गरुड़ पुराण
The Aetiology of Abdominal Diseases1.161.28-36
626 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.161.28-36
देवनागरी

गौरवारुचिकाठिन्यैर्विघातभ्रमसंक्रमात् । प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्
पक्वे भूते यकृति च सदा बद्धमलो गुदे । दुर्नामभिरुदावर्तैरन्यैर्वा पीडितो भवेत्
वर्चः पित्तकफान्बद्धान्करोति कुपितो ऽनिलः । अपानो जठरे तेन संरुद्धो ज्वररुक्करः
काशश्वासोरुसद्गनं शिरोरुङ्नाभिपार्श्वरुक् । मलासंगो ऽरुचिश्छर्दिरुदरे मलमारुतः
स्थिरनीलारुणशिराजालैरुदरमावृतम् । नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते
अस्थ्यादिशल्यै रन्यैश्च विद्धे चैवोदरे तथा । पच्यते यकृतादिश्च तच्छिद्रैश्च सरन्बहिः
आम एव गुदाहेति ततो ऽल्पाल्पः शकृद्रसः । स स्याद्विकृतगन्धो ऽपि पिच्छिलः पीतलोहितः
शेषश्चापूर्य जठरं घोरमारभते ततः । वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्
उद्रिक्ते दोषरूपे च व्याप्ते च श्वासतृट्भ्रमैः । छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्त्रावीति चापरे

लिप्यंतरण (IAST)

gauravārucikāṭhinyairvighātabhramasaṃkramāt / plīhavaddakṣiṇātpārśvātkuryādyakṛdapi cyutam
pakve bhūte yakṛti ca sadā baddhamalo gude / durnāmabhirudāvartairanyairvā pīḍito bhavet
varcaḥ pittakaphānbaddhānkaroti kupito 'nilaḥ / apāno jaṭhare tena saṃruddho jvararukkaraḥ
kāśaśvāsorusadganaṃ śiroruṅnābhipārśvaruk / malāsaṃgo 'ruciśchardirudare malamārutaḥ
sthiranīlāruṇaśirājālairudaramāvṛtam / nābherupari ca prāyo gopucchākṛti jāyate
asthyādiśalyai ranyaiśca viddhe caivodare tathā / pacyate yakṛtādiśca tacchidraiśca saranbahiḥ
āma eva gudāheti tato 'lpālpaḥ śakṛdrasaḥ / sa syādvikṛtagandho 'pi picchilaḥ pītalohitaḥ
śeṣaścāpūrya jaṭharaṃ ghoramārabhate tataḥ / vardhate tadadho nābherāśu caiti jalātmatām
udrikte doṣarūpe ca vyāpte ca śvāsatṛṭbhramaiḥ / chidrodaramidaṃ prāhuḥ paristrāvīti cāpare

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गौरवgauravaтяжестью
अरुचिaruciотвращением к пище
काठिन्यैर्kāṭhinyairтвёрдостью
विघातvighātaпоражением
भ्रमbhramaголовокружением
संक्रमात्saṃkramātот перехода
प्लीहवद्plīhavadкак селезёнка
दक्षिणात्dakṣiṇātс правого
पार्श्वात्pārśvātбока
कुर्याद्kuryādтворит
यकृद्yakṛdпечень
अपिapiтоже
च्युतम्cyutamсошедшая
पक्वेpakveпри созревшей
भूतेbhūteставшей
यकृतिyakṛtiпечени
सदाsadāвсегда
बद्धमलोbaddhamaloс запертыми нечистотами
गुदेgudeв заднем проходе
दुर्नामभिर्durnāmabhirгеморроем
उदावर्तैर्udāvartairзаворотами
अन्यैर्anyairиными
पीडितोpīḍitoтеснимый
भवेत्bhavetбывает
वर्चःvarcaḥкал
पित्तpittaжёлчь
कफान्kaphānслизь
बद्धान्baddhānзапертыми
करोतिkarotiделает
कुपितोkupitoвозмущённый
निलःnilaḥветер
अपानोapānoапана
जठरेjaṭhareв утробе
तेनtenaтем
संरुद्धोsaṃruddhoзапертый
ज्वररुक्करःjvararukkaraḥжар и боль творящий
काशkāśaкашель
श्वासोśvāsoодышка
सद्गनंsadganaṃупадок
शिरोśiroголовы
रुङ्ruṅболь
नाभिnābhiпупа
पार्श्वpārśvaрёбер
मलासंगोmalāsaṃgoзадержка нечистот
रुचिश्ruciśотвращение к пище
छर्दिर्chardirрвота
उदरेudareв животе
मलमारुतःmalamārutaḥнечистоты и ветер
स्थिरsthiraнеподвижными
नीलnīlaсиними
शिराśirāжил
जालैर्jālairсетями
आवृतम्āvṛtamпокрытый
नाभेर्nābherпупа
उपरिupariвыше
प्रायोprāyoбольшей частью
गोपुच्छाकृतिgopucchākṛtiвида коровьего хвоста
जायतेjāyateрождается
अस्थ्यादिasthyādiкостью и прочим
शल्यैśalyaiостриями
अन्यैश्anyaiśиными
विद्धेviddheпри пронзённом
चोदरेcodareи в животе
पच्यतेpacyateгноится
यकृतादिश्yakṛtādiśпечень и прочее
छिद्रैश्chidraiśотверстиями
सरन्saranтекущее
बहिःbahiḥнаружу
आमāmaнезрелое
एवevaже
गुदाहेतिgudāhetiиз заднего прохода исходит
ततोtatoоттого
ल्पाल्पःlpālpaḥвесьма скудный
शकृद्रसःśakṛdrasaḥсок кала
स्याद्syādбывает
विकृतगन्धोvikṛtagandhoс изменённым запахом
पिच्छिलःpicchilaḥтягучий
पीतलोहितःpītalohitaḥжёлто-красный
शेषश्śeṣaśостаток
चापूर्यcāpūryaнаполнив
जठरंjaṭharaṃутробу
घोरम्ghoramгрозное
आरभतेārabhateначинает
वर्धतेvardhateрастёт
अधोadhoниже
आशुāśuбыстро
चैतिcaitiприходит
जलात्मताम्jalātmatāmк водной природе
उद्रिक्तेudrikteпри избытке
दोषरूपेdoṣarūpeв облике доши
व्याप्तेvyāpteпри охвате
तृट्tṛṭжаждою
भ्रमैःbhramaiḥголовокружениями
छिद्रोदरम्chidrodaram«дырявой водянкой»
इदंidaṃэто
प्राहुःprāhuḥназывают
परिस्त्रावीतिparistrāvīti«истекающей»
चापरेcāpareа иные
अनुवाद

С тяжестью, отвращением к пище и твёрдостью, от поражения, головокружения и перехода, — как селезёнка, так и печень, сошедшая с правого бока, творит то же. При созревшей печени нечистоты всегда заперты в заднем проходе, и бывает он тесним геморроем, заворотами и иными недугами. Возмущённый ветер делает кал, жёлчь и слизь запертыми; апана, запертая тем в утробе, творит жар и боль. Кашель, одышка, упадок бёдер, боль головы, пупа и рёбер, задержка нечистот, отвращение к пище, рвота, а в животе — нечистоты и ветер. Живот покрыт сетями неподвижных синих и багровых жил, и выше пупа большей частью рождается вид коровьего хвоста. Когда живот пронзён костью или иными остриями, гноится печень и прочее, и текущее теми отверстиями выходит наружу. Незрелое же исходит из заднего прохода, и оттого весьма скуден сок кала: он бывает с изменённым запахом, тягучий, жёлто-красный. Остаток же, наполнив утробу, начинает грозное; растёт он ниже пупа и быстро приходит к водной природе. При избытке, в облике доши, при охвате одышкою, жаждою и головокружением, это называют «дырявой водянкой», а иные — «истекающей».

संस्करण

ddd004fa26d1 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 4:35:45 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से