महाभारत 3.294.18-34

देवनागरी

शक्र उवाच
विदितो ऽहं रवेः पूर्वम् आयन्न् एव तवान्तिकम् ॥
तेन ते सर्वम् आख्यातम् एवम् एतन् न संशयः ॥
कामम् अस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि ॥
वर्जयित्वा तु मे वज्रं प्रवृणीष्व यद् इच्छसि ॥
वैशंपायन उवाच
ततः कर्णः प्रहृष्टस् तु उपसंगम्य वासवम् ॥
अमोघां शक्तिम् अभ्येत्य वव्रे संपूर्णमानसः ॥
कर्ण उवाच
वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्तिं मे देहि वासव ॥
अमोघां शत्रुसंघानां घातनीं पृतनामुखे ॥
वैशंपायन उवाच
ततः संचिन्त्य मनसा मुहूर्तम् इव वासवः ॥
शक्त्यर्थं पृथिवीपाल कर्णं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥
कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् ॥
गृहाण कर्ण शक्तिं त्वम् अनेन समयेन मे ॥
अमोघा हन्ति शतशः शत्रून् मम करच्युता ॥
पुनश् च पाणिम् अभ्येति मम दैत्यान् विनिघ्नतः ॥
सेयं तव करं प्राप्य हत्वैकं रिपुम् ऊर्जितम् ॥
गर्जन्तं प्रतपन्तं च माम् एवैष्यति सूतज ॥
कर्ण उवाच
एकम् एवाहम् इच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे ॥
गर्जन्तं प्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत् ॥
इन्द्र उवाच
एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे ॥
त्वं तु यं प्रार्थयस्य् एकं रक्ष्यते स महात्मना ॥
यम् आहुर् वेदविद्वांसो वराहम् अजितं हरिम् ॥
नारायणम् अचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥
कर्ण उवाच
एवम् अप्य् अस्तु भगवन्न् एकवीरवधे मम ॥
अमोघा प्रवरा शक्तिर् येन हन्यां प्रतापिनम् ॥
उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते ॥
निकृत्तेषु च गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत् ॥
इन्द्र उवाच
न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथं चन ॥
व्रणश् चापि न गात्रेषु यस् त्वं नानृतम् इच्छसि ॥
यादृशस् ते पितुर् वर्णस् तेजश् च वदतां वर ॥
तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुनः ॥
विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्य् अमोघाम् असंशये ॥
प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्य् एवैषा पतिष्यति ॥
कर्ण उवाच
संशयं परमं प्राप्य विमोक्ष्ये वासवीम् इमाम् ॥
यथा माम् आत्थ शक्र त्वं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śakra uvāca
vidito 'haṃ raveḥ pūrvam āyann eva tavāntikam ||
tena te sarvam ākhyātam evam etan na saṃśayaḥ ||
kāmam astu tathā tāta tava karṇa yathecchasi ||
varjayitvā tu me vajraṃ pravṛṇīṣva yad icchasi ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ karṇaḥ prahṛṣṭas tu upasaṃgamya vāsavam ||
amoghāṃ śaktim abhyetya vavre saṃpūrṇamānasaḥ ||
karṇa uvāca
varmaṇā kuṇḍalābhyāṃ ca śaktiṃ me dehi vāsava ||
amoghāṃ śatrusaṃghānāṃ ghātanīṃ pṛtanāmukhe ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ saṃcintya manasā muhūrtam iva vāsavaḥ ||
śaktyarthaṃ pṛthivīpāla karṇaṃ vākyam athābravīt ||
kuṇḍale me prayacchasva varma caiva śarīrajam ||
gṛhāṇa karṇa śaktiṃ tvam anena samayena me ||
amoghā hanti śataśaḥ śatrūn mama karacyutā ||
punaś ca pāṇim abhyeti mama daityān vinighnataḥ ||
seyaṃ tava karaṃ prāpya hatvaikaṃ ripum ūrjitam ||
garjantaṃ pratapantaṃ ca mām evaiṣyati sūtaja ||
karṇa uvāca
ekam evāham icchāmi ripuṃ hantuṃ mahāhave ||
garjantaṃ pratapantaṃ ca yato mama bhayaṃ bhavet ||
indra uvāca
ekaṃ haniṣyasi ripuṃ garjantaṃ balinaṃ raṇe ||
tvaṃ tu yaṃ prārthayasy ekaṃ rakṣyate sa mahātmanā ||
yam āhur vedavidvāṃso varāham ajitaṃ harim ||
nārāyaṇam acintyaṃ ca tena kṛṣṇena rakṣyate ||
karṇa uvāca
evam apy astu bhagavann ekavīravadhe mama ||
amoghā pravarā śaktir yena hanyāṃ pratāpinam ||
utkṛtya tu pradāsyāmi kuṇḍale kavacaṃ ca te ||
nikṛtteṣu ca gātreṣu na me bībhatsatā bhavet ||
indra uvāca
na te bībhatsatā karṇa bhaviṣyati kathaṃ cana ||
vraṇaś cāpi na gātreṣu yas tvaṃ nānṛtam icchasi ||
yādṛśas te pitur varṇas tejaś ca vadatāṃ vara ||
tādṛśenaiva varṇena tvaṃ karṇa bhavitā punaḥ ||
vidyamāneṣu śastreṣu yady amoghām asaṃśaye ||
pramatto mokṣyase cāpi tvayy evaiṣā patiṣyati ||
karṇa uvāca
saṃśayaṃ paramaṃ prāpya vimokṣye vāsavīm imām ||
yathā mām āttha śakra tvaṃ satyam etad bravīmi te ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

शक्र उवाच विदितो ऽहं रवेः पूर्वम् आयन्न् एव तवान्तिकम् ॥ तेन ते सर्वम् आख्यातम् एवम् एतन् न संशयः ॥ कामम् अस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि ॥ वर्जयित्वा तु मे वज्रं प्रवृणीष्व यद् इच्छसि ॥ वैशंपायन उवाच ततः कर्णः प्रहृष्टस् तु उपसंगम्य वासवम् ॥ अमोघां शक्तिम् अभ्येत्य वव्रे संपूर्णमानसः ॥ कर्ण उवाच वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्तिं मे देहि वासव ॥ अमोघां शत्रुसंघानां घातनीं पृतनामुखे ॥ वैशंपायन उवाच ततः संचिन्त्य मनसा मुहूर्तम् इव वासवः ॥ शक्त्यर्थं पृथिवीपाल कर्णं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥ कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् ॥ गृहाण कर्ण शक्तिं त्वम् अनेन समयेन मे ॥ अमोघा हन्ति शतशः शत्रून् मम करच्युता ॥ पुनश् च पाणिम् अभ्येति मम दैत्यान् विनिघ्नतः ॥ सेयं तव करं प्राप्य हत्वैकं रिपुम् ऊर्जितम् ॥ गर्जन्तं प्रतपन्तं च माम् एवैष्यति सूतज ॥ कर्ण उवाच एकम् एवाहम् इच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे ॥ गर्जन्तं प्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत् ॥ इन्द्र उवाच एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे ॥ त्वं तु यं प्रार्थयस्य् एकं रक्ष्यते स महात्मना ॥ यम् आहुर् वेदविद्वांसो वराहम् अजितं हरिम् ॥ नारायणम् अचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ कर्ण उवाच एवम् अप्य् अस्तु भगवन्न् एकवीरवधे मम ॥ अमोघा प्रवरा शक्तिर् येन हन्यां प्रतापिनम् ॥ उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते ॥ निकृत्तेषु च गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत् ॥ इन्द्र उवाच न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथं चन ॥ व्रणश् चापि न गात्रेषु यस् त्वं नानृतम् इच्छसि ॥ यादृशस् ते पितुर् वर्णस् तेजश् च वदतां वर ॥ तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुनः ॥ विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्य् अमोघाम् असंशये ॥ प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्य् एवैषा पतिष्यति ॥ कर्ण उवाच संशयं परमं प्राप्य विमोक्ष्ये वासवीम् इमाम् ॥ यथा माम् आत्थ शक्र त्वं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥śakra uvāca vidito 'haṃ raveḥ pūrvam āyann eva tavāntikam || tena te sarvam ākhyātam evam etan na saṃśayaḥ || kāmam astu tathā tāta tava karṇa yathecchasi || varjayitvā tu me vajraṃ pravṛṇīṣva yad icchasi || vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ karṇaḥ prahṛṣṭas tu upasaṃgamya vāsavam || amoghāṃ śaktim abhyetya vavre saṃpūrṇamānasaḥ || karṇa uvāca varmaṇā kuṇḍalābhyāṃ ca śaktiṃ me dehi vāsava || amoghāṃ śatrusaṃghānāṃ ghātanīṃ pṛtanāmukhe || vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ saṃcintya manasā muhūrtam iva vāsavaḥ || śaktyarthaṃ pṛthivīpāla karṇaṃ vākyam athābravīt || kuṇḍale me prayacchasva varma caiva śarīrajam || gṛhāṇa karṇa śaktiṃ tvam anena samayena me || amoghā hanti śataśaḥ śatrūn mama karacyutā || punaś ca pāṇim abhyeti mama daityān vinighnataḥ || seyaṃ tava karaṃ prāpya hatvaikaṃ ripum ūrjitam || garjantaṃ pratapantaṃ ca mām evaiṣyati sūtaja || karṇa uvāca ekam evāham icchāmi ripuṃ hantuṃ mahāhave || garjantaṃ pratapantaṃ ca yato mama bhayaṃ bhavet || indra uvāca ekaṃ haniṣyasi ripuṃ garjantaṃ balinaṃ raṇe || tvaṃ tu yaṃ prārthayasy ekaṃ rakṣyate sa mahātmanā || yam āhur vedavidvāṃso varāham ajitaṃ harim || nārāyaṇam acintyaṃ ca tena kṛṣṇena rakṣyate || karṇa uvāca evam apy astu bhagavann ekavīravadhe mama || amoghā pravarā śaktir yena hanyāṃ pratāpinam || utkṛtya tu pradāsyāmi kuṇḍale kavacaṃ ca te || nikṛtteṣu ca gātreṣu na me bībhatsatā bhavet || indra uvāca na te bībhatsatā karṇa bhaviṣyati kathaṃ cana || vraṇaś cāpi na gātreṣu yas tvaṃ nānṛtam icchasi || yādṛśas te pitur varṇas tejaś ca vadatāṃ vara || tādṛśenaiva varṇena tvaṃ karṇa bhavitā punaḥ || vidyamāneṣu śastreṣu yady amoghām asaṃśaye || pramatto mokṣyase cāpi tvayy evaiṣā patiṣyati || karṇa uvāca saṃśayaṃ paramaṃ prāpya vimokṣye vāsavīm imām || yathā mām āttha śakra tvaṃ satyam etad bravīmi te ||Indra says that Surya has already told Karna of his coming, and agrees: apart from the vajra, Karna may choose whatever he wishes; Karna joyfully asks Vasava for the unerring shakti that destroys enemy hosts in battle, in exchange for the armor and earrings; Vasava reflects briefly and says: give me the earrings and the armor born with your body, and take the shakti on this condition — in his own hand it kills hundreds of enemies and returns, but in Karna's hand it will kill one mighty, roaring, blazing enemy and then return to Indra; Karna says he wishes to kill only that one enemy of whom he is afraid; Indra answers that he will kill one strong enemy, but the one Karna desires is protected by the great Krishna, whom the knowers of the Vedas call Varaha, the unconquered Hari, Narayana, and the inconceivable one; Karna accepts this for the sake of slaying one hero, and asks not to become repulsive after the armor and earrings are cut away; Indra promises there will be neither disfigurement nor wounds, and that Karna's color and radiance will again be as his father's; but if through carelessness he releases the unerring shakti while other weapons remain, it will fall upon himself; Karna promises to release Vasava's shakti only in the direst peril.

अनुवाद

Indra said: "Surya already recognized me before, when I was coming to you, and told you everything; this is so, there is no doubt. Let it be as you wish, Karna. Apart from my vajra, choose whatever you desire." Karna joyfully approached Vasava and asked: "For the armor and earrings, give me the unerring shakti that destroys enemy hosts at the start of battle." Vasava reflected briefly and said: "Give me the earrings and the armor born with your body, and take the shakti on this condition. In my hand it kills hundreds of enemies and returns to me; but once in your hand, it will kill one mighty enemy, roaring and blazing, and then return to me, son of the suta." Karna said: "I wish only to kill that one such enemy, of whom I am afraid." Indra answered: "You will kill one strong enemy. But the one you desire is protected by the great-souled Krishna, whom the knowers of the Vedas call Varaha, the unconquered Hari, Narayana, and the inconceivable one." Karna said: "Even so, let it be: let me have the finest unerring shakti to slay one hero. I will cut off and give you the armor and earrings; only let my body not become repulsive." Indra said: "There will be no disfigurement in you, Karna, and no wounds on your body, since you do not wish for falsehood. In color and radiance you will again be as your father. But if through carelessness you release this unerring shakti while other weapons remain, it will fall upon yourself." Karna said: "I will release this shakti of Vasava only in the direst peril; this is true, as you have said to me."

भाष्य

Indra speaks plainly of Krishna's protection over Arjuna. Even Karna's divine weapon proves limited by the reality that Narayana stands beside Partha.

संस्करण

53847fe3901f · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:37:35 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN