कपटीkapaṭīобманщик
चैवcaivaи
शठश्śaṭhaśлукавый
स्पृहयाspṛhayāалчностью
अन्वितःanvitaḥнаделённый
अशक्तोaśaktoнеспособный
भयbhayaстрахом
भीतश्bhītaśустрашённый
राज्ञाrājñāцарём
त्यक्तव्यtyaktavyaдолжен быть оставлен
सःsaḥон
सुsuхорошо
सन्धानानिsandhānāniприлаженные
अस्त्राणिastrāṇiметательное оружие
शस्त्राणिśastrāṇiоружие
विविधानिvividhāniразнообразное
दुर्गेdurgeв крепость
प्रवेशितव्यानिpraveśitavyāniдолжно быть внесено
ततःtataḥзатем
शत्रुंśatruṃврага
निपातयेत्nipātayetда низвергнет
षण्मासम्ṣaṇmāsamна полгода
अथathaили
वर्षंvarṣaṃна год
वाили
सन्धिंsandhiṃмир
कुर्यान्kuryānда заключит
नराधिपःnarādhipaḥвластитель людей
पश्यन्paśyanвидя
सञ्चितम्sañcitamокрепшим
आत्मानंātmānaṃсебя
पुनःpunaḥвновь
मूर्खान्mūrkhānглупцов
नियोजयेद्niyojayedприставляет
यस्yasкто
त्रयोtrayoтрое
प्य्pyже
एतेeteэти
महीपतेःmahīpateḥу владыки земли
अयशश्ayaśaśбесславие
अर्थarthaдобра
नाशश्nāśaśутрата
नरकेnarakeв ад
पातनम्pātanamпадение
यत्yatкакое
किञ्चित्kiñcitкакое-либо
कुरुतेkuruteтворит
कर्मkarmaдело
शुभंśubhaṃблагое
यादिyādiесли
अशुभम्aśubhamнеблагое
तेनtenaтем
स्मsmaже
वर्धतेvardhateвозрастает
राजाrājāцарь
सूक्ष्मतोsūkṣmatoот малого
भृत्यbhṛtyaслуг
कार्यतःkāryataḥот дела
तस्माद्tasmādпотому
भूमीश्वरःbhūmīśvaraḥвладыка земли
प्राज्ञंprājñaṃразумного
धर्मdharmaдхармы
कामkāmaкамы
साधनेsādhaneк достижению
नियोजniyojaда приставит
येद्yedда
धिdhiже
सततंsatataṃпостоянно
गोgoкоров
ब्राह्मणbrāhmaṇaбрахманов
हितायhitāyaко благу
वैvaiпоистине
अनुवाद

Наделённые храбростью, с мягкой и тихой речью, обуздавшие чувства и с истинной доблестью сперва, а после противоположного вида — такие слуги не бывают во благо. Нележебокие, весьма довольные малым, вразумляющие, ровные в счастье и в горе, стойкие — такие слуги труднообретаемы в мирах. Лишённый терпения и правды, жестокий разумом, хулитель, лицемер, обманщик, лукавый, наделённый алчностью, неспособный и объятый страхом — такой должен быть царём оставлен. Хорошо прилаженное метательное оружие и разнообразное оружие должно быть внесено в крепость — и затем да низвергнет он врага. На полгода или на год да заключит властитель людей мир, а увидев себя окрепшим, вновь да низвергнет врага. Кто приставляет к делу глупцов, у того владыки земли трое: бесславие, утрата добра и падение в ад. Какое бы дело ни творил слуга — благое или неблагое, — тем же и возрастает царь, от самого малого дела слуг. Потому владыка земли да приставит разумного к достижению дхармы, камы и артхи — постоянно и поистине ко благу коров и брахманов.

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhaspatyuktanītisāre dvādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

d5ca5730ca98 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 11:32:14 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से