महाभारत 3.286.1-9

देवनागरी

कर्ण उवाच
भगवन्तम् अहं भक्तो यथा मां वेत्थ गोपते ॥
तथा परमतिग्मांशो नान्यं देवं कथं चन ॥
न मे दारा न मे पुत्रा न चात्मा सुहृदो न च ॥
तथेष्टा वै सदा भक्त्या यथा त्वं गोपते मम ॥
इष्टानां च महात्मानो भक्तानां च न संशयः ॥
कुर्वन्ति भक्तिम् इष्टां च जानीषे त्वं च भास्कर ॥
इष्टो भक्तश् च मे कर्णो न चान्यद् दैवतं दिवि ॥
जानीत इति वै कृत्वा भगवान् आह मद्धितम् ॥
भूयश् च शिरसा याचे प्रसाद्य च पुनः पुनः ॥
इति ब्रवीमि तिग्मांशो त्वं तु मे क्षन्तुम् अर्हसि ॥
बिभेमि न तथा मृत्योर् यथा बिभ्ये ऽनृताद् अहम् ॥
विशेषेण द्विजातीनां सर्वेषां सर्वदा सताम् ॥
प्रदाने जीवितस्यापि न मे ऽत्रास्ति विचारणा ॥
यच् च माम् आत्थ देव त्वं पाण्डवं फल्गुनं प्रति ॥
व्येतु संतापजं दुःखं तव भास्कर मानसम् ॥
अर्जुनं प्रति मां चैव विजेष्यामि रणे ऽर्जुनम् ॥
तवापि विदितं देव ममाप्य् अस्त्रबलं महत् ॥
जामदग्न्याद् उपात्तं यत् तथा द्रोणान् महात्मनः ॥
इदं त्वम् अनुजानीहि सुरश्रेष्ठ व्रतं मम ॥
भिक्षते वज्रिणे दद्याम् अपि जीवितम् आत्मनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

karṇa uvāca
bhagavantam ahaṃ bhakto yathā māṃ vettha gopate ||
tathā paramatigmāṃśo nānyaṃ devaṃ kathaṃ cana ||
na me dārā na me putrā na cātmā suhṛdo na ca ||
tatheṣṭā vai sadā bhaktyā yathā tvaṃ gopate mama ||
iṣṭānāṃ ca mahātmāno bhaktānāṃ ca na saṃśayaḥ ||
kurvanti bhaktim iṣṭāṃ ca jānīṣe tvaṃ ca bhāskara ||
iṣṭo bhaktaś ca me karṇo na cānyad daivataṃ divi ||
jānīta iti vai kṛtvā bhagavān āha maddhitam ||
bhūyaś ca śirasā yāce prasādya ca punaḥ punaḥ ||
iti bravīmi tigmāṃśo tvaṃ tu me kṣantum arhasi ||
bibhemi na tathā mṛtyor yathā bibhye 'nṛtād aham ||
viśeṣeṇa dvijātīnāṃ sarveṣāṃ sarvadā satām ||
pradāne jīvitasyāpi na me 'trāsti vicāraṇā ||
yac ca mām āttha deva tvaṃ pāṇḍavaṃ phalgunaṃ prati ||
vyetu saṃtāpajaṃ duḥkhaṃ tava bhāskara mānasam ||
arjunaṃ prati māṃ caiva vijeṣyāmi raṇe 'rjunam ||
tavāpi viditaṃ deva mamāpy astrabalaṃ mahat ||
jāmadagnyād upāttaṃ yat tathā droṇān mahātmanaḥ ||
idaṃ tvam anujānīhi suraśreṣṭha vrataṃ mama ||
bhikṣate vajriṇe dadyām api jīvitam ātmanaḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

कर्ण उवाच भगवन्तम् अहं भक्तो यथा मां वेत्थ गोपते ॥ तथा परमतिग्मांशो नान्यं देवं कथं चन ॥ न मे दारा न मे पुत्रा न चात्मा सुहृदो न च ॥ तथेष्टा वै सदा भक्त्या यथा त्वं गोपते मम ॥ इष्टानां च महात्मानो भक्तानां च न संशयः ॥ कुर्वन्ति भक्तिम् इष्टां च जानीषे त्वं च भास्कर ॥ इष्टो भक्तश् च मे कर्णो न चान्यद् दैवतं दिवि ॥ जानीत इति वै कृत्वा भगवान् आह मद्धितम् ॥ भूयश् च शिरसा याचे प्रसाद्य च पुनः पुनः ॥ इति ब्रवीमि तिग्मांशो त्वं तु मे क्षन्तुम् अर्हसि ॥ बिभेमि न तथा मृत्योर् यथा बिभ्ये ऽनृताद् अहम् ॥ विशेषेण द्विजातीनां सर्वेषां सर्वदा सताम् ॥ प्रदाने जीवितस्यापि न मे ऽत्रास्ति विचारणा ॥ यच् च माम् आत्थ देव त्वं पाण्डवं फल्गुनं प्रति ॥ व्येतु संतापजं दुःखं तव भास्कर मानसम् ॥ अर्जुनं प्रति मां चैव विजेष्यामि रणे ऽर्जुनम् ॥ तवापि विदितं देव ममाप्य् अस्त्रबलं महत् ॥ जामदग्न्याद् उपात्तं यत् तथा द्रोणान् महात्मनः ॥ इदं त्वम् अनुजानीहि सुरश्रेष्ठ व्रतं मम ॥ भिक्षते वज्रिणे दद्याम् अपि जीवितम् आत्मनः ॥karṇa uvāca bhagavantam ahaṃ bhakto yathā māṃ vettha gopate || tathā paramatigmāṃśo nānyaṃ devaṃ kathaṃ cana || na me dārā na me putrā na cātmā suhṛdo na ca || tatheṣṭā vai sadā bhaktyā yathā tvaṃ gopate mama || iṣṭānāṃ ca mahātmāno bhaktānāṃ ca na saṃśayaḥ || kurvanti bhaktim iṣṭāṃ ca jānīṣe tvaṃ ca bhāskara || iṣṭo bhaktaś ca me karṇo na cānyad daivataṃ divi || jānīta iti vai kṛtvā bhagavān āha maddhitam || bhūyaś ca śirasā yāce prasādya ca punaḥ punaḥ || iti bravīmi tigmāṃśo tvaṃ tu me kṣantum arhasi || bibhemi na tathā mṛtyor yathā bibhye 'nṛtād aham || viśeṣeṇa dvijātīnāṃ sarveṣāṃ sarvadā satām || pradāne jīvitasyāpi na me 'trāsti vicāraṇā || yac ca mām āttha deva tvaṃ pāṇḍavaṃ phalgunaṃ prati || vyetu saṃtāpajaṃ duḥkhaṃ tava bhāskara mānasam || arjunaṃ prati māṃ caiva vijeṣyāmi raṇe 'rjunam || tavāpi viditaṃ deva mamāpy astrabalaṃ mahat || jāmadagnyād upāttaṃ yat tathā droṇān mahātmanaḥ || idaṃ tvam anujānīhi suraśreṣṭha vrataṃ mama || bhikṣate vajriṇe dadyām api jīvitam ātmanaḥ ||Karna says that he is devoted to Surya as the latter knows, and to no other god; neither wife, nor sons, nor himself, nor friends are as dear to him as Surya; the great must love their devotees, and Surya knows this; Surya speaks for his good, because he knows: Karna loves him and knows no other deity; Karna again bows his head, asks forgiveness, and says that he fears not death but falsehood, especially before all the good twice-born; in giving even his life he has no hesitation; let Surya's anguish over Arjuna pass, for Karna will defeat Arjuna in battle; Surya knows his great might in arms, obtained from Jamadagni and Drona; let the best of gods grant his vow: he will give even his own life to the beggar Vajrin.

अनुवाद

Karna said: "I am devoted to you, lord of cattle, as you yourself know, and to no other god. Neither wife nor sons, neither myself nor friends, are as dear to me as you. The great, without doubt, love their devotees; you know this, Bhaskara. You speak for my own good, knowing: 'Karna loves me and knows no other deity.' Again I bow my head and ask forgiveness, but I fear falsehood more than I fear death, especially before the good twice-born. In giving even my life, I have no hesitation. And as for what you have said about Arjuna, let that grief leave your heart: I will conquer Arjuna in battle. You know my great might in arms, obtained from Jamadagni and the great Drona. Grant then my vow, best of gods: if Vajrin asks, I will give him even my own life."

भाष्य

Karna is not lacking in devotion or truthfulness; his tragedy is that these forces are channeled through proud loyalty to a vow, rather than through surrender to the highest will.

संस्करण

500f39534de3 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:33:40 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN