महाभारत
Vyāsopadeśa-parva (Vyāsa Warns the King)3.9.1–6
2818 / 15823
महाभारत · 3.9.1–6
देवनागरी

व्यास उवाच
धृतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम ॥
वक्ष्यामि त्वा कौरवाणां सर्वेषां हितम् उत्तमम् ॥
न मे प्रियं महाबाहो यद् गताः पाण्डवा वनम् ॥
निकृत्या निर्जिताश् चैव दुर्योधनवशानुगैः ॥
ते स्मरन्तः परिक्लेशान् वर्षे पूर्णे त्रयोदशे ॥
विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाः करवेयेषु भारत ॥
तद् अयं किं नु पापात्मा तव पुत्रः सुमन्दधीः ॥
पाण्डवान् नित्यसंक्रुद्धो राज्यहेतोर् जिघांसति ॥
वार्यतां साध्व् अयं मूढः शमं गच्छतु ते सुतः ॥
वनस्थांस् तान् अयं हन्तुम् इच्छन् प्राणैर् विमोक्ष्यते ॥
यथाह विदुरः प्राज्ञो यथा भीष्मो यथा वयम् ॥
यथा कृपश् च द्रोणश् च तथा साधु विधीयताम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vyāsa uvāca
dhṛtarāṣṭra mahāprājña nibodha vacanaṃ mama ||
vakṣyāmi tvā kauravāṇāṃ sarveṣāṃ hitam uttamam ||
na me priyaṃ mahābāho yad gatāḥ pāṇḍavā vanam ||
nikṛtyā nirjitāś caiva duryodhanavaśānugaiḥ ||
te smarantaḥ parikleśān varṣe pūrṇe trayodaśe ||
vimokṣyanti viṣaṃ kruddhāḥ karaveyeṣu bhārata ||
tad ayaṃ kiṃ nu pāpātmā tava putraḥ sumandadhīḥ ||
pāṇḍavān nityasaṃkruddho rājyahetor jighāṃsati ||
vāryatāṃ sādhv ayaṃ mūḍhaḥ śamaṃ gacchatu te sutaḥ ||
vanasthāṃs tān ayaṃ hantum icchan prāṇair vimokṣyate ||
yathāha viduraḥ prājño yathā bhīṣmo yathā vayam ||
yathā kṛpaś ca droṇaś ca tathā sādhu vidhīyatām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
व्यास उवाचvyāsa uvācaVyāsa said
धृतराष्ट्र महाप्राज्ञdhṛtarāṣṭra mahāprājñaDhritarashtra, O greatly wise one
निबोध वचनं ममnibodha vacanaṃ mamahear my word
वक्ष्यामि त्वाvakṣyāmi tvāI will tell you
कौरवाणां सर्वेषां हितम् उत्तमम्kauravāṇāṃ sarveṣāṃ hitam uttamamthe highest good of all the Kauravas
न मे प्रियं महाबाहोna me priyaṃ mahābāhoit is not to my liking, O mighty-armed one
यद् गताः पाण्डवा वनम्yad gatāḥ pāṇḍavā vanamthat the Pandavas have gone into the forest
निकृत्या निर्जिताः च एवnikṛtyā nirjitāḥ ca evadefeated through deceit
दुर्योधनवशानुगैःduryodhanavaśānugaiḥby those who follow Duryodhana's will
ते स्मरन्तः परिक्लेशान्te smarantaḥ parikleśānthey, remembering their sufferings
वर्षे पूर्णे त्रयोदशेvarṣe pūrṇe trayodaśewhen the thirteenth year is complete
विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाःvimokṣyanti viṣaṃ kruddhāḥenraged, will release their poison
करवेयेषु भारतkaraveyeṣu bhārataupon the Kauravas, O Bharata
तद् अयं किं नु पापात्माtad ayaṃ kiṃ nu pāpātmāso why does this one, sinful of soul
तव पुत्रः सुमन्दधीःtava putraḥ sumandadhīḥyour son of evil mind
पाण्डवान् नित्यसंक्रुद्धःpāṇḍavān nityasaṃkruddhaḥconstantly enraged at the Pandavas
राज्यहेतोः जिघांसतिrājyahetoḥ jighāṃsatifor the sake of the kingdom wishes to kill
वार्यतां साधु अयं मूढःvāryatāṃ sādhu ayaṃ mūḍhaḥlet this fool be properly restrained
शमं गच्छतु ते सुतःśamaṃ gacchatu te sutaḥlet your son come to peace
वनस्थान् तान् अयं हन्तुम्vanasthān tān ayaṃ hantumthem, dwelling in the forest, he, to kill
इच्छन् प्राणैः विमोक्ष्यतेicchan prāṇaiḥ vimokṣyatewishing, will part with his life
यथा आह विदुरः प्राज्ञःyathā āha viduraḥ prājñaḥas the wise Vidura has said
यथा भीष्मः यथा वयम्yathā bhīṣmaḥ yathā vayamas Bhishma, and as we
यथा कृपः च द्रोणः चyathā kṛpaḥ ca droṇaḥ caas Kripa and Drona
तथा साधु विधीयताम्tathā sādhu vidhīyatāmso let it rightly be done
निर्जिताश्nirjitāśoriginal form "nirjitāś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
नित्यसंक्रुद्धोnityasaṃkruddhooriginal form "nityasaṃkruddho", added to complete the word-by-word coverage
राज्यहेतोर्rājyahetororiginal form "rājyahetor", added to complete the word-by-word coverage
साध्व्sādhvoriginal form "sādhv", added to complete the word-by-word coverage
वनस्थांस्vanasthāṃsoriginal form "vanasthāṃs", added to complete the word-by-word coverage
प्राणैर्prāṇairoriginal form "prāṇair", added to complete the word-by-word coverage
यथाहyathāhaoriginal form "yathāha", added to complete the word-by-word coverage
प्राज्ञोprājñooriginal form "prājño", added to complete the word-by-word coverage
भीष्मोbhīṣmooriginal form "bhīṣmo", added to complete the word-by-word coverage
कृपश्kṛpaśoriginal form "kṛpaś", added to complete the word-by-word coverage
द्रोणश्droṇaśoriginal form "droṇaś", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vyāsa said: 'O greatly wise Dhritarashtra, hear my word: I will tell you the highest good of all the Kauravas. It is not to my liking, O mighty-armed one, that the Pandavas have gone into the forest, defeated by deceit at the hands of those who follow Duryodhana's will. Remembering their sufferings, when the thirteenth year is complete, they will release their poison upon the Kauravas in fury, O Bharata. Why does this sinful and foolish-minded son of yours, forever enraged at the Pandavas, wish to kill them for the sake of the kingdom? Restrain this madman properly; let your son come to peace. Wishing to kill them in the forest, he will himself part with his life. As the wise Vidura says, as Bhishma says, as we, Kripa, and Drona say -- so it should be done.'

संस्करण

190bba7ccefc · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:33:28 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से