महाभारत
Ashvatthama-kopa-parva (The Wrath of Ashvatthaman)4.45.9-15
3927 / 15823
महाभारत · 4.45.9-15
देवनागरी

कतमद् द्वैरथं युद्धं यत्राजैषीर् धनंजयम् ॥
नकुलं सहदेवं च धनं येषां त्वया हृतम् ॥
युधिष्ठिरो जितः कस्मिन् भीमश् च बलिनां वरः ॥
इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन् संग्रामे निर्जितं पुरा ॥
तथैव कतमं युद्धं यस्मिन् कृष्णा जिता त्वया ॥
एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन् रजस्वला ॥
मूलम् एषां महत् कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा ॥
कर्म कारयिथाः शूर तत्र किं विदुरो ऽब्रवीत् ॥
यथाशक्ति मनुष्याणां शमम् आलक्षयामहे ॥
अन्येषां चैव सत्त्वानाम् अपि कीटपिपीलिके ॥
द्रौपद्यास् तं परिक्लेशं न क्षन्तुं पाण्डवो ऽर्हति ॥
दुःखाय धार्तराष्ट्राणां प्रादुर्भूतो धनंजयः ॥
त्वं पुनः पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुम् इहेच्छसि ॥
वैरान्तकरणो जिष्णुर् न नः शेषं करिष्यति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

katamad dvairathaṃ yuddhaṃ yatrājaiṣīr dhanaṃjayam ||
nakulaṃ sahadevaṃ ca dhanaṃ yeṣāṃ tvayā hṛtam ||
yudhiṣṭhiro jitaḥ kasmin bhīmaś ca balināṃ varaḥ ||
indraprasthaṃ tvayā kasmin saṃgrāme nirjitaṃ purā ||
tathaiva katamaṃ yuddhaṃ yasmin kṛṣṇā jitā tvayā ||
ekavastrā sabhāṃ nītā duṣṭakarman rajasvalā ||
mūlam eṣāṃ mahat kṛttaṃ sārārthī candanaṃ yathā ||
karma kārayithāḥ śūra tatra kiṃ viduro 'bravīt ||
yathāśakti manuṣyāṇāṃ śamam ālakṣayāmahe ||
anyeṣāṃ caiva sattvānām api kīṭapipīlike ||
draupadyās taṃ parikleśaṃ na kṣantuṃ pāṇḍavo 'rhati ||
duḥkhāya dhārtarāṣṭrāṇāṃ prādurbhūto dhanaṃjayaḥ ||
tvaṃ punaḥ paṇḍito bhūtvā vācaṃ vaktum ihecchasi ||
vairāntakaraṇo jiṣṇur na naḥ śeṣaṃ kariṣyati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कतमद्katamadform of katamad
द्वैरथंdvairathaṃchariot
युद्धंyuddhaṃbattle
यत्राजैषीर्yatrājaiṣīrking
धनंजयम्dhanaṃjayamDhananjaya
नकुलंnakulaṃNakula
सहदेवंsahadevaṃSahadeva
caand
धनंdhanaṃwealth, to strike, to kill
येषांyeṣāṃwhose, which
त्वयाtvayāby you
हृतम्hṛtamform of hṛtam
युधिष्ठिरोyudhiṣṭhiroYudhishthira
जितःjitaḥform of jitaḥ
कस्मिन्kasminform of kasmin
भीमश्bhīmaśBhima
caand
बलिनांbalināṃof the strong
वरःvaraḥbest
इन्द्रप्रस्थंindraprasthaṃIndra
त्वयाtvayāby you
कस्मिन्kasminform of kasmin
संग्रामेsaṃgrāmein battle
निर्जितंnirjitaṃform of nirjitaṃ
पुराpurāformerly
तथैवtathaivalikewise
कतमंkatamaṃform of katamaṃ
युद्धंyuddhaṃbattle
यस्मिन्yasminin which
कृष्णाkṛṣṇāKrishna, Draupadi
जिताjitāform of jitā
त्वयाtvayāby you
एकवस्त्राekavastrāgarment
सभांsabhāṃassembly
नीताnītāform of nītā
दुष्टकर्मन्duṣṭakarmanform of duṣṭakarman
रजस्वलाrajasvalāform of rajasvalā
मूलम्mūlamform of mūlam
एषांeṣāṃform of eṣāṃ
महत्mahatgreat
कृत्तंkṛttaṃform of kṛttaṃ
सारार्थीsārārthīform of sārārthī
चन्दनंcandanaṃform of candanaṃ
यथाyathāas, like
कर्मkarmadeed, action
कारयिथाःkārayithāḥform of kārayithāḥ
शूरśūrahero
तत्रtatrathere
किंkiṃwhat?
विदुरोviduroform of viduro
ऽब्रवीत्'bravītsaid
यथाशक्तिyathāśaktiform of yathāśakti
मनुष्याणांmanuṣyāṇāṃform of manuṣyāṇāṃ
शमम्śamamform of śamam
आलक्षयामहेālakṣayāmaheform of ālakṣayāmahe
अन्येषांanyeṣāṃform of anyeṣāṃ
चैवcaivaand indeed
सत्त्वानाम्sattvānāmform of sattvānām
अपिapialso, even
कीटपिपीलिकेkīṭapipīlikeform of kīṭapipīlike
द्रौपद्यास्draupadyāsDraupadi
तंtaṃhim, that
परिक्लेशंparikleśaṃform of parikleśaṃ
nanot
क्षन्तुंkṣantuṃform of kṣantuṃ
पाण्डवोpāṇḍavoPandava
ऽर्हति'rhatiform of 'rhati
दुःखायduḥkhāyaform of duḥkhāya
धार्तराष्ट्राणांdhārtarāṣṭrāṇāṃform of dhārtarāṣṭrāṇāṃ
प्रादुर्भूतोprādurbhūtoform of prādurbhūto
धनंजयःdhanaṃjayaḥDhananjaya
त्वंtvaṃyou
पुनःpunaḥagain
पण्डितोpaṇḍitoform of paṇḍito
भूत्वाbhūtvāhaving become
वाचंvācaṃspeech
वक्तुम्vaktumto say
इहेच्छसिihecchasiform of ihecchasi
वैरान्तकरणोvairāntakaraṇoform of vairāntakaraṇo
जिष्णुर्jiṣṇurform of jiṣṇur
nanot
नःnaḥnot
शेषंśeṣaṃform of śeṣaṃ
करिष्यतिkariṣyatiwill do
अनुवाद

'In what chariot duel did you defeat Dhananjaya? In which did you defeat Nakula and Sahadeva, whose wealth you carried off? In what battle were Yudhishthira and Bhima, best among the mighty, ever defeated? In what battle did you formerly conquer Indraprastha? And in what battle did you win Krishna [Draupadi], when she, villain, was brought into the assembly clad in a single garment, in her courses? Their great root was severed, like a sandalwood tree cut down by one seeking its heartwood; you made this deed be done, hero -- but what did Vidura say then? To the best of our power we observe that peace is granted to men and to other beings alike, even to the worm and the ant. But the Pandava must not forgive that torment of Draupadi. Dhananjaya has arisen for the sorrow of the sons of Dhritarashtra. And you, having again become a wise man, wish to speak words here. Jishnu, who brings enmities to their end, will leave nothing of us remaining.'

संस्करण

d36c0f3fbecc · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:27:29 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से