वैराजात् पुरुषाद् वीरं शतरूपा व्यजात प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरात् काम्या व्यजायत ॥
काम्या नाम महाबाहो कर्दमस्य प्रजापतेः काम्यापुत्राश् च चत्वारः सम्राट् कुक्षिर् विराट् प्रभुः ॥
उत्तानपादं जग्राह पुत्रम् अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादाच् चतुरः सूनृता सुषुवे सुतान् ॥
धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता उत्पन्ना वाचि धर्मेण ध्रुवस्य जननी शुभा ॥
ध्रुवं च कीर्तिमन्तं चाप्य् अयस्मन्तम् अयस्पतिम् उत्तानपादो ऽजनयत् सूनृतायां प्रजापतिः ॥
ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि भारत तपस् तेपे महाराज प्रार्थयन् सुमहद् यशः ॥
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतः स्थानम् आत्मसमं प्रभुः अचलम् चैव पुरतः सप्तर्षीणां प्रजापतिः ॥
तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकम् अप्य् उशना जगौ ॥
अहो यस्य तपसो वीर्यम् अहो श्रुतम् अहो व्रतम् यम् अद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥
तस्माच् छ्लिष्टं च मान्यं च ध्रुवाच् छम्बुर् व्यजायत श्लिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान् रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलम् वृकतेजसम् ॥
रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषम् सर्वतेजसम् अजीजनत् पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषो मनुम् ॥
प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां भरतश्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः ॥
ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवित् कविः अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति तेनव अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः ॥
ऊरोर्ऽजनयत् पुत्रान् षडाग्नेयी महाप्रभान् अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् आङ्गिरसं शिवम् ॥
vairājāt puruṣād vīraṃ śatarūpā vyajāta priyavratottānapādau vīrāt kāmyā vyajāyata ||
kāmyā nāma mahābāho kardamasya prajāpateḥ kāmyāputrāś ca catvāraḥ samrāṭ kukṣir virāṭ prabhuḥ ||
uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ uttānapādāc caturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān ||
dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā utpannā vāci dharmeṇa dhruvasya jananī śubhā ||
dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ cāpy ayasmantam ayaspatim uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ ||
dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bhārata tapas tepe mahārāja prārthayan sumahad yaśaḥ ||
tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ acalam caiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ ||
tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca devāsurāṇām ācāryaḥ ślokam apy uśanā jagau ||
aho yasya tapaso vīryam aho śrutam aho vratam yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ ||
tasmāc chliṣṭaṃ ca mānyaṃ ca dhruvāc chambur vyajāyata śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān ripuṃ ripuṃjayaṃ vipraṃ vṛkalam vṛkatejasam ||
ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣam sarvatejasam ajījanat puṣkariṇyāṃ vairaṇyāṃ cākṣuṣo manum ||
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ kanyāyāṃ bharataśreṣṭha vairājasya prajāpateḥ ||
ūruḥ pūruḥ śatadyumnas tapasvī satyavit kaviḥ agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti tenava abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ ||
ūror'janayat putrān ṣaḍāgneyī mahāprabhān aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum āṅgirasaṃ śivam ||
«От Вайраджи-Пуруши Шатарупа родила Виру; от Виры Камья произвела Прияврату и Уттанападу. Камья, дочь Праджапати Кардамы, имела четырёх сыновей: Самрата, Кукши, Вирата и Прабху. Праджапати Атри взял себе сына Уттанападу, а от Уттанапады Сунрита родила четырёх сыновей. Сунрита, прекраснобёдрая дочь Дхармы, была известна как благая мать Дхрувы, возникшая через речь и дхарму. Праджапати Уттанапада породил от Сунриты Дхруву, славного Киртиманта, Аясманта и Аяспати. Дхрува, о Бхарата, три тысячи божественных лет совершал аскезу, желая великой славы. Довольный Брахма дал ему место, равное себе, неподвижное и впереди семи риши. Увидев его достоинство, процветание и величие, Ушанас, наставник богов и асуров, тоже воспел стих: “О, какова сила его аскезы! О, каково его знание и обет! Сегодня семь риши поставили Дхруву перед собой и пребывают за ним”. От Дхрувы родился Шамбху, а от него — почтенный Шлишта; от Шлишти Суччхая родила пятерых безгрешных сыновей: Рипу, Рипунджайю, Випру, Врикалу и Врикатеджаса. Брихати родила от Рипу всесияющего Чакшушу, а Чакшуша произвёл Ману от Пушкарини, дочери великодушного Праджапати Вираны. От Ману в Надвале, дочери Праджапати Вайраджи, родились десять могучих сыновей, о лучший из Бхаратов: Уру, Пуру, Шатадьюмна, Тапасви, Сатьявит, Кави, Агништут, Атиратра, Судьюмна и десятый Абхиманью. А Шадагнейи от Уру родила шестерых великосияющих сыновей: Ангу, Суманаса, Свати, Крату, Ангирасу и благого Шиву».
86240b2dbd72 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:29 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Родословие здесь не просто перечень имён: оно показывает, как творение упорядочивается через память, аскезу и небесную устойчивость. Дхрува становится осью среди семи риши, и эта деталь связывает земной род с космической ориентацией. История рода учит видеть дхарму не только в поступках людей, но и в устройстве мира.