हरिवंश
Кришна убивает АриштуHV 64.17-23
330 / 607
हरिवंश · HV 64.17-23
देवनागरी

स संसक्तस् तु कृष्णेन वृषेणेव महावृषः मुमोच वक्त्रजं फेनं नस्ततो ऽथ स शब्दवत् ॥
ताव् अन्योन्याव् अरुद्धाङ्गौ युद्धे कृष्णवृषाव् उभौ रेजतुर् मेघसमये संसक्ताव् इव तोयदौ ॥
तस्य दर्पबलं हत्वा कृत्वा शृङ्गान्तरे पदम् अपीडयद् अरिष्टस्य कण्ठं क्लिन्नम् इवाम्बरम् ॥
शृङ्गं चास्य पुनः सव्यम् उत्पाट्य यमदण्डवत् तेनैव प्राहरद् वक्त्रे स ममार भृशं हतः ॥
विभिन्नशृङ्गो भग्नास्यो भग्नस्कन्धश् च दानवः पपात रुधिरोद्गारी साम्बुधार इवाम्बुदः ॥
गोविन्देन हतं दृष्ट्वा दृप्तं वृषभदानवम् साधु साध्व् इति भूतानि तत्कर्मास्याभितुष्टुवुः ॥
स चोपेन्द्रो वृषं हत्वा कान्तवक्त्रो निशामुखे अरविन्दाभनयनः पुनर् एव रराज ह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa saṃsaktas tu kṛṣṇena vṛṣeṇeva mahāvṛṣaḥ mumoca vaktrajaṃ phenaṃ nastato 'tha sa śabdavat ||
tāv anyonyāv aruddhāṅgau yuddhe kṛṣṇavṛṣāv ubhau rejatur meghasamaye saṃsaktāv iva toyadau ||
tasya darpabalaṃ hatvā kṛtvā śṛṅgāntare padam apīḍayad ariṣṭasya kaṇṭhaṃ klinnam ivāmbaram ||
śṛṅgaṃ cāsya punaḥ savyam utpāṭya yamadaṇḍavat tenaiva prāharad vaktre sa mamāra bhṛśaṃ hataḥ ||
vibhinnaśṛṅgo bhagnāsyo bhagnaskandhaś ca dānavaḥ papāta rudhirodgārī sāmbudhāra ivāmbudaḥ ||
govindena hataṃ dṛṣṭvā dṛptaṃ vṛṣabhadānavam sādhu sādhv iti bhūtāni tatkarmāsyābhituṣṭuvuḥ ||
sa copendro vṛṣaṃ hatvā kāntavaktro niśāmukhe aravindābhanayanaḥ punar eva rarāja ha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स संसक्तस् तु कृष्णेनsa saṃsaktas tu kṛṣṇenaон же, схваченный Кришной
वृषेणेव महावृषःvṛṣeṇeva mahāvṛṣaḥкак великий бык быком
मुमोच वक्त्रजं फेनंmumoca vaktrajaṃ phenaṃвыпустил пену, рождённую из пасти
नस्ततो ऽथ स शब्दवत्nastato 'tha sa śabdavatи из носа, со звуком
ताव् अन्योन्याव् अरुद्धाङ्गौtāv anyonyāv aruddhāṅgauте двое, сдавив тела друг друга
युद्धे कृष्णवृषाव् उभौyuddhe kṛṣṇavṛṣāv ubhauв битве Кришна и бык оба
रेजतुर् मेघसमयेrejatur meghasamayeсияли в сезон облаков
संसक्ताव् इव तोयदौsaṃsaktāv iva toyadauсловно сцепившиеся тучи
तस्य दर्पबलं हत्वाtasya darpabalaṃ hatvāсломив его гордость и силу
कृत्वा शृङ्गान्तरे पदम्kṛtvā śṛṅgāntare padamпоставив ногу между рогами
अपीडयद् अरिष्टस्यapīḍayad ariṣṭasyaсдавил Аришты
कण्ठं क्लिन्नम् इवाम्बरम्kaṇṭhaṃ klinnam ivāmbaramшею, как мокрую ткань
शृङ्गं चास्य पुनः सव्यम्śṛṅgaṃ cāsya punaḥ savyamи его левый рог затем
उत्पाट्य यमदण्डवत्utpāṭya yamadaṇḍavatвырвав, как посох Ямы
तेनैव प्राहरद् वक्त्रेtenaiva prāharad vaktreим же ударил в морду
स ममार भृशं हतःsa mamāra bhṛśaṃ hataḥон умер, сильно поражённый
विभिन्नशृङ्गो भग्नास्योvibhinnaśṛṅgo bhagnāsyoс разбитым рогом и сломанной мордой
भग्नस्कन्धश् च दानवःbhagnaskandhaś ca dānavaḥи сломанными плечами данав
पपात रुधिरोद्गारीpapāta rudhirodgārīупал, извергая кровь
साम्बुधार इवाम्बुदःsāmbudhāra ivāmbudaḥкак облако с водными потоками
गोविन्देन हतं दृष्ट्वाgovindena hataṃ dṛṣṭvāувидев убитого Говиндой
दृप्तं वृषभदानवम्dṛptaṃ vṛṣabhadānavamгордого быка-данава
साधु साध्व् इति भूतानिsādhu sādhv iti bhūtāni«слава, слава» — так существа
तत्कर्मास्याभितुष्टुवुःtatkarmāsyābhituṣṭuvuḥто его деяние восхвалили
स चोपेन्द्रो वृषं हत्वाsa copendro vṛṣaṃ hatvāи тот Упендра, убив быка
कान्तवक्त्रो निशामुखेkāntavaktro niśāmukheс прекрасным лицом в начале ночи
अरविन्दाभनयनःaravindābhanayanaḥс глазами, подобными лотосам
पुनर् एव रराज हpunar eva rarāja haснова засиял
अनुवाद

Схваченный Кришной, как великий бык другим быком, Аришта со звуком выпустил пену из пасти и носа. В битве Кришна и бык, сдавив тела друг друга, сияли как две сцепившиеся тучи в сезон дождей. Сломив его гордость и силу, Кришна поставил ногу между рогами Аришты и сдавил его шею, словно мокрую ткань. Затем он вырвал его левый рог, как посох Ямы, и этим же рогом ударил его в морду; сильно поражённый, демон умер. С разбитым рогом, сломанной мордой и переломанными плечами данав упал, извергая кровь, словно облако, проливающее водные потоки. Увидев, что гордый бык-данав убит Говиндой, существа прославили это деяние словами: «Слава, слава!» А Упендра, убив быка, с прекрасным лицом в начале ночи и глазами, подобными лотосам, снова засиял.

संस्करण

8d5e4eb2cd59 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:13 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से