हरिवंश
Ветви родов Пауравов и ЯдавовHV 23.122-133
127 / 607
हरिवंश · HV 23.122-133
देवनागरी

एष ते पौरवो वंशो यत्र जातो ऽसि पार्थिव तुर्वसोस् तु प्रवक्ष्यामि द्रुह्योश् चानोर् यदोस् तथा ॥
तुर्वसोस् तु सुतो वह्निर् वह्नेर् गोभानुर् आत्मजः गोभानोस् तु सुतो राजा त्रिशानुर् अपराजितः ॥
करंधमस् तु त्रिशानोर् मरुत्तस् तस्य चात्मजः अन्यस् त्व् आविक्षितो राजा मरुत्तः कथितस् तव ॥
अनपत्यो ऽभवद् राजा यज्वा विपुलदक्षिणः दुहिता संमता नाम तस्यासीत् पृथिवीपतेः ॥
दक्षिणार्थं हि सा दत्ता संवर्ताय महात्मने दुःषन्तं पौरवं चापि लेभे पुत्रम् अकल्मषम् ॥
एवं ययातेः शापेन जरासंक्रमणे तदा पौरवं तुर्वसोर् वंशः प्रविवेश नृपोत्तम ॥
दुःषन्तस्य तु दायादः शरुत्थामः प्रजेश्वरः शरुत्थामाद् अथाक्रीडश् चत्वारस् तस्य चात्मजाः ॥
पाण्ड्यश् च केरलश् चैव कोलश् चोलश् च पार्थिवः तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्यश् चोलश् च केरलाः ॥
द्रुह्योस् तु तनयो राजन् बभ्रुसेनश् च पार्थिवः अङ्गारसेतुस् तत्पुत्रो मरुतां पतिर् उच्यते ॥
यौवनाश्वेन समरे कृच्छ्रेण निहतो बली युद्धं सुमहद् आसीद् धि मासान् परि चतुर्दश ॥
अङ्गारस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः ख्यायते यस्य नाम्ना वै गान्धारविषयो महान् गान्धारदेशजाश् चैव तुरगा वाजिनां वराः ॥
अनोस् तु पुत्रो धर्मो ऽभूद् धृतस् तस्यात्मजो ऽभवत् धृतात् तु दुदुहो जज्ञे प्रचेतास् तस्य चात्मजः प्रचेतसः सुचेतास् तु कीर्तिता ह्य् अनवो मया ॥

लिप्यंतरण (IAST)

eṣa te pauravo vaṃśo yatra jāto 'si pārthiva turvasos tu pravakṣyāmi druhyoś cānor yados tathā ||
turvasos tu suto vahnir vahner gobhānur ātmajaḥ gobhānos tu suto rājā triśānur aparājitaḥ ||
karaṃdhamas tu triśānor maruttas tasya cātmajaḥ anyas tv āvikṣito rājā maruttaḥ kathitas tava ||
anapatyo 'bhavad rājā yajvā vipuladakṣiṇaḥ duhitā saṃmatā nāma tasyāsīt pṛthivīpateḥ ||
dakṣiṇārthaṃ hi sā dattā saṃvartāya mahātmane duḥṣantaṃ pauravaṃ cāpi lebhe putram akalmaṣam ||
evaṃ yayāteḥ śāpena jarāsaṃkramaṇe tadā pauravaṃ turvasor vaṃśaḥ praviveśa nṛpottama ||
duḥṣantasya tu dāyādaḥ śarutthāmaḥ prajeśvaraḥ śarutthāmād athākrīḍaś catvāras tasya cātmajāḥ ||
pāṇḍyaś ca keralaś caiva kolaś colaś ca pārthivaḥ teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ pāṇḍyaś colaś ca keralāḥ ||
druhyos tu tanayo rājan babhrusenaś ca pārthivaḥ aṅgārasetus tatputro marutāṃ patir ucyate ||
yauvanāśvena samare kṛcchreṇa nihato balī yuddhaṃ sumahad āsīd dhi māsān pari caturdaśa ||
aṅgārasya tu dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ khyāyate yasya nāmnā vai gāndhāraviṣayo mahān gāndhāradeśajāś caiva turagā vājināṃ varāḥ ||
anos tu putro dharmo 'bhūd dhṛtas tasyātmajo 'bhavat dhṛtāt tu duduho jajñe pracetās tasya cātmajaḥ pracetasaḥ sucetās tu kīrtitā hy anavo mayā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एष ते पौरवो वंशोeṣa te pauravo vaṃśoэто тебе пауравский род; такова для тебя линия Пауравов
यत्र जातो ऽसि पार्थिवyatra jāto 'si pārthivaв котором ты родился, царь; где ты появился, владыка
तुर्वसोस् तु प्रवक्ष्यामिturvasos tu pravakṣyāmiо Турвасу же расскажу; теперь поведаю о Турвасу
द्रुह्योश् चानोर् यदोस् तथाdruhyoś cānor yados tathāтакже о Друхью, Ану и Яду; о Друхью, Ану и Яду тоже
तुर्वसोस् तु सुतो वह्निर्turvasos tu suto vahnirсыном Турвасу же был Вахни; у Турвасу сын Вахни
वह्नेर् गोभानुर् आत्मजःvahner gobhānur ātmajaḥот Вахни потомок Гобхану; сыном Вахни был Гобхану
गोभानोस् तु सुतो राजाgobhānos tu suto rājāу Гобхану же сын-царь; сыном Гобхану был владыка
त्रिशानुर् अपराजितःtriśānur aparājitaḥТришану, непобеждённый; неодолимый Тришану
करंधमस् तु त्रिशानोर्karaṃdhamas tu triśānorКарандхама же от Тришану; у Тришану был Карандхама
मरुत्तस् तस्य चात्मजःmaruttas tasya cātmajaḥМарутта был его сыном; его потомком был Марутта
अन्यस् त्व् आविक्षितो राजाanyas tv āvikṣito rājāдругой же царь Авикшит; иной владыка Авикшит
मरुत्तः कथितस् तवmaruttaḥ kathitas tavaМарутта, тебе рассказанный; Марутта, о котором тебе поведано
अनपत्यो ऽभवद् राजाanapatyo 'bhavad rājāцарь был бездетным; владыка не имел потомства
यज्वा विपुलदक्षिणःyajvā vipuladakṣiṇaḥжертвователь с обильной дакшиной; совершитель жертв с щедрыми дарами
दुहिता संमता नामduhitā saṃmatā nāmaдочь по имени Саммата; дочь, называемая Саммата
तस्यासीत् पृथिवीपतेःtasyāsīt pṛthivīpateḥбыла у того владыки земли; принадлежала тому царю
दक्षिणार्थं हि सा दत्ताdakṣiṇārthaṃ hi sā dattāведь как дакшина она была дана; она была отдана как жертвенный дар
संवर्ताय महात्मनेsaṃvartāya mahātmaneмахатме Самварте; великодушному Самварте
दुःषन्तं पौरवं चापिduḥṣantaṃ pauravaṃ cāpiи Душьянту Паураву; также пауравского Душьянту
लेभे पुत्रम् अकल्मषम्lebhe putram akalmaṣamполучила как безупречного сына; обрела чистого сына
एवं ययातेः शापेनevaṃ yayāteḥ śāpenaтак по проклятию Яяти; таким образом из-за проклятия Яяти
जरासंक्रमणे तदाjarāsaṃkramaṇe tadāпри переносе старости тогда; когда тогда передавалась старость
पौरवं तुर्वसोर् वंशःpauravaṃ turvasor vaṃśaḥв пауравский род линия Турвасу; род Турвасу вошёл в Пауравов
प्रविवेश नृपोत्तमpraviveśa nṛpottamaвошла, лучший из царей; проникла, превосходный владыка
दुःषन्तस्य तु दायादःduḥṣantasya tu dāyādaḥнаследником же Душьянты; потомком Душьянты
शरुत्थामः प्रजेश्वरःśarutthāmaḥ prajeśvaraḥШаруттхама, владыка народа; Шаруттхама, господин подданных
शरुत्थामाद् अथाक्रीडश्śarutthāmād athākrīḍaśот Шаруттхамы затем Акрида; после Шаруттхамы был Акрида
चत्वारस् तस्य चात्मजाःcatvāras tasya cātmajāḥи четверо его сыновей; у него было четыре потомка
पाण्ड्यश् च केरलश् चैवpāṇḍyaś ca keralaś caivaПандья и Керала; Пандья, также Керала
कोलश् चोलश् च पार्थिवःkolaś colaś ca pārthivaḥКола и Чола, царь; Кола, Чола, о владыка
तेषां जनपदाः स्फीताःteṣāṃ janapadāḥ sphītāḥих страны процветающие; их области были обширны
पाण्ड्यश् चोलश् च केरलाःpāṇḍyaś colaś ca keralāḥПандья, Чола и Кералы; Пандьи, Чолы и Кералы
द्रुह्योस् तु तनयो राजन्druhyos tu tanayo rājanсыном Друхью же, царь; потомком Друхью, владыка
बभ्रुसेनश् च पार्थिवःbabhrusenaś ca pārthivaḥБабхрусена, царь; земной владыка Бабхрусена
अङ्गारसेतुस् तत्पुत्रोaṅgārasetus tatputroАнгарасету — его сын; потомком его был Ангарасету
मरुतां पतिर् उच्यतेmarutāṃ patir ucyateназывается владыкой Марутов; именуется господином Марутов
यौवनाश्वेन समरेyauvanāśvena samareЮванашвой в битве; в сражении с Юванашвой
कृच्छ्रेण निहतो बलीkṛcchreṇa nihato balīс трудом убитый сильный; могучий был сражён тяжело
युद्धं सुमहद् आसीद् धिyuddhaṃ sumahad āsīd dhiведь была великая битва; произошло очень большое сражение
मासान् परि चतुर्दशmāsān pari caturdaśaв течение четырнадцати месяцев; на протяжении четырнадцати лун
अङ्गारस्य तु दायादोaṅgārasya tu dāyādoнаследником же Ангары; потомком Ангары
गान्धारो नाम पार्थिवःgāndhāro nāma pārthivaḥземной владыка по имени Гандхара; царь Гандхара
ख्यायते यस्य नाम्ना वैkhyāyate yasya nāmnā vaiего именем известно; по его имени прославляется
गान्धारविषयो महान्gāndhāraviṣayo mahānвеликая область Гандхара; большая страна Гандхара
गान्धारदेशजाश् चैवgāndhāradeśajāś caivaи рождённые в стране Гандхара; также происходящие из Гандхары
तुरगा वाजिनां वराःturagā vājināṃ varāḥкони, лучшие из скакунов; лошади, превосходнейшие среди быстрых
अनोस् तु पुत्रो धर्मो ऽभूद्anos tu putro dharmo 'bhūdсыном же Ану был Дхарма; у Ану родился Дхарма
धृतस् तस्यात्मजो ऽभवत्dhṛtas tasyātmajo 'bhavatДхрита был его сыном; его потомком был Дхрита
धृतात् तु दुदुहो जज्ञेdhṛtāt tu duduho jajñeот Дхриты же родился Дудуха; у Дхриты появился Дудуха
प्रचेतास् तस्य चात्मजःpracetās tasya cātmajaḥПрачетас был его сыном; его потомком был Прачетас
प्रचेतसः सुचेतास् तुpracetasaḥ sucetās tuот Прачетаса же Сучетас; Сучетас от Прачетаса
कीर्तिता ह्य् अनवो मयाkīrtitā hy anavo mayāведь Анувы названы мной; так мною перечислены потомки Ану
अनुवाद

«Такова для тебя пауравская линия, в которой ты родился, о царь. Теперь я расскажу о Турвасу, а также о Друхью, Ану и Яду. Сыном Турвасу был Вахни, сыном Вахни — Гобхану, а сыном Гобхану — непобеждённый царь Тришану. От Тришану произошёл Карандхама, его сыном был Марутта; другой царь, Авикшит, — это Марутта, о котором тебе уже рассказывалось. Этот владыка земли был бездетным жертвователем с обильной дакшиной. У него была дочь по имени Саммата; она была отдана как дакшина великодушному Самварте и получила безупречного сына — пауравского Душьянту. Так, из-за проклятия Яяти при переносе старости, род Турвасу вошёл в пауравский род, о лучший из царей. Наследником Душьянты был Шаруттхама, владыка народа; от Шаруттхамы произошёл Акрида, и у него было четыре сына: Пандья, Керала, Кола и Чола, о царь. Их страны были процветающими: Пандья, Чола и Кералы. Сыном Друхью был царь Бабхрусена, а его сын Ангарасету называется владыкой Марутов. Этот могучий был с трудом убит Юванашвой в битве; великая битва длилась четырнадцать месяцев. Наследником Ангары был царь Гандхара; по его имени известна великая область Гандхара, и кони, рождённые в стране Гандхара, считаются лучшими скакунами. У Ану родился Дхарма, его сыном был Дхрита; от Дхриты родился Дудуха, его сыном был Прачетас, а от Прачетаса — Сучетас. Так мною перечислены потомки Ану».

संस्करण

abcdf57a9cc8 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:47 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से