हरिवंश
Кришна объясняет Арджуне свою высшую природуHV 104.8-15
545 / 607
हरिवंश · HV 104.8-15
देवनागरी

मद्दर्शनार्थं ते बाला हृतास् तेन महात्मना विप्रार्थम् एष्यते कृष्णो नागच्छेद् अन्यथेति हि ॥
ब्रह्मतेजोमयं दिव्यम् आश्चर्यं दृष्टवान् असि अहं स भरतश्रेष्ठ मत्तेजस् तत् सनातनम् ॥
प्रकृतिः सा मम परा व्यक्ताव्यक्ता च भारत तां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भरतसत्तम ॥
सा सांख्यानां गतिः पार्थ योगिनां च तपस्विनाम् तत् पदं परमं ब्रह्म सर्वं विभजते जगत् ॥
माम् एव तद् धनं तेजो ज्ञातुम् अर्हसि भारत समुद्रः स्तब्धतोयो ऽहम् अहं स्तम्भयिता जलम् ॥
अहं ते पर्वताः सप्त ये दृष्ट्वा विविधास् त्वया अहं तमो घनीभूतम् अहम् एव च पाटकः ॥
अहं च कालो भूतानां धर्मश् चाहं प्रकीर्तितः चातुर्वर्ण्यं मत्प्रसूतं चातुराश्रम्यम् एव च ॥
चतस्रश् च दिशः सर्वा ममैवात्मा चतुर्विधः चातुर्वेद्यस्य कर्ताहम् इति बुध्यस्व भारत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

maddarśanārthaṃ te bālā hṛtās tena mahātmanā viprārtham eṣyate kṛṣṇo nāgacched anyatheti hi ||
brahmatejomayaṃ divyam āścaryaṃ dṛṣṭavān asi ahaṃ sa bharataśreṣṭha mattejas tat sanātanam ||
prakṛtiḥ sā mama parā vyaktāvyaktā ca bhārata tāṃ praviśya bhavantīha muktā bharatasattama ||
sā sāṃkhyānāṃ gatiḥ pārtha yogināṃ ca tapasvinām tat padaṃ paramaṃ brahma sarvaṃ vibhajate jagat ||
mām eva tad dhanaṃ tejo jñātum arhasi bhārata samudraḥ stabdhatoyo 'ham ahaṃ stambhayitā jalam ||
ahaṃ te parvatāḥ sapta ye dṛṣṭvā vividhās tvayā ahaṃ tamo ghanībhūtam aham eva ca pāṭakaḥ ||
ahaṃ ca kālo bhūtānāṃ dharmaś cāhaṃ prakīrtitaḥ cāturvarṇyaṃ matprasūtaṃ cāturāśramyam eva ca ||
catasraś ca diśaḥ sarvā mamaivātmā caturvidhaḥ cāturvedyasya kartāham iti budhyasva bhārata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मद्दर्शनार्थं ते बालाmaddarśanārthaṃ te bālāради видения меня те дети; эти дети ради встречи со мной
हृतास् तेन महात्मनाhṛtās tena mahātmanāпохищены тем махатмой; были похищены тем великим
विप्रार्थम् एष्यते कृष्णोviprārtham eṣyate kṛṣṇoради брахмана придёт Кришна; Кришна придёт ради брахмана
नागच्छेद् अन्यथेति हिnāgacched anyatheti hiне пришёл бы иначе так ведь; иначе он не пришёл бы
ब्रह्मतेजोमयं दिव्यम्brahmatejomayaṃ divyamсостоящее из сияния Брахмана божественное; божественное, из сияния Брахмана
आश्चर्यं दृष्टवान् असिāścaryaṃ dṛṣṭavān asiчудо увидел ты; чудо ты увидел
अहं स भरतश्रेष्ठahaṃ sa bharataśreṣṭhaя это, лучший Бхаратов; это я, лучший Бхаратов
मत्तेजस् तत् सनातनम्mattejas tat sanātanamмоё сияние то вечное; это моё вечное сияние
प्रकृतिः सा मम पराprakṛtiḥ sā mama parāпракрити та моя высшая; это моя высшая природа
व्यक्ताव्यक्ता च भारतvyaktāvyaktā ca bhārataявленная и неявленная, Бхарата; явленная и неявленная
तां प्रविश्य भवन्तीहtāṃ praviśya bhavantīhaв неё войдя становятся здесь; войдя в неё здесь становятся
मुक्ता भरतसत्तमmuktā bharatasattamaосвобождёнными, лучший Бхаратов; освобождёнными, лучший Бхаратов
सा सांख्यानां गतिः पार्थsā sāṃkhyānāṃ gatiḥ pārthaона санкхьяиков цель, Партха; она цель санкхьяиков
योगिनां च तपस्विनाम्yogināṃ ca tapasvināmи йогинов, аскетов; йогинов и аскетов
तत् पदं परमं ब्रह्मtat padaṃ paramaṃ brahmaто состояние высший Брахман; это высшее состояние, Брахман
सर्वं विभजते जगत्sarvaṃ vibhajate jagatвсё разделяет мир; который распределяет весь мир
माम् एव तद् धनं तेजोmām eva tad dhanaṃ tejoименно меня то богатое сияние; это мощное сияние — я
ज्ञातुम् अर्हसि भारतjñātum arhasi bhārataзнать должен, Бхарата; знай это, Бхарата
समुद्रः स्तब्धतोयो ऽहम्samudraḥ stabdhatoyo 'hamокеан с остановленной водой я; океан с остановленными водами — я
अहं स्तम्भयिता जलम्ahaṃ stambhayitā jalamя остановитель воды; я остановил воду
अहं ते पर्वताः सप्तahaṃ te parvatāḥ saptaя те горы семь; я — те семь гор
ये दृष्ट्वा विविधास् त्वयाye dṛṣṭvā vividhās tvayāкоторые видены разные тобой; которые ты видел разными
अहं तमो घनीभूतम्ahaṃ tamo ghanībhūtamя тьма уплотнившаяся; я — сгустившаяся тьма
अहम् एव च पाटकःaham eva ca pāṭakaḥя именно и рассекатель; и я же её рассекатель
अहं च कालो भूतानांahaṃ ca kālo bhūtānāṃи я время существ; и я время существ
धर्मश् चाहं प्रकीर्तितःdharmaś cāhaṃ prakīrtitaḥи дхарма я провозглашён; и я назван дхармой
चातुर्वर्ण्यं मत्प्रसूतंcāturvarṇyaṃ matprasūtaṃчетыре варны от меня рождены; четыре варны рождены от меня
चातुराश्रम्यम् एव चcāturāśramyam eva caи четыре ашрама также; и четыре ашрама также
चतस्रश् च दिशः सर्वाcatasraś ca diśaḥ sarvāи четыре стороны все; и все четыре стороны
ममैवात्मा चतुर्विधःmamaivātmā caturvidhaḥмой именно атман четырёхвидный; это мой четырёхвидный атман
चातुर्वेद्यस्य कर्ताहम्cāturvedyasya kartāhamчетырёхведия создатель я; я создатель четырёх Вед
इति बुध्यस्व भारतiti budhyasva bhārataтак понимай, Бхарата; понимай так, Бхарата
अनुवाद

Васудева сказал: «Эти дети были похищены тем великим ради встречи со мной: он знал, что Кришна придёт ради брахмана и иначе не пришёл бы. Ты увидел божественное чудо, состоящее из сияния Брахмана. О лучший Бхаратов, это я; это моё вечное сияние. О Бхарата, это моя высшая природа, явленная и неявленная. Войдя в неё, здесь становятся освобождёнными, о лучший Бхаратов. Она цель санкхьяиков, йогинов и подвижников, о Партха; это высшее состояние, Брахман, который распределяет весь мир. О Бхарата, знай: это мощное сияние — я. Океан с остановленными водами — я, и я остановил воду. Я — те семь гор, которые ты видел разными; я — сгустившаяся тьма, и я же её рассекатель. Я — время существ, и я провозглашён дхармой. Четыре варны рождены от меня, и четыре ашрама также. Все четыре стороны — мой четырёхвидный атман; я создатель четырёх Вед. Понимай так, Бхарата».

संस्करण

d81b68508e27 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:51:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से