महाभारत 3.284.1-9

देवनागरी

जनमेजय उवाच
यत् तत् तदा महाब्रह्मंल् लोमशो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
इन्द्रस्य वचनाद् एत्य पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥
यच् चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्व चित् ॥
तच् चाप्य् अपहरिष्यामि सव्यसाचाव् इहागते ॥
किं नु तद् विदुषां श्रेष्ठ कर्णं प्रति महद् भयम् ॥
आसीन् न च स धर्मात्मा कथयाम् आस कस्य चित् ॥
वैशंपायन उवाच
अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथाम् इमाम् ॥
पृच्छते भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ॥
द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे ॥
पाण्डूनां हितकृच् छक्रः कर्णं भिक्षितुम् उद्यतः ॥
अभिप्रायम् अथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः ॥
कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णम् उपागमत् ॥
महार्हे शयने वीरं स्पर्ध्यास्तरणसंवृते ॥
शयानम् अभिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ॥
स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयाम् आस रश्मिवान् ॥
कृपया परयाविष्टः पुत्रस्नेहाच् च भारत ॥
ब्राह्मणो वेदविद् भूत्वा सूर्यो योगाद् धि रूपवान् ॥
हितार्थम् अब्रवीत् कर्णं सान्त्वपूर्वम् इदं वचः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
yat tat tadā mahābrahmaṃl lomaśo vākyam abravīt ||
indrasya vacanād etya pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhiram ||
yac cāpi te bhayaṃ tīvraṃ na ca kīrtayase kva cit ||
tac cāpy apahariṣyāmi savyasācāv ihāgate ||
kiṃ nu tad viduṣāṃ śreṣṭha karṇaṃ prati mahad bhayam ||
āsīn na ca sa dharmātmā kathayām āsa kasya cit ||
vaiśaṃpāyana uvāca
ahaṃ te rājaśārdūla kathayāmi kathām imām ||
pṛcchate bharataśreṣṭha śuśrūṣasva giraṃ mama ||
dvādaśe samatikrānte varṣe prāpte trayodaśe ||
pāṇḍūnāṃ hitakṛc chakraḥ karṇaṃ bhikṣitum udyataḥ ||
abhiprāyam atho jñātvā mahendrasya vibhāvasuḥ ||
kuṇḍalārthe mahārāja sūryaḥ karṇam upāgamat ||
mahārhe śayane vīraṃ spardhyāstaraṇasaṃvṛte ||
śayānam abhiviśvastaṃ brahmaṇyaṃ satyavādinam ||
svapnānte niśi rājendra darśayām āsa raśmivān ||
kṛpayā parayāviṣṭaḥ putrasnehāc ca bhārata ||
brāhmaṇo vedavid bhūtvā sūryo yogād dhi rūpavān ||
hitārtham abravīt karṇaṃ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

जनमेजय उवाच यत् तत् तदा महाब्रह्मंल् लोमशो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ इन्द्रस्य वचनाद् एत्य पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ यच् चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्व चित् ॥ तच् चाप्य् अपहरिष्यामि सव्यसाचाव् इहागते ॥ किं नु तद् विदुषां श्रेष्ठ कर्णं प्रति महद् भयम् ॥ आसीन् न च स धर्मात्मा कथयाम् आस कस्य चित् ॥ वैशंपायन उवाच अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथाम् इमाम् ॥ पृच्छते भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ॥ द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे ॥ पाण्डूनां हितकृच् छक्रः कर्णं भिक्षितुम् उद्यतः ॥ अभिप्रायम् अथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः ॥ कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णम् उपागमत् ॥ महार्हे शयने वीरं स्पर्ध्यास्तरणसंवृते ॥ शयानम् अभिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ॥ स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयाम् आस रश्मिवान् ॥ कृपया परयाविष्टः पुत्रस्नेहाच् च भारत ॥ ब्राह्मणो वेदविद् भूत्वा सूर्यो योगाद् धि रूपवान् ॥ हितार्थम् अब्रवीत् कर्णं सान्त्वपूर्वम् इदं वचः ॥janamejaya uvāca yat tat tadā mahābrahmaṃl lomaśo vākyam abravīt || indrasya vacanād etya pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhiram || yac cāpi te bhayaṃ tīvraṃ na ca kīrtayase kva cit || tac cāpy apahariṣyāmi savyasācāv ihāgate || kiṃ nu tad viduṣāṃ śreṣṭha karṇaṃ prati mahad bhayam || āsīn na ca sa dharmātmā kathayām āsa kasya cit || vaiśaṃpāyana uvāca ahaṃ te rājaśārdūla kathayāmi kathām imām || pṛcchate bharataśreṣṭha śuśrūṣasva giraṃ mama || dvādaśe samatikrānte varṣe prāpte trayodaśe || pāṇḍūnāṃ hitakṛc chakraḥ karṇaṃ bhikṣitum udyataḥ || abhiprāyam atho jñātvā mahendrasya vibhāvasuḥ || kuṇḍalārthe mahārāja sūryaḥ karṇam upāgamat || mahārhe śayane vīraṃ spardhyāstaraṇasaṃvṛte || śayānam abhiviśvastaṃ brahmaṇyaṃ satyavādinam || svapnānte niśi rājendra darśayām āsa raśmivān || kṛpayā parayāviṣṭaḥ putrasnehāc ca bhārata || brāhmaṇo vedavid bhūtvā sūryo yogād dhi rūpavān || hitārtham abravīt karṇaṃ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ ||Janamejaya asks about the word Lomasha spoke to Yudhishthira at Indra's bidding: what great fear of Karna did Yudhishthira have, that he told no one about; Vaishampayana promises to tell this story; when the twelfth year of the Pandavas had passed and the thirteenth was approaching, Indra, for their benefit, resolved to beg alms from Karna; Surya, learning Indra's intention, came to Karna for the sake of the earrings; at the end of the night's sleep the radiant one, out of pity and paternal love, appeared to the hero lying on his costly bed, one who was trustworthy, honored brahmins, and was truthful; Surya, having assumed by yoga the form of a brahmin versed in the Vedas, for his good spoke gentle words to Karna.

अनुवाद

Janamejaya asked: "What was the word, great brahmin, that Lomasha then spoke to Yudhishthira? What great fear of Karna did he have, that this soul devoted to dharma told no one about?" Vaishampayana answered: "I shall tell you this story, best of the Bharatas. When the twelfth year of the Pandavas had passed and the thirteenth was approaching, Indra, wishing their welfare, resolved to beg alms from Karna. Surya, learning Mahendra's intention, came to Karna for the sake of the earrings. At the end of the night's sleep the radiant one, seized by pity and paternal love, appeared to the hero as he lay on his costly bed, trustworthy, honoring brahmins, and truthful. Having assumed by yoga the form of a brahmin versed in the Vedas, Surya, for his good, spoke gently to Karna."

भाष्य

After the stories of Sita and Savitri, the narrative turns to another tragedy: Karna too will be tested through the gift and through faithfulness to his word.

संस्करण

523211f2a55c · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:33:40 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN