गरुड़ पुराण
On Brāhmī Ghee and Other Oils1.174.1-12
684 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.174.1-12

Dhanvatarir

देवनागरी

धन्वतरिरुवाच । घृततैलादि वक्ष्यामि शृणु सुश्रुत रोगनुत् । शङ्खपुष्पी वचा सोमा ब्राह्मी ब्रह्मसुवर्चला
अभया च गुडूची च अटरूपकवागुजी । एतैरक्षसमैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्
कण्टकार्या रसप्रस्थक्षीरप्रस्थममन्वितम् । एतद्ब्राह्मीघृतं नाम श्रुतिमेधाकरं परम्
त्रिफलाचित्रकबलानिर्गुण्डी निम्बवासकाः । पुनर्नवा गुडूची च बृहती च शतावरी
एतैर्घृतं यथालाभं सर्वरोगविमर्दनम् । बलाशतकषाये तु तैलस्यार्धाढकं पचेत् । कल्कैर्मधूकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पलपद्मकैः
सूक्ष्मैलापिप्पलीकुष्ठत्वगेलागुरुकेसरैः । गन्धाश्वजीवनीयैश्च क्षीराढकसमाश्रितम्
एतन्मृद्वग्निना पक्वं स्थापयेद्राजते शुभे । सर्ववातविकारांस्तु सर्वधात्वन्तराश्रयान्
तैलमेतत्प्रशमयेद्वल्याक्यं राजवल्लभम् । शतावरीरसप्रस्थं क्षीरप्रस्थं तथैव च
शतपुष्पं देवदारु मांसी शैलेयकं बला । चन्दनं तगरं कुष्टं मनः शिला ज्योतिष्मती
एतैः कर्षसमैः कल्कैः घृतप्रस्थं विपाचयेत् । कुव्जवामनपङ्गूनां बधिरव्यङ्गकुष्ठिनाम्
वायुना भग्नगात्राणां ये च सीदन्ति मैथुने । जराजर्जरगात्राणां चाध्मानमुख शोषिणाम्
त्वग्गताश्चापि ये वाता शिरास्नायुगताश्च ये । सर्वांस्तान्नाशयत्याशु तैलं रोगकुलान्तकम्

लिप्यंतरण (IAST)

dhanvatariruvāca / ghṛtatailādi vakṣyāmi śṛṇu suśruta roganut / śaṅkhapuṣpī vacā somā brāhmī brahmasuvarcalā
abhayā ca guḍūcī ca aṭarūpakavāgujī / etairakṣasamairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet
kaṇṭakāryā rasaprasthakṣīraprasthamamanvitam / etadbrāhmīghṛtaṃ nāma śrutimedhākaraṃ param
triphalācitrakabalānirguṇḍī nimbavāsakāḥ / punarnavā guḍūcī ca bṛhatī ca śatāvarī
etairghṛtaṃ yathālābhaṃ sarvarogavimardanam / balāśatakaṣāye tu tailasyārdhāḍhakaṃ pacet / kalkairmadhūkamañjiṣṭhācandanotpalapadmakaiḥ
sūkṣmailāpippalīkuṣṭhatvagelāgurukesaraiḥ / gandhāśvajīvanīyaiśca kṣīrāḍhakasamāśritam
etanmṛdvagninā pakvaṃ sthāpayedrājate śubhe / sarvavātavikārāṃstu sarvadhātvantarāśrayān
tailametatpraśamayedvalyākyaṃ rājavallabham / śatāvarīrasaprasthaṃ kṣīraprasthaṃ tathaiva ca
śatapuṣpaṃ devadāru māṃsī śaileyakaṃ balā / candanaṃ tagaraṃ kuṣṭaṃ manaḥ śilā jyotiṣmatī
etaiḥ karṣasamaiḥ kalkaiḥ ghṛtaprasthaṃ vipācayet / kuvjavāmanapaṅgūnāṃ badhiravyaṅgakuṣṭhinām
vāyunā bhagnagātrāṇāṃ ye ca sīdanti maithune / jarājarjaragātrāṇāṃ cādhmānamukha śoṣiṇām
tvaggatāścāpi ye vātā śirāsnāyugatāśca ye / sarvāṃstānnāśayatyāśu tailaṃ rogakulāntakam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धन्वतरिर्dhanvatarirДханвантари
उवाचuvācaсказал
घृततैलादिghṛtatailādiтоплёные масла, масла и прочее
वक्ष्यामिvakṣyāmiизреку
शृणुśṛṇuслушай
सुश्रुतsuśrutaСушрута
रोगनुत्roganutнедуги гонящие
शङ्खपुष्पीśaṅkhapuṣpīшанкхапушпи
वचाvacāвачча
सोमाsomāсома
ब्राह्मीbrāhmīбрахми
ब्रह्मसुवर्चलाbrahmasuvarcalāбрахмасуварчала
अभयाabhayāхаритаки
गुडूचीguḍūcīгудучи
अटरूपकaṭarūpakaатарупака
वागुजीvāgujīвакучи
एतैर्etairэтими
अक्षसमैर्akṣasamairпо акше равными
भागैर्bhāgairдолями
घृतप्रस्थंghṛtaprasthaṃпростху топлёного масла
विपाचयेत्vipācayetда сварит
कण्टकार्याkaṇṭakāryāкантакари
रसप्रस्थrasaprasthaпростха сока
क्षीरप्रस्थम्kṣīraprasthamпростха молока
मन्वितम्manvitamсоединённая
एतद्etadэто
ब्राह्मीघृतंbrāhmīghṛtaṃ«брахми-масло»
नामnāmaпо имени
श्रुतिśrutiслух
मेधाकरंmedhākaraṃмудрость творящее
परम्paramвесьма
त्रिफलाtriphalāтрипхала
चित्रकcitrakaчитрака
बलाbalāбала
निर्गुण्डीnirguṇḍīниргунди
निम्बnimbaним
वासकाःvāsakāḥвасака
पुनर्नवाpunarnavāпунарнава
बृहतीbṛhatīбрихати
शतावरीśatāvarīшатавари
घृतंghṛtaṃтоплёное масло
यथालाभंyathālābhaṃпо достатку
सर्वरोगविमर्दनम्sarvarogavimardanamвсе недуги сокрушающее
बलाशतकषायेbalāśatakaṣāyeв отваре ста бал
तैलस्यार्धाढकंtailasyārdhāḍhakaṃполъадхаки масла
पचेत्pacetда сварит
कल्कैर्kalkairс кашицами
मधूकmadhūkaмадхуки
मञ्जिष्ठाmañjiṣṭhāмарены
चन्दनोcandanoсандала
त्पलtpalaутпалы
पद्मकैःpadmakaiḥпадмаки
सूक्ष्मैलाsūkṣmailāмелкий кардамон
पिप्पलीpippalīпиппали
कुष्ठkuṣṭhaкуштха
त्वग्tvagкора
एलाelāкардамон
अगुरुaguruагуру
केसरैःkesaraiḥс кесарой
गन्धाgandhāс благовониями
श्वजीवनीयैश्śvajīvanīyaiśс дживанией
क्षीराढकkṣīrāḍhakaадхака молока
समाश्रितम्samāśritamвзятое
एतन्etanэто
मृद्वग्निनाmṛdvagnināна слабом огне
पक्वंpakvaṃсваренное
स्थापयेद्sthāpayedда поставит
राजतेrājateв серебряном
शुभेśubheчистом
सर्ववातविकारांस्sarvavātavikārāṃsвсе расстройства ветра
सर्वधात्व्sarvadhātvво всех тканях
अन्तराश्रयान्antarāśrayānвнутри пребывающие
तैलम्tailamмасло
एतत्etatэто
प्रशमयेद्praśamayedутишает
वल्याक्यंvalyākyaṃ«балою» именуемое
राजवल्लभम्rājavallabhamцарям любезное
शतावरीरसप्रस्थंśatāvarīrasaprasthaṃпростха сока шатавари
तथैवtathaivaтак же
शतपुष्पंśatapuṣpaṃшатапушпа
देवदारुdevadāruдевадару
मांसीmāṃsīджатаманси
शैलेयकंśaileyakaṃшайлея
चन्दनंcandanaṃсандал
तगरंtagaraṃтагара
कुष्टंkuṣṭaṃкуштха
शिलाśilāреальгар
ज्योतिष्मतीjyotiṣmatīджьотишмати
एतैःetaiḥэтими
कर्षसमैःkarṣasamaiḥпо карше равными
कल्कैःkalkaiḥкашицами
कुव्जkuvjaгорбатых
वामनvāmanaкарликов
पङ्गूनांpaṅgūnāṃхромых
बधिरbadhiraглухих
व्यङ्गvyaṅgaувечных
कुष्ठिनाम्kuṣṭhināmпрокажённых
वायुनाvāyunāветром
भग्नगात्राणांbhagnagātrāṇāṃс разбитым телом
येyeкоторые
सीदन्तिsīdantiизнемогают
मैथुनेmaithuneв соитии
जराजर्जरगात्राणांjarājarjaragātrāṇāṃс телом, дряхлым от старости
चाध्मानcādhmānaвздутием
शोषिणाम्śoṣiṇāmиссушённых
त्वग्गताश्tvaggatāśв коже пребывающие
वाताvātāветры
शिरास्नायुगताश्śirāsnāyugatāśв жилах и сухожилиях пребывающие
सर्वांस्sarvāṃsвсе
न्नाशयत्य्nnāśayatyгубит
आशुāśuбыстро
रोगकुलान्तकम्rogakulāntakamроду недугов конец кладущее
अनुवाद

Дханвантари сказал: изреку я топлёные масла, масла и прочее, гонящее недуги, — слушай, Сушрута. Шанкхапушпи, вачча, сома, брахми, брахмасуварчала, харитаки, гудучи, атарупака и вакучи — этими, взятыми равными долями по акше, да сварит он простху топлёного масла с простхою сока кантакари и простхою молока. Это по имени «брахми-масло», весьма творящее слух и мудрость. Трипхала, читрака, бала, ниргунди, ним, васака, пунарнава, гудучи, брихати и шатавари — топлёное масло с ними, по достатку, сокрушает все недуги. В отваре ста бал да сварит он полъадхаки масла с кашицами мадхуки, марены, сандала, утпалы и падмаки, с мелким кардамоном, пиппали, куштхой, корой, кардамоном, агуру и кесарой, с благовониями и дживанией, взяв адхаку молока. Сваренное на слабом огне, да поставит он это в чистый серебряный сосуд. Все расстройства ветра, пребывающие внутри всех тканей, утишает это масло, именуемое «балою» и любезное царям. Простха сока шатавари и столько же молока; шатапушпа, девадару, джатаманси, шайлея, бала, сандал, тагара, куштха, реальгар и джьотишмати — этими кашицами, равными по карше, да сварит он простху топлёного масла. Горбатых, карликов, хромых, глухих, увечных, прокажённых, с телом, разбитым ветром, тех, кто изнемогает в соитии, с телом, дряхлым от старости, страдающих вздутием и иссушением, и все ветры, что пребывают в коже, жилах и сухожилиях, — всех их быстро губит это масло, кладущее конец роду недугов.

संस्करण

bcd141a10792 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 6:08:41 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से