महाभारत
Digvijaya-parva (arjuna-uttara-digvijaya) (The Conquest of the Quarters (Arjuna's Northern Campaign))2.23.1–4
2271 / 15823
महाभारत · 2.23.1–4
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठम् अक्षय्यौ च महेषुधी ॥
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरम् अभाषत ॥
धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर् यशो बलम् ॥
प्राप्तम् एतन् मया राजन् दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम् ॥
तत्र कृत्यम् अहं मन्ये कोशस्यास्य विवर्धनम् ॥
करम् आहारयिष्यामि राज्ञः सर्वान् नृपोत्तम ॥
विजयाय प्रयास्यामि दिशं धनदरक्षिताम् ॥
तिथाव् अथ मुहूर्ते च नक्षत्रे च तथा शिवे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
pārthaḥ prāpya dhanuḥśreṣṭham akṣayyau ca maheṣudhī ||
rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
dhanur astraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmir yaśo balam ||
prāptam etan mayā rājan duṣprāpaṃ yad abhīpsitam ||
tatra kṛtyam ahaṃ manye kośasyāsya vivardhanam ||
karam āhārayiṣyāmi rājñaḥ sarvān nṛpottama ||
vijayāya prayāsyāmi diśaṃ dhanadarakṣitām ||
tithāv atha muhūrte ca nakṣatre ca tathā śive ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पार्थः प्राप्य धनुः-श्रेष्ठम्pārthaḥ prāpya dhanuḥ-śreṣṭhamPartha, having obtained the finest bow,
अक्षय्यौ च महा-इषुधीakṣayyau ca mahā-iṣudhīand two inexhaustible great quivers,
रथं ध्वजं सभां चैवrathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caivaa chariot, a banner, and an assembly hall [as well],
युधिष्ठिरम् अभाषतyudhiṣṭhiram abhāṣatasaid to Yudhishthira:
धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यंdhanur astraṃ śarā vīryaṃ"the bow, weapons, arrows, valor,
पक्षो भूमिर् यशो बलम्pakṣo bhūmir yaśo balamallies, land, fame, strength —
प्राप्तम् एतन् मया राजन्prāptam etan mayā rājanthis have I obtained, O king,
दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम्duṣprāpaṃ yad abhīpsitamhard to attain, that which was desired;
तत्र कृत्यम् अहं मन्येtatra kṛtyam ahaṃ manyetherefore I consider it a duty
कोशस्य अस्य विवर्धनम्kośasya asya vivardhanamto increase this treasury:
करम् आहारयिष्यामिkaram āhārayiṣyāmiI shall gather tribute
राज्ञः सर्वान् नृप-उत्तमrājñaḥ sarvān nṛpa-uttamafrom all kings, O best of kings;
विजयाय प्रयास्यामिvijayāya prayāsyāmifor conquest I shall set forth
दिशं धनद-रक्षिताम्diśaṃ dhanada-rakṣitāmtoward the quarter guarded by Dhanada [Kubera],
तिथाव् अथ मुहूर्ते चtithāv atha muhūrte caon an [auspicious] tithi and muhurta,
नक्षत्रे च तथा शिवेnakṣatre ca tathā śiveand under a nakshatra likewise auspicious."
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
धनुःश्रेष्ठम्dhanuḥśreṣṭhamoriginal form "dhanuḥśreṣṭham", added to complete the word-by-word coverage
महेषुधीmaheṣudhīoriginal form "maheṣudhī", added to complete the word-by-word coverage
कोशस्यास्यkośasyāsyaoriginal form "kośasyāsya", added to complete the word-by-word coverage
नृपोत्तमnṛpottamaoriginal form "nṛpottama", added to complete the word-by-word coverage
धनदरक्षिताम्dhanadarakṣitāmoriginal form "dhanadarakṣitām", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vaishampayana said: Partha, having obtained the finest bow, two inexhaustible great quivers, a chariot, a banner, and the assembly hall, said to Yudhishthira: "The bow, weapons, arrows, valor, allies, land, fame, strength — all this, hard to attain, that which was desired, have I obtained, O king. Therefore I consider it a duty to increase this treasury: I shall gather tribute from all kings, O best of kings. For conquest I shall set forth toward the quarter guarded by Dhanada [Kubera], on an auspicious tithi, muhurta, and an equally auspicious nakshatra."

संस्करण

5afda2dfc955 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:28:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से