शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । तक्रं चतुर्गुणं दद्यात्तैलमेतद्विपाचयेत्
बाधिर्यं कर्णशूलञ्च पूयस्त्रावञ्च कर्णयोः । क्रिमयश्च विनश्यन्ति तैलस्यास्य प्रपूरणात्
शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारुशिग्रुरसाञ्जनम्
सौवर्चलं यवक्षारं सामुद्रं सैन्धवं तथा । ग्रन्थिकं विडमुस्तं च मधु शुक्तं चतुर्गुणम्
मातुलुङ्गरसश्चैव कदलीरस एव च । तैलमेभिर्विपक्तव्यं कर्णशूलापहं परम्
बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्त्रावश्च दारुणम् । पूरणादस्य तैलस्य क्रिमयः कर्णयोर्हर
सद्यो विनाशमायान्ति शशाङ्ककृतशेखर । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तमलापहम्
चन्दनं कुङ्कुमं मांसी कर्पूरं जातिपत्रिका । जातीकङ्कोलपूगानां लवङ्गस्य फलानि च
अगुरूणि च कस्तूरी कुष्ठं तगरपादिका । गोरोचना प्रियङ्गुश्च बला चैव तथा नखी
सरलं सप्तपर्णं च लाक्षा चामलकी तथा । तथा तु पद्मकं चैव ह्येतैस्तैलं प्रसाधयेत्
प्रस्वेदमलदुर्गन्धकण्डू कुष्ठहरं परम् । गच्छति स्त्रीशतं रुद्र बन्ध्यापि लभते सुतम्
यवानी चित्रकं धान्यं त्र्यूषणं जीरकं तथा । सौवर्चलं विडगञ्च पिप्पलीमूलराजिकम्
śuṣkamūlakaśuṇṭhīnāṃ kṣāro hiṅgulanāgaram / takraṃ caturguṇaṃ dadyāttailametadvipācayet
bādhiryaṃ karṇaśūlañca pūyastrāvañca karṇayoḥ / krimayaśca vinaśyanti tailasyāsya prapūraṇāt
śuṣkamūlakaśuṇṭhīnāṃ kṣāro hiṅgulanāgaram / śatapuṣpā vacā kuṣṭhaṃ dāruśigrurasāñjanam
sauvarcalaṃ yavakṣāraṃ sāmudraṃ saindhavaṃ tathā / granthikaṃ viḍamustaṃ ca madhu śuktaṃ caturguṇam
mātuluṅgarasaścaiva kadalīrasa eva ca / tailamebhirvipaktavyaṃ karṇaśūlāpahaṃ param
bādhiryaṃ karṇanādaśca pūyastrāvaśca dāruṇam / pūraṇādasya tailasya krimayaḥ karṇayorhara
sadyo vināśamāyānti śaśāṅkakṛtaśekhara / kṣāratailamidaṃ śreṣṭhaṃ mukhadantamalāpaham
candanaṃ kuṅkumaṃ māṃsī karpūraṃ jātipatrikā / jātīkaṅkolapūgānāṃ lavaṅgasya phalāni ca
agurūṇi ca kastūrī kuṣṭhaṃ tagarapādikā / gorocanā priyaṅguśca balā caiva tathā nakhī
saralaṃ saptaparṇaṃ ca lākṣā cāmalakī tathā / tathā tu padmakaṃ caiva hyetaistailaṃ prasādhayet
prasvedamaladurgandhakaṇḍū kuṣṭhaharaṃ param / gacchati strīśataṃ rudra bandhyāpi labhate sutam
yavānī citrakaṃ dhānyaṃ tryūṣaṇaṃ jīrakaṃ tathā / sauvarcalaṃ viḍagañca pippalīmūlarājikam
Щёлочь из сухой редьки и сухого имбиря, хингула и сухой имбирь — дав вчетверо пахты, да сварит он это масло: от наполнения им гибнут глухота, боль в ухе, истечение гноя из ушей и черви. Щёлочь из сухой редьки и сухого имбиря, хингула, сухой имбирь, шатапушпа, вачча, куштха, девадару, шигру, расанджана, соварчала, ячменная щёлочь, морская и каменная соль, грантхика, вида и муста, мёд и кислое вчетверо, сок матулунги и сок банана — этим да будет сварено масло, весьма уносящее боль в ухе. Глухота, шум в ухе и жестокое истечение гноя, а также черви в ушах, о Хара, тотчас приходят к гибели от наполнения этим маслом, о Носящий на челе месяц. Это щелочное масло наилучшее, и оно уносит нечистоту рта и зубов. Сандал, шафран, джатаманси, камфора, лист жасмина, жасмин, канкола, плоды ареки и гвоздики, агуру, мускус, куштха, тагара-падика, гочана, приянгу, бала, накхи, сарала, саптапарна, лакша, амалаки и падмака — этим да приготовит он масло: оно уносит пот, нечистоту, дурной запах, зуд и кушту; приходит он к сотне жён, о Рудра, и бесплодная обретает сына. Яванани, читрака, кориандр, три острых, зира, соварчала, вида, корень пиппали и раджика…
b35a11c5d5c7 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 7:06:46 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Одно и то же масло названо и лечебным, и очищающим рот. Свод не разделяет средство по назначению, а перечисляет всё, на что оно годно.
Во втором составе повторены все составляющие первого и прибавлены новые. Пропись строится наращением, и по ней видно, как из простого средства получают сложное.
В длинном ряду благовоний — камфора, мускус, гвоздика, шафран — лечебное и притирательное неразличимы. Тот же состав уносит кушту и делает благоуханным.