रुक्मिणश् च वचः श्रुत्वा पराजयनिमित्तजम् निगृह्यमाणस् तीक्ष्णाभिर् वाग्भिर् भीष्मकसूनुना रोषम् आहारयाम् आस जितरोषो ऽपि धर्मवित् ॥
संक्रुद्धो धर्षणां प्राप्य रौहिणेयो महाबलः धैर्यान् मनः संनियम्य ततो वचनम् अब्रवीत् ॥
दशकोटिसहस्राणि ग्लह एको ममापरः एतं संपरिगृह्णीष्व पातयाक्षान् नराधिप कृष्णाक्षांल् लोहिताक्षांश् च देशे ऽस्मिंस् त्वम् अपांसुले ॥
इत्य् एवम् आह्वयाम् आस रुक्मिणं रोहिणीसुतः अनुक्त्वा वचनं किंचिद् बाढम् इत्य् अब्रवीत् पुनः ॥
अक्षान् रुक्मी ततो हृष्टः पातयाम् आस पार्थिवः चातुरक्षे निवृत्ते तु निर्जितः स नराधिपः ॥
बलदेवेन धर्मेण नेत्य् उवाच ततो बलम् धैर्यान् मनः संनियम्य स न किंचिद् उवाच ह बलदेवं ततो रुक्मी मया जितम् इति स्मयन् ॥
बलदेवस् तु तच् छ्रुत्वा जिह्मं वाक्यं नराधिपात् भूयः क्रोधसमाविष्टो नोत्तरं व्याजहार ह ॥
ततो गम्भीरनिर्घोषा वाग् उवाचाशरीरिणी बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः सत्यम् आह बलः श्रीमान् धर्मेणैष पराजितः ॥
अनुक्त्वा वचनं किंचित् प्राप्तो भवति कर्मणा मनसा समनुज्ञातं तत् स्याद् इत्य् अवगम्यताम् ॥
rukmiṇaś ca vacaḥ śrutvā parājayanimittajam nigṛhyamāṇas tīkṣṇābhir vāgbhir bhīṣmakasūnunā roṣam āhārayām āsa jitaroṣo 'pi dharmavit ||
saṃkruddho dharṣaṇāṃ prāpya rauhiṇeyo mahābalaḥ dhairyān manaḥ saṃniyamya tato vacanam abravīt ||
daśakoṭisahasrāṇi glaha eko mamāparaḥ etaṃ saṃparigṛhṇīṣva pātayākṣān narādhipa kṛṣṇākṣāṃl lohitākṣāṃś ca deśe 'smiṃs tvam apāṃsule ||
ity evam āhvayām āsa rukmiṇaṃ rohiṇīsutaḥ anuktvā vacanaṃ kiṃcid bāḍham ity abravīt punaḥ ||
akṣān rukmī tato hṛṣṭaḥ pātayām āsa pārthivaḥ cāturakṣe nivṛtte tu nirjitaḥ sa narādhipaḥ ||
baladevena dharmeṇa nety uvāca tato balam dhairyān manaḥ saṃniyamya sa na kiṃcid uvāca ha baladevaṃ tato rukmī mayā jitam iti smayan ||
baladevas tu tac chrutvā jihmaṃ vākyaṃ narādhipāt bhūyaḥ krodhasamāviṣṭo nottaraṃ vyājahāra ha ||
tato gambhīranirghoṣā vāg uvācāśarīriṇī baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ satyam āha balaḥ śrīmān dharmeṇaiṣa parājitaḥ ||
anuktvā vacanaṃ kiṃcit prāpto bhavati karmaṇā manasā samanujñātaṃ tat syād ity avagamyatām ||
Услышав слова Рукми, вызванные победой, и терпя резкие речи сына Бхишмаки, Баладева, хотя владел собой и знал дхарму, позволил гневу подняться. Могучий сын Рохини, оскорблённый и разгневанный, мужественно удержал ум и сказал: «Десять тысяч коти — моя новая ставка. Прими её и бросай кости, владыка людей; бросай здесь чёрные и красные кости, безупречный». Так сын Рохини вызвал Рукми. Тот, не сказав ничего, снова произнёс: «Хорошо». Затем радостный Рукми бросил кости, и, когда бросок четырёх костей завершился, этот царь проиграл. Но когда Баладева честно победил, Рукми сказал Бале: «Нет». Баладева сдержал ум мужеством и ничего не ответил, а Рукми с улыбкой сказал ему: «Я выиграл». Услышав это лживое слово царя, Баладева снова наполнился гневом, но ответа не дал. Тогда заговорил бестелесный голос с глубоким звучанием, усиливая гнев великого Баладевы: «Славный Бала сказал правду: этот проиграл по правилу. Даже если слово не произнесено, исход определяется делом. Что принято умом, то и считается состоявшимся».
878b2d0b700d · प्रकाशित 22 जून 2026, 4:57:45 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Решающий момент здесь не в проигрыше Рукми, а во лжи после проигрыша. Небесный голос утверждает дхарму: внутреннее согласие и совершённое действие имеют силу, даже если гордость пытается отменить их словами.