मार्कण्डेय उवाच
धुन्धुर् नाम महातेजास् तयोः पुत्रो महाद्युतिः ॥
स तपो ऽतप्यत महन् महावीर्यपराक्रमः ॥
अतिष्ठद् एकपादेन कृशो धमनिसंततः ॥
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभो ॥
देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् ॥
अवध्यो ऽहं भवेयं वै वर एष वृतो मया ॥
एवं भवतु गच्छेति तम् उवाच पितामहः ॥
स एवम् उक्तस् तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृश्य जगाम ह ॥
स तु धुन्धुर् वरं लब्ध्वा महावीर्यपराक्रमः ॥
अनुस्मरन् पितृवधं ततो विष्णुम् उपाद्रवत् ॥
स तु देवान् सगन्धर्वाञ् जित्वा धुन्धुर् अमर्षणः ॥
बबाध सर्वान् असकृद् देवान् विष्णुं च वै भृशम् ॥
समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः ॥
आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ ॥
बाधते स्म परं शक्त्या तम् उत्तङ्काश्रमं प्रभो ॥
अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितस् तदा ॥
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर् भीमपराक्रमः ॥
शेते लोकविनाशाय तपोबलसमाश्रितः ॥
उत्तङ्कस्याश्रमाभ्याशे निःश्वसन् पावकार्चिषः ॥
एतस्मिन्न् एव काले तु सभृत्यबलवाहनः ॥
कुवलाश्वो नरपतिर् अन्वितो बलशालिनाम् ॥
सहस्रैर् एकविंशत्या पुत्राणाम् अरिमर्दनः ॥
प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निवेशनम् ॥
तम् आविशत् ततो विष्णुर् भगवांस् तेजसा प्रभुः ॥
उत्तङ्कस्य नियोगेन लोकानां हितकाम्यया ॥
mārkaṇḍeya uvāca
dhundhur nāma mahātejās tayoḥ putro mahādyutiḥ ||
sa tapo 'tapyata mahan mahāvīryaparākramaḥ ||
atiṣṭhad ekapādena kṛśo dhamanisaṃtataḥ ||
tasmai brahmā dadau prīto varaṃ vavre sa ca prabho ||
devadānavayakṣāṇāṃ sarpagandharvarakṣasām ||
avadhyo 'haṃ bhaveyaṃ vai vara eṣa vṛto mayā ||
evaṃ bhavatu gaccheti tam uvāca pitāmahaḥ ||
sa evam uktas tatpādau mūrdhnā spṛśya jagāma ha ||
sa tu dhundhur varaṃ labdhvā mahāvīryaparākramaḥ ||
anusmaran pitṛvadhaṃ tato viṣṇum upādravat ||
sa tu devān sagandharvāñ jitvā dhundhur amarṣaṇaḥ ||
babādha sarvān asakṛd devān viṣṇuṃ ca vai bhṛśam ||
samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ ||
āgamya ca sa duṣṭātmā taṃ deśaṃ bharatarṣabha ||
bādhate sma paraṃ śaktyā tam uttaṅkāśramaṃ prabho ||
antarbhūmigatas tatra vālukāntarhitas tadā ||
madhukaiṭabhayoḥ putro dhundhur bhīmaparākramaḥ ||
śete lokavināśāya tapobalasamāśritaḥ ||
uttaṅkasyāśramābhyāśe niḥśvasan pāvakārciṣaḥ ||
etasminn eva kāle tu sabhṛtyabalavāhanaḥ ||
kuvalāśvo narapatir anvito balaśālinām ||
sahasrair ekaviṃśatyā putrāṇām arimardanaḥ ||
prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya niveśanam ||
tam āviśat tato viṣṇur bhagavāṃs tejasā prabhuḥ ||
uttaṅkasya niyogena lokānāṃ hitakāmyayā ||
Dhundhu, the son of Madhu and Kaitabha, performed great austerities, standing on one leg, gaunt and wrapped in sinews. Pleased with him, Brahma granted him a boon, and Dhundhu asked to be unassailable by gods, danavas, yakshas, serpents, gandharvas, and rakshasas. Having received the boon, he remembered the deaths of his fathers and began to assail Vishnu, to defeat the gods together with the gandharvas, and to oppress them again and again. Then he settled beneath the earth in the sandy ocean called Ujjanaka, near the ashram of Uttanka, and, breathing tongues of fire, lay sleeping there for the destruction of the worlds. At this time Kuvalashva, together with his twenty-one thousand sons and with Uttanka, set out for his abode. At Uttanka's bidding, for the good of the worlds, the blessed Vishnu entered the king with His own power.
ecdcdae6e288 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:17:03 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Dhundhu received protection, but used it for violence. That is why Vishnu enters Kuvalashva: evil that has sheltered itself behind a boon is destroyed by a power of that same higher order.