महाभारत 3.123.11-19

देवनागरी

ताव् अब्रूतां पुनस् त्व् एनाम् आवां देवभिषग्वरौ ॥
युवानं रूपसंपन्नं करिष्यावः पतिं तव ॥
ततस् तस्यावयोश् चैव पतिम् एकतमं वृणु ॥
एतेन समयेनैनम् आमन्त्रय वरानने ॥
सा तयोर् वचनाद् राजन्न् उपसंगम्य भार्गवम् ॥
उवाच वाक्यं यत् ताभ्याम् उक्तं भृगुसुतं प्रति ॥
तच् छ्रुत्वा च्यवनो भार्याम् उवाच क्रियताम् इति ॥
भर्त्रा सा समनुज्ञाता क्रियताम् इत्य् अथाब्रवीत् ॥
श्रुत्वा तद् अश्विनौ वाक्यं तत् तस्याः क्रियताम् इति ॥
ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस् तव विशत्व् अपः ॥
ततो ऽम्भश् च्यवनः शीघ्रं रूपार्थी प्रविवेश ह ॥
अश्विनाव् अपि तद् राजन् सरः प्रविशतां प्रभो ॥
ततो मुहूर्ताद् उत्तीर्णाः सर्वे ते सरसस् ततः ॥
दिव्यरूपधराः सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः ॥
तुल्यरूपधराश् चैव मनसः प्रीतिवर्धनाः ॥
ते ऽब्रुवन् सहिताः सर्वे वृणीष्वान्यतमं शुभे ॥
अस्माकम् ईप्सितं भद्रे पतित्वे वरवर्णिनि ॥
यत्र वाप्य् अभिकामासि तं वृणीष्व सुशोभने ॥
सा समीक्ष्य तु तान् सर्वांस् तुल्यरूपधरान् स्थितान् ॥
निश्चित्य मनसा बुद्ध्या देवी वव्रे स्वकं पतिम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tāv abrūtāṃ punas tv enām āvāṃ devabhiṣagvarau ||
yuvānaṃ rūpasaṃpannaṃ kariṣyāvaḥ patiṃ tava ||
tatas tasyāvayoś caiva patim ekatamaṃ vṛṇu ||
etena samayenainam āmantraya varānane ||
sā tayor vacanād rājann upasaṃgamya bhārgavam ||
uvāca vākyaṃ yat tābhyām uktaṃ bhṛgusutaṃ prati ||
tac chrutvā cyavano bhāryām uvāca kriyatām iti ||
bhartrā sā samanujñātā kriyatām ity athābravīt ||
śrutvā tad aśvinau vākyaṃ tat tasyāḥ kriyatām iti ||
ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patis tava viśatv apaḥ ||
tato 'mbhaś cyavanaḥ śīghraṃ rūpārthī praviveśa ha ||
aśvināv api tad rājan saraḥ praviśatāṃ prabho ||
tato muhūrtād uttīrṇāḥ sarve te sarasas tataḥ ||
divyarūpadharāḥ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ ||
tulyarūpadharāś caiva manasaḥ prītivardhanāḥ ||
te 'bruvan sahitāḥ sarve vṛṇīṣvānyatamaṃ śubhe ||
asmākam īpsitaṃ bhadre patitve varavarṇini ||
yatra vāpy abhikāmāsi taṃ vṛṇīṣva suśobhane ||
sā samīkṣya tu tān sarvāṃs tulyarūpadharān sthitān ||
niścitya manasā buddhyā devī vavre svakaṃ patim ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

ताव् अब्रूतां पुनस् त्व् एनाम् आवां देवभिषग्वरौ ॥ युवानं रूपसंपन्नं करिष्यावः पतिं तव ॥ ततस् तस्यावयोश् चैव पतिम् एकतमं वृणु ॥ एतेन समयेनैनम् आमन्त्रय वरानने ॥ सा तयोर् वचनाद् राजन्न् उपसंगम्य भार्गवम् ॥ उवाच वाक्यं यत् ताभ्याम् उक्तं भृगुसुतं प्रति ॥ तच् छ्रुत्वा च्यवनो भार्याम् उवाच क्रियताम् इति ॥ भर्त्रा सा समनुज्ञाता क्रियताम् इत्य् अथाब्रवीत् ॥ श्रुत्वा तद् अश्विनौ वाक्यं तत् तस्याः क्रियताम् इति ॥ ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस् तव विशत्व् अपः ॥ ततो ऽम्भश् च्यवनः शीघ्रं रूपार्थी प्रविवेश ह ॥ अश्विनाव् अपि तद् राजन् सरः प्रविशतां प्रभो ॥ ततो मुहूर्ताद् उत्तीर्णाः सर्वे ते सरसस् ततः ॥ दिव्यरूपधराः सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः ॥ तुल्यरूपधराश् चैव मनसः प्रीतिवर्धनाः ॥ ते ऽब्रुवन् सहिताः सर्वे वृणीष्वान्यतमं शुभे ॥ अस्माकम् ईप्सितं भद्रे पतित्वे वरवर्णिनि ॥ यत्र वाप्य् अभिकामासि तं वृणीष्व सुशोभने ॥ सा समीक्ष्य तु तान् सर्वांस् तुल्यरूपधरान् स्थितान् ॥ निश्चित्य मनसा बुद्ध्या देवी वव्रे स्वकं पतिम् ॥tāv abrūtāṃ punas tv enām āvāṃ devabhiṣagvarau || yuvānaṃ rūpasaṃpannaṃ kariṣyāvaḥ patiṃ tava || tatas tasyāvayoś caiva patim ekatamaṃ vṛṇu || etena samayenainam āmantraya varānane || sā tayor vacanād rājann upasaṃgamya bhārgavam || uvāca vākyaṃ yat tābhyām uktaṃ bhṛgusutaṃ prati || tac chrutvā cyavano bhāryām uvāca kriyatām iti || bhartrā sā samanujñātā kriyatām ity athābravīt || śrutvā tad aśvinau vākyaṃ tat tasyāḥ kriyatām iti || ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patis tava viśatv apaḥ || tato 'mbhaś cyavanaḥ śīghraṃ rūpārthī praviveśa ha || aśvināv api tad rājan saraḥ praviśatāṃ prabho || tato muhūrtād uttīrṇāḥ sarve te sarasas tataḥ || divyarūpadharāḥ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ || tulyarūpadharāś caiva manasaḥ prītivardhanāḥ || te 'bruvan sahitāḥ sarve vṛṇīṣvānyatamaṃ śubhe || asmākam īpsitaṃ bhadre patitve varavarṇini || yatra vāpy abhikāmāsi taṃ vṛṇīṣva suśobhane || sā samīkṣya tu tān sarvāṃs tulyarūpadharān sthitān || niścitya manasā buddhyā devī vavre svakaṃ patim ||The Ashvins again say that they are the best of the divine physicians and will make her husband young and handsome; after that let her choose a husband — him, or one of them; on this condition she must call Chyavana; Sukanya goes to Bhargava and conveys the Ashvins' words; Chyavana says, let it be done; with her husband's permission she agrees; the Ashvins tell her that her husband must enter the water; Chyavana, for the sake of beauty, quickly enters the water, and the Ashvins too enter the lake; a moment later all three emerge from the lake divinely beautiful, young, with polished earrings, identical in form, gladdening the heart; together they tell Sukanya to choose one of them as husband, whichever she desires; she looks carefully at all of them, identical in form, decides with mind and reason, and chooses her own husband.

अनुवाद

They said to her again: 'We are the finest of the divine physicians. We shall make your husband young and handsome. Then choose as your husband either him or one of us. On this condition, fair-faced one, summon him.' At their word she went to the descendant of Bhrigu and told him what they had said concerning the son of Bhrigu. Hearing this, Chyavana said to his wife: 'Let it be done.' Granted her husband's leave, she said: 'Let it be done.' Hearing this word, the Ashvins said to the princess: 'Let your husband enter the water.' Then Chyavana, desiring beauty, swiftly entered the water, and the Ashvins too entered that lake. A moment later all three emerged from the lake: all divinely beautiful, all youthful, with polished earrings, all alike in form and gladdening the heart. Together they all said: 'Choose one of us, radiant one, whichever you desire as husband.' Then the goddess, having closely examined all of them standing there alike in form, and having decided with mind and judgment, chose her own husband.

भाष्य

When outward appearance becomes identical, Sukanya's choice reveals an inner bond. True fidelity is not blind to beauty, but sees behind it the person and the duty owed.

संस्करण

358e836cbbe2 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:06:19 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN