गरुड़ पुराण
Why Life Is Short, and the Funeral Rites for Children2.24.35-46
1047 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 2.24.35-46

Śrī-viṣṇur

देवनागरी

कथं किं केन दातव्यं मृतान्ते को विधिः स्मृतः । गरुडोक्तमिति श्रुत्वा विष्णुर्वाक्यमथाब्रवीत्
श्रीविष्णुरुवाच । यदि गर्भो विपद्यते स्त्रवते वापि योषितः । यावन्मासं स्थितो गर्भस्तावद्दिनमशौचकम्
तस्य किञ्चिन्न कर्तव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । ततो जाते विपन्ने तु आ चूडाकरणाच्छिशोः
दुग्धं भोज्यं ताशक्ति बालानां च प्रदीयते । आ चूडात्पञ्चवर्षे तु देहदाहो विधीयते
दुग्धं तस्य प्रदेयं स्याद्बालानां भोजनं शुभम् । पञ्चवर्षाधिके प्रेते स्वजातिविहितानि च
कुर्यात्कर्माणि सर्वाणि चोदकुम्भादि पायसम् । दातव्यं तु खगश्रेष्ठ ऋणसम्बन्धकस्तु सः
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च । कर्तव्यं पक्षिशार्दूल पुनर्देहक्षयाय वै
तस्मै यद्रोचते देयमदत्त्वा निर्धने कुले । स्वल्पायुर्निर्धनो भूत्वा रतिभक्तिविवर्जितः
पुनर्जन्माप्नुयान्मर्त्यस्तस्माद्देयमृते शिशोः । पुराणे गीयते गाथा सर्वथा प्रतिभाति मे
मिष्टान्नं भोजनं देयं दाने शक्तिस्तु दुर्लभा । भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः
विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् । दानाद्भोगानवाप्नोति सौख्यं तीर्थस्य सेवनात् । सुभाषणान्मृतो यस्तु स विद्वान्धर्मवित्तमः
अदत्तदानाच्च भवेद्दरिद्रो दरिद्रभावाच्च करोतिपापम् । पापप्रभावान्नरकं प्रयाति पुनर्दरिद्रः पुनरेव पापी

लिप्यंतरण (IAST)

kathaṃ kiṃ kena dātavyaṃ mṛtānte ko vidhiḥ smṛtaḥ / garuḍoktamiti śrutvā viṣṇurvākyamathābravīt
śrīviṣṇuruvāca / yadi garbho vipadyate stravate vāpi yoṣitaḥ / yāvanmāsaṃ sthito garbhastāvaddinamaśaucakam
tasya kiñcinna kartavyamātmanaḥ śreya icchatā / tato jāte vipanne tu ā cūḍākaraṇācchiśoḥ
dugdhaṃ bhojyaṃ tāśakti bālānāṃ ca pradīyate / ā cūḍātpañcavarṣe tu dehadāho vidhīyate
dugdhaṃ tasya pradeyaṃ syādbālānāṃ bhojanaṃ śubham / pañcavarṣādhike prete svajātivihitāni ca
kuryātkarmāṇi sarvāṇi codakumbhādi pāyasam / dātavyaṃ tu khagaśreṣṭha ṛṇasambandhakastu saḥ
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca / kartavyaṃ pakṣiśārdūla punardehakṣayāya vai
tasmai yadrocate deyamadattvā nirdhane kule / svalpāyurnirdhano bhūtvā ratibhaktivivarjitaḥ
punarjanmāpnuyānmartyastasmāddeyamṛte śiśoḥ / purāṇe gīyate gāthā sarvathā pratibhāti me
miṣṭānnaṃ bhojanaṃ deyaṃ dāne śaktistu durlabhā / bhojye bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarastriyaḥ
vibhave dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam / dānādbhogānavāpnoti saukhyaṃ tīrthasya sevanāt / subhāṣaṇānmṛto yastu sa vidvāndharmavittamaḥ
adattadānācca bhaveddaridro daridrabhāvācca karotipāpam / pāpaprabhāvānnarakaṃ prayāti punardaridraḥ punareva pāpī

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कथंkathaṃкак
केनkenaкем
दातव्यंdātavyaṃдолжно быть дано
मृतान्तेmṛtānteпо кончине
कोkoкаков
विधिःvidhiḥустав
स्मृतःsmṛtaḥпомянут
गरुडोक्तम्garuḍoktamсказанное Гарудою
इतिitiтак
श्रुत्वाśrutvāуслышав
विष्णुर्viṣṇurВишну
वाक्यम्vākyamслово
अथathaзатем
अब्रवीत्abravītсказал
श्रीविष्णुर्śrīviṣṇurШри Вишну
उवाचuvācaсказал
यदिyadiесли
गर्भोgarbhoплод
विपद्यतेvipadyateпогибает
स्रवतेsravateистекает
योषितःyoṣitaḥу женщины
यावन्yāvanсколько
मासंmāsaṃмесяцев
स्थितोsthitoпребывал
गर्भस्garbhasплод
तावद्tāvadстолько
दिनम्dinamдней
अशौचकम्aśaucakamнечистота
तस्यtasyaему
किञ्चिन्kiñcinничего
कर्तव्यम्kartavyamдолжно быть сделано
आत्मनःātmanaḥсебе
श्रेयśreyaблага
इच्छताicchatāжелающим
ततोtatoзатем
जातेjāteпри рождённом
विपन्नेvipanneпогибшем
आचूडाकरणाच्ācūḍākaraṇācдо пострига
छिशोःchiśoḥу младенца
दुग्धंdugdhaṃмолоко
भोज्यंbhojyaṃснедь
यथाशक्तिyathāśaktiпо силам
बालानांbālānāṃдетям
प्रदीयतेpradīyateподаётся
आचूडात्ācūḍātс пострига
पञ्चवर्षेpañcavarṣeдо пяти лет
देहदाहोdehadāhoсожжение тела
विधीयतेvidhīyateпредписывается
तस्यtasyaему
प्रदेयंpradeyaṃдолжно быть подано
स्याद्syādда будет
भोजनंbhojanaṃтрапеза
शुभम्śubhamблагая
पञ्चवर्षाधिकेpañcavarṣādhikeстарше пяти лет
प्रेतेpreteпо умершем
स्वजातिविहितानिsvajātivihitāniпредписанные его сословию
कुर्यात्kuryātда совершит
कर्माणिkarmāṇiобряды
सर्वाणिsarvāṇiвсе
उदकुम्भादिudakumbhādiкувшин с водою и прочее
पायसम्pāyasamмолочную кашу
दातव्यंdātavyaṃдолжно быть дано
खगश्रेष्ठkhagaśreṣṭhaо лучший из птиц
ऋणसम्बन्धकस्ṛṇasambandhakasсвязанный долгом
सःsaḥон
जातस्यjātasyaу рождённого
ध्रुवोdhruvoнеизбежна
मृत्युर्mṛtyurсмерть
ध्रुवंdhruvaṃнеизбежно
जन्मjanmaрождение
मृतस्यmṛtasyaу умершего
कर्तव्यंkartavyaṃдолжно быть совершено
पक्षिशार्दूलpakṣiśārdūlaо тигр среди птиц
पुनर्देहक्षयायpunardehakṣayāyaк прекращению нового тела
तस्मैtasmaiему
यद्yadчто
रोचतेrocateлюбо
देयम्deyamдолжно быть дано
अदत्त्वाadattvāне дав
निर्धनेnirdhaneв неимущем
कुलेkuleроду
स्वल्पायुर्svalpāyurкороткожизненный
निर्धनोnirdhanoнеимущий
भूत्वाbhūtvāстав
रतिभक्तिविवर्जितःratibhaktivivarjitaḥлишённый радости и преданности
पुनर्जन्मpunarjanmaновое рождение
आप्नुयान्āpnuyānобретает
मर्त्यस्martyasсмертный
तस्माद्tasmādпотому
देयम्deyamдолжно быть дано
ऋतेṛteпо умершем
शिशोःśiśoḥмладенце
पुराणेpurāṇeв пуране
गीयतेgīyateпоётся
गाथाgāthāпеснь
सर्वथाsarvathāвсячески
प्रतिभातिpratibhātiвидится
मेmeмне
मिष्टान्नंmiṣṭānnaṃсладкая пища
भोजनंbhojanaṃтрапеза
देयंdeyaṃдолжна быть дана
दानेdāneк даянию
शक्तिस्śaktisсила
दुर्लभाdurlabhāтруднодостижима
भोज्येbhojyeк яству
भोजनशक्तिश्bhojanaśaktiśсила есть
रतिशक्तिर्ratiśaktirсила радости
वरस्त्रियःvarastriyaḥу прекрасных женщин
विभवेvibhaveпри достатке
दानशक्तिश्dānaśaktiśсила даяния
नाल्पस्यnālpasyaне малого
तपसःtapasaḥподвижничества
फलम्phalamплод
दानाद्dānādот даяния
भोगान्bhogānнаслаждения
अवाप्नोतिavāpnotiобретает
सौख्यंsaukhyaṃсчастье
तीर्थस्यtīrthasyaтиртхи
सेवनात्sevanātот посещения
सुभाषणान्subhāṣaṇānот доброй речи
मृतोmṛtoумерший
विद्वान्vidvānучёный
धर्मवित्तमःdharmavittamaḥлучший знаток долга
अदत्तदानाच्adattadānācот неданного даяния
भवेद्bhavedбывает
दरिद्रोdaridroбедный
दरिद्रभावाच्daridrabhāvācот бедности
करोतिkarotiтворит
पापम्pāpamгрех
पापप्रभावान्pāpaprabhāvānсилою греха
नरकंnarakaṃв преисподнюю
प्रयातिprayātiидёт
पुनर्punarснова
दरिद्रःdaridraḥбедный
पापीpāpīгрешный
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
naне
naне
naне
naне
तुtuже
तुtuже
तुtuже
तुtuже
तुtuже
तुtuже
वाили
वाили
वाили
वाили
अपिapiтакже
अपिapiтакже
अपिapiтакже
अपिapiтакже
हिhiведь
हिhiведь
हिhiведь
saон
saон
एवevaименно
एवevaименно
तथाtathāтакже
तथाtathāтакже
स्यात्syātда будет
अनुवाद

«Как, кем и что должно быть дано? Каков устав, помянутый по кончине?» Услышав сказанное Гарудою, Вишну сказал слово. Шри Вишну сказал: если плод погибает или истекает у женщины, то сколько месяцев пребывал плод, столько дней и нечистота; и ничего ему делать не должно тому, кто желает себе блага. Затем, если рождённый погиб — до пострига младенца, — молоко и снедь по силам подаются детям. С пострига и до пяти лет предписывается сожжение тела; молоко должно быть подано ему, а детям — благая трапеза. По умершем же старше пяти лет да совершит он все обряды, предписанные его сословию, и кувшин с водою и прочее; и молочная каша должна быть дана, о лучший из птиц, ибо он связан долгом. У рождённого неизбежна смерть, у умершего неизбежно рождение; и должно быть совершено, о тигр среди птиц, то, что ведёт к прекращению нового тела. Ему должно быть дано то, что ему любо; а не дав, в неимущем роду, став короткожизненным, неимущим, лишённым радости и преданности, обретает смертный новое рождение. Потому должно давать по умершем младенце. В пуране поётся песнь, и всячески видится она мне верной: сладкая пища и трапеза должны быть даны, но сила к даянию труднодостижима; есть яство — да нужна сила есть, а сила радости — при прекрасных женщинах; при достатке нужна сила даяния, и не мал плод подвижничества. От даяния обретают наслаждения, от посещения тиртхи — счастье; а кто умер от доброй речи, тот учёный и лучший знаток долга. От неданного даяния человек бывает беден; от бедности творит грех; силою греха идёт в преисподнюю — и снова беден, и снова грешен.

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśākhye dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde 'lpāyurmaraṇahetubālāntyeṣṭyor nirūpaṇaṃ nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ

संस्करण

c4d9e1658139 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 12:56:10 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से