महाभारत
Bhūmi-parvan (010) (Bhīṣma-parva: Bhārata-varṣa, Its Rivers and Peoples)6.10.37-68
5337 / 15823
महाभारत · 6.10.37-68
देवनागरी

अत ऊर्ध्वं जनपदान् निबोध गदतो मम ॥
तत्रेमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वमाद्रेयजाङ्गलाः ॥
शूरसेनाः कलिङ्गाश् च बोधा मौकास् तथैव च ॥
मत्स्याः सुकुट्यः सौबल्याः कुन्तलाः काशिकोशलाः ॥
चेदिवत्साः करूषाश् च भोजाः सिन्धुपुलिन्दकाः ॥
उत्तमौजा दशार्णाश् च मेकलाश् चोत्कलैः सह ॥
पाञ्चालाः कौशिजाश् चैव एकपृष्ठा युगंधराः ॥
सौधा मद्रा भुजिङ्गाश् च काशयो ऽपरकाशयः ॥
जठराः कुक्कुशाश् चैव सुदाशार्णाश् च भारत ॥
कुन्तयो ऽवन्तयश् चैव तथैवापरकुन्तयः ॥
गोविन्दा मन्दकाः षण्डा विदर्भानूपवासिकाः ॥
अश्मकाः पांसुराष्ट्राश् च गोपराष्ट्राः पनीतकाः ॥
आदिराष्ट्राः सुकुट्टाश् च बलिराष्ट्रं च केवलम् ॥
वानरास्याः प्रवाहाश् च वक्रा वक्रभयाः शकाः ॥
विदेहका मागधाश् च सुह्माश् च विजयास् तथा ॥
अङ्गा वङ्गाः कलिङ्गाश् च यकृल्लोमान एव च ॥
मल्लाः सुदेष्णाः प्राहूतास् तथा माहिषकार्षिकाः ॥
वाहीका वाटधानाश् च आभीराः कालतोयकाः ॥
अपरन्ध्राश् च शूद्राश् च पह्लवाश् चर्मखण्डिकाः ॥
अटवीशबराश् चैव मरुभौमाश् च मारिष ॥
उपावृश्चानुपावृश्चसुराष्ट्राः केकयास् तथा ॥
कुट्टापरान्ता द्वैधेयाः काक्षाः सामुद्रनिष्कुटाः ॥
अन्ध्राश् च बहवो राजन्न् अन्तर्गिर्यास् तथैव च ॥
बहिर्गिर्याङ्गमलदा मागधा मानवर्जकाः ॥
मह्युत्तराः प्रावृषेया भार्गवाश् च जनाधिप ॥
पुण्ड्रा भार्गाः किराताश् च सुदोष्णाः प्रमुदास् तथा ॥
शका निषादा निषधास् तथैवानर्तनैरृताः ॥
दुगूलाः प्रतिमत्स्याश् च कुशलाः कुनटास् तथा ॥
तीरग्राहास् तरतोया राजिका रस्यकागणाः ॥
तिलकाः पारसीकाश् च मधुमन्तः प्रकुत्सकाः ॥
काश्मीराः सिन्धुसौवीरा गान्धारा दर्शकास् तथा ॥
अभीसारा कुलूताश् च शैवला बाह्लिकास् तथा ॥
दर्वीकाः सकचा दर्वा वातजामरथोरगाः ॥
बहुवाद्याश् च कौरव्य सुदामानः सुमल्लिकाः ॥
वध्राः करीषकाश् चापि कुलिन्दोपत्यकास् तथा ॥
वनायवो दशापार्श्वा रोमाणः कुशबिन्दवः ॥
कच्छा गोपालकच्छाश् च लाङ्गलाः परवल्लकाः ॥
किराता बर्बराः सिद्धा विदेहास् ताम्रलिङ्गकाः ॥
ओष्ट्राः पुण्ड्राः ससैरन्ध्राः पार्वतीयाश् च मारिष ॥
अथापरे जनपदा दक्षिणा भरतर्षभ ॥
द्रविडाः केरलाः प्राच्या भूषिका वनवासिनः ॥
उन्नत्यका माहिषका विकल्पा मूषकास् तथा ॥
कर्णिकाः कुन्तिकाश् चैव सौद्भिदा नलकालकाः ॥
कौकुट्टकास् तथा चोलाः कोङ्कणा मालवाणकाः ॥
समङ्गाः कोपनाश् चैव कुकुराङ्गदमारिषाः ॥
ध्वजिन्य् उत्सवसंकेतास् त्रिगर्ताः सर्वसेनयः ॥
त्र्यङ्गाः केकरकाः प्रोष्ठाः परसंचरकास् तथा ॥
तथैव विन्ध्यपुलकाः पुलिन्दाः कल्कलैः सह ॥
मालका मल्लकाश् चैव तथैवापरवर्तकाः ॥
कुलिन्दाः कुलकाश् चैव करण्ठाः कुरकास् तथा ॥
मूषका स्तनबालाश् च सतियः पत्तिपञ्जकाः ॥
आदिदायाः सिरालाश् च स्तूबका स्तनपास् तथा ॥
हृषीविदर्भाः कान्तीकास् तङ्गणाः परतङ्गणाः ॥
उत्तराश् चापरे म्लेच्छा जना भरतसत्तम ॥
यवनाश् च सकाम्बोजा दारुणा म्लेच्छजातयः ॥
सक्षद्द्रुहः कुन्तलाश् च हूणाः पारतकैः सह ॥
तथैव मरधाश् चीनास् तथैव दशमालिकाः ॥
क्षत्रियोपनिवेशाश् च वैश्यशूद्रकुलानि च ॥
शूद्राभीराथ दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह ॥
खशिकाश् च तुखाराश् च पल्लवा गिरिगह्वराः ॥
आत्रेयाः सभरद्वाजास् तथैव स्तनयोषिकाः ॥
औपकाश् च कलिङ्गाश् च किरातानां च जातयः ॥
तामरा हंसमार्गाश् च तथैव करभञ्जकाः ॥
उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिताः प्रभो ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ata ūrdhvaṃ janapadān nibodha gadato mama ||
tatreme kurupāñcālāḥ śālvamādreyajāṅgalāḥ ||
śūrasenāḥ kaliṅgāś ca bodhā maukās tathaiva ca ||
matsyāḥ sukuṭyaḥ saubalyāḥ kuntalāḥ kāśikośalāḥ ||
cedivatsāḥ karūṣāś ca bhojāḥ sindhupulindakāḥ ||
uttamaujā daśārṇāś ca mekalāś cotkalaiḥ saha ||
pāñcālāḥ kauśijāś caiva ekapṛṣṭhā yugaṃdharāḥ ||
saudhā madrā bhujiṅgāś ca kāśayo 'parakāśayaḥ ||
jaṭharāḥ kukkuśāś caiva sudāśārṇāś ca bhārata ||
kuntayo 'vantayaś caiva tathaivāparakuntayaḥ ||
govindā mandakāḥ ṣaṇḍā vidarbhānūpavāsikāḥ ||
aśmakāḥ pāṃsurāṣṭrāś ca goparāṣṭrāḥ panītakāḥ ||
ādirāṣṭrāḥ sukuṭṭāś ca balirāṣṭraṃ ca kevalam ||
vānarāsyāḥ pravāhāś ca vakrā vakrabhayāḥ śakāḥ ||
videhakā māgadhāś ca suhmāś ca vijayās tathā ||
aṅgā vaṅgāḥ kaliṅgāś ca yakṛllomāna eva ca ||
mallāḥ sudeṣṇāḥ prāhūtās tathā māhiṣakārṣikāḥ ||
vāhīkā vāṭadhānāś ca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ ||
aparandhrāś ca śūdrāś ca pahlavāś carmakhaṇḍikāḥ ||
aṭavīśabarāś caiva marubhaumāś ca māriṣa ||
upāvṛścānupāvṛścasurāṣṭrāḥ kekayās tathā ||
kuṭṭāparāntā dvaidheyāḥ kākṣāḥ sāmudraniṣkuṭāḥ ||
andhrāś ca bahavo rājann antargiryās tathaiva ca ||
bahirgiryāṅgamaladā māgadhā mānavarjakāḥ ||
mahyuttarāḥ prāvṛṣeyā bhārgavāś ca janādhipa ||
puṇḍrā bhārgāḥ kirātāś ca sudoṣṇāḥ pramudās tathā ||
śakā niṣādā niṣadhās tathaivānartanairṛtāḥ ||
dugūlāḥ pratimatsyāś ca kuśalāḥ kunaṭās tathā ||
tīragrāhās taratoyā rājikā rasyakāgaṇāḥ ||
tilakāḥ pārasīkāś ca madhumantaḥ prakutsakāḥ ||
kāśmīrāḥ sindhusauvīrā gāndhārā darśakās tathā ||
abhīsārā kulūtāś ca śaivalā bāhlikās tathā ||
darvīkāḥ sakacā darvā vātajāmarathoragāḥ ||
bahuvādyāś ca kauravya sudāmānaḥ sumallikāḥ ||
vadhrāḥ karīṣakāś cāpi kulindopatyakās tathā ||
vanāyavo daśāpārśvā romāṇaḥ kuśabindavaḥ ||
kacchā gopālakacchāś ca lāṅgalāḥ paravallakāḥ ||
kirātā barbarāḥ siddhā videhās tāmraliṅgakāḥ ||
oṣṭrāḥ puṇḍrāḥ sasairandhrāḥ pārvatīyāś ca māriṣa ||
athāpare janapadā dakṣiṇā bharatarṣabha ||
draviḍāḥ keralāḥ prācyā bhūṣikā vanavāsinaḥ ||
unnatyakā māhiṣakā vikalpā mūṣakās tathā ||
karṇikāḥ kuntikāś caiva saudbhidā nalakālakāḥ ||
kaukuṭṭakās tathā colāḥ koṅkaṇā mālavāṇakāḥ ||
samaṅgāḥ kopanāś caiva kukurāṅgadamāriṣāḥ ||
dhvajiny utsavasaṃketās trigartāḥ sarvasenayaḥ ||
tryaṅgāḥ kekarakāḥ proṣṭhāḥ parasaṃcarakās tathā ||
tathaiva vindhyapulakāḥ pulindāḥ kalkalaiḥ saha ||
mālakā mallakāś caiva tathaivāparavartakāḥ ||
kulindāḥ kulakāś caiva karaṇṭhāḥ kurakās tathā ||
mūṣakā stanabālāś ca satiyaḥ pattipañjakāḥ ||
ādidāyāḥ sirālāś ca stūbakā stanapās tathā ||
hṛṣīvidarbhāḥ kāntīkās taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāḥ ||
uttarāś cāpare mlecchā janā bharatasattama ||
yavanāś ca sakāmbojā dāruṇā mlecchajātayaḥ ||
sakṣaddruhaḥ kuntalāś ca hūṇāḥ pāratakaiḥ saha ||
tathaiva maradhāś cīnās tathaiva daśamālikāḥ ||
kṣatriyopaniveśāś ca vaiśyaśūdrakulāni ca ||
śūdrābhīrātha daradāḥ kāśmīrāḥ paśubhiḥ saha ||
khaśikāś ca tukhārāś ca pallavā girigahvarāḥ ||
ātreyāḥ sabharadvājās tathaiva stanayoṣikāḥ ||
aupakāś ca kaliṅgāś ca kirātānāṃ ca jātayaḥ ||
tāmarā haṃsamārgāś ca tathaiva karabhañjakāḥ ||
uddeśamātreṇa mayā deśāḥ saṃkīrtitāḥ prabho ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अतatahence; after this
ऊर्ध्वंūrdhvaṃfurther; beyond
जनपदान्janapadānthe countries; the inhabited regions
निबोधnibodhalearn; hear
गदतोgadatoas I speak; as I recount
ममmamamy; from me
तत्रेमेtatremethere these; here indeed
कुरुपाञ्चालाःkurupāñcālāḥKurupanchala; the Kurupanchala people
शाल्वमाद्रेयजाङ्गलाःśālvamādreyajāṅgalāḥShalvamadreyajangala; the Shalvamadreyajangala people
शूरसेनाःśūrasenāḥShurasena; the Shurasena people
कलिङ्गाश्kaliṅgāśKalingash; the Kalingash people
caand; also
बोधाbodhāBodha; the Bodha people
मौकास्maukāsMaukas; the Maukas people
तथैवtathaivalikewise; and also
caand; also
मत्स्याःmatsyāḥMatsya; the Matsya people
सुकुट्यःsukuṭyaḥSukutya; the Sukutya people
सौबल्याःsaubalyāḥSaubalya; the Saubalya people
कुन्तलाःkuntalāḥKuntala; the Kuntala people
काशिकोशलाःkāśikośalāḥKashikoshala; the Kashikoshala people
चेदिवत्साःcedivatsāḥChedivatsa; the Chedivatsa people
करूषाश्karūṣāśKarushash; the Karushash people
caand; also
भोजाःbhojāḥBhoja; the Bhoja people
सिन्धुपुलिन्दकाःsindhupulindakāḥSindhupulindaka; the Sindhupulindaka people
उत्तमौजाuttamaujāUttamauja; the Uttamauja people
दशार्णाश्daśārṇāśDasharnash; the Dasharnash people
caand; also
मेकलाश्mekalāśMekalash; the Mekalash people
चोत्कलैःcotkalaiḥChotkalai; the Chotkalai people
सहsahatogether with; along with
पाञ्चालाःpāñcālāḥPanchala; the Panchala people
कौशिजाश्kauśijāśKaushijash; the Kaushijash people
चैवcaivaand indeed; and also
एकपृष्ठाekapṛṣṭhāEkaprishtha; the Ekaprishtha people
युगंधराःyugaṃdharāḥYugandhara; the Yugandhara people
सौधाsaudhāSaudha; the Saudha people
मद्राmadrāMadra; the Madra people
भुजिङ्गाश्bhujiṅgāśBhujingash; the Bhujingash people
caand; also
काशयोkāśayoKashayo; the Kashayo people
अपरकाशयःaparakāśayaḥAparakashaya; the Aparakashaya people
जठराःjaṭharāḥJathara; the Jathara people
कुक्कुशाश्kukkuśāśKukkushash; the Kukkushash people
चैवcaivaand indeed; and also
सुदाशार्णाश्sudāśārṇāśSudasharnash; the Sudasharnash people
caand; also
भारतbhārataO Bharata; descendant of Bharata
कुन्तयोkuntayoKuntayo; the Kuntayo people
अवन्तयश्avantayaśAvantayash; the Avantayash people
चैवcaivaand indeed; and also
तथैवापरकुन्तयःtathaivāparakuntayaḥTathaivaparakuntaya; the Tathaivaparakuntaya people
गोविन्दाgovindāGovinda; the Govinda people
मन्दकाःmandakāḥMandaka; the Mandaka people
षण्डाṣaṇḍāShanda; the Shanda people
विदर्भानूपवासिकाःvidarbhānūpavāsikāḥVidarbhanupavasika; the Vidarbhanupavasika people
अश्मकाःaśmakāḥAshmaka; the Ashmaka people
पांसुराष्ट्राश्pāṃsurāṣṭrāśPansurashtrash; the Pansurashtrash people
caand; also
गोपराष्ट्राःgoparāṣṭrāḥGoparashtra; the Goparashtra people
पनीतकाःpanītakāḥPanitaka; the Panitaka people
आदिराष्ट्राःādirāṣṭrāḥAdirashtra; the Adirashtra people
सुकुट्टाश्sukuṭṭāśSukuttash; the Sukuttash people
caand; also
बलिराष्ट्रंbalirāṣṭraṃBalirashtra; the Balirashtra people
caand; also
केवलम्kevalamKevalam; the Kevalam people
वानरास्याःvānarāsyāḥVanarasya; the Vanarasya people
प्रवाहाश्pravāhāśPravahash; the Pravahash people
caand; also
वक्राvakrāVakra; the Vakra people
वक्रभयाःvakrabhayāḥVakrabhaya; the Vakrabhaya people
शकाःśakāḥShaka; the Shaka people
विदेहकाvidehakāVidehaka; the Videhaka people
मागधाश्māgadhāśMagadhash; the Magadhash people
caand; also
सुह्माश्suhmāśSuhmash; the Suhmash people
caand; also
विजयास्vijayāsVijayas; the Vijayas people
तथाtathālikewise; and
अङ्गाaṅgāAnga; the Anga people
वङ्गाःvaṅgāḥVanga; the Vanga people
कलिङ्गाश्kaliṅgāśKalingash; the Kalingash people
caand; also
यकृल्लोमानyakṛllomānaYakrillomana; the Yakrillomana people
एवevaindeed; in truth
caand; also
मल्लाःmallāḥMalla; the Malla people
सुदेष्णाःsudeṣṇāḥSudeshna; the Sudeshna people
प्राहूतास्prāhūtāsPrahutas; the Prahutas people
तथाtathālikewise; and
माहिषकार्षिकाःmāhiṣakārṣikāḥMahishakarshika; the Mahishakarshika people
वाहीकाvāhīkāVahika; the Vahika people
वाटधानाश्vāṭadhānāśVatadhanash; the Vatadhanash people
caand; also
आभीराःābhīrāḥAbhira; the Abhira people
कालतोयकाःkālatoyakāḥKalatoyaka; the Kalatoyaka people
अपरन्ध्राश्aparandhrāśAparandhrash; the Aparandhrash people
caand; also
शूद्राश्śūdrāśShudrash; the Shudrash people
caand; also
पह्लवाश्pahlavāśPahlavash; the Pahlavash people
चर्मखण्डिकाःcarmakhaṇḍikāḥCharmakhandika; the Charmakhandika people
अटवीशबराश्aṭavīśabarāśAtavishabarash; the Atavishabarash people
चैवcaivaand indeed; and also
मरुभौमाश्marubhaumāśMarubhaumash; the Marubhaumash people
caand; also
मारिषmāriṣaO worthy one; venerable one
उपावृश्चानुपावृश्चसुराष्ट्राःupāvṛścānupāvṛścasurāṣṭrāḥUpavrishchanupavrishchasurashtra; the Upavrishchanupavrishchasurashtra people
केकयास्kekayāsKekayas; the Kekayas people
तथाtathālikewise; and
कुट्टापरान्ताkuṭṭāparāntāKuttaparanta; the Kuttaparanta people
द्वैधेयाःdvaidheyāḥDvaidheya; the Dvaidheya people
काक्षाःkākṣāḥKaksha; the Kaksha people
सामुद्रनिष्कुटाःsāmudraniṣkuṭāḥSamudranishkuta; the Samudranishkuta people
अन्ध्राश्andhrāśAndhrash; the Andhrash people
caand; also
बहवोbahavomany; numerous
राजन्न्rājannO king; O sovereign
अन्तर्गिर्यास्antargiryāsAntargiryas; the Antargiryas people
तथैवtathaivalikewise; and also
caand; also
बहिर्गिर्याङ्गमलदाbahirgiryāṅgamaladāBahirgiryangamalada; the Bahirgiryangamalada people
मागधाmāgadhāMagadha; the Magadha people
मानवर्जकाःmānavarjakāḥManavarjaka; the Manavarjaka people
मह्युत्तराःmahyuttarāḥMahyuttara; the Mahyuttara people
प्रावृषेयाprāvṛṣeyāPravrisheya; the Pravrisheya people
भार्गवाश्bhārgavāśBhargavash; the Bhargavash people
caand; also
जनाधिपjanādhipaO lord of men; O ruler of the people
पुण्ड्राpuṇḍrāPundra; the Pundra people
भार्गाःbhārgāḥBharga; the Bharga people
किराताश्kirātāśKiratash; the Kiratash people
caand; also
सुदोष्णाःsudoṣṇāḥSudoshna; the Sudoshna people
प्रमुदास्pramudāsPramudas; the Pramudas people
तथाtathālikewise; and
शकाśakāShaka; the Shaka people
निषादाniṣādāNishada; the Nishada people
निषधास्niṣadhāsNishadhas; the Nishadhas people
तथैवानर्तनैरृताःtathaivānartanairṛtāḥTathaivanartanairrita; the Tathaivanartanairrita people
दुगूलाःdugūlāḥDugula; the Dugula people
प्रतिमत्स्याश्pratimatsyāśPratimatsyash; the Pratimatsyash people
caand; also
कुशलाःkuśalāḥKushala; the Kushala people
कुनटास्kunaṭāsKunatas; the Kunatas people
तथाtathālikewise; and
तीरग्राहास्tīragrāhāsTiragrahas; the Tiragrahas people
तरतोयाtaratoyāTaratoya; the Taratoya people
राजिकाrājikāRajika; the Rajika people
रस्यकागणाःrasyakāgaṇāḥRasyakagana; the Rasyakagana people
तिलकाःtilakāḥTilaka; the Tilaka people
पारसीकाश्pārasīkāśParasikash; the Parasikash people
caand; also
मधुमन्तःmadhumantaḥMadhumanta; the Madhumanta people
प्रकुत्सकाःprakutsakāḥPrakutsaka; the Prakutsaka people
काश्मीराःkāśmīrāḥKashmira; the Kashmira people
सिन्धुसौवीराsindhusauvīrāSindhusauvira; the Sindhusauvira people
गान्धाराgāndhārāGandhara; the Gandhara people
दर्शकास्darśakāsDarshakas; the Darshakas people
तथाtathālikewise; and
अभीसाराabhīsārāAbhisara; the Abhisara people
कुलूताश्kulūtāśKulutash; the Kulutash people
caand; also
शैवलाśaivalāShaivala; the Shaivala people
बाह्लिकास्bāhlikāsBahlikas; the Bahlikas people
तथाtathālikewise; and
दर्वीकाःdarvīkāḥDarvika; the Darvika people
सकचाsakacāSakacha; the Sakacha people
दर्वाdarvāDarva; the Darva people
वातजामरथोरगाःvātajāmarathoragāḥVatajamarathoraga; the Vatajamarathoraga people
बहुवाद्याश्bahuvādyāśBahuvadyash; the Bahuvadyash people
caand; also
कौरव्यkauravyaKauravya; the Kauravya people
सुदामानःsudāmānaḥSudamana; the Sudamana people
सुमल्लिकाःsumallikāḥSumallika; the Sumallika people
वध्राःvadhrāḥVadhra; the Vadhra people
करीषकाश्karīṣakāśKarishakash; the Karishakash people
चापिcāpiand also; and likewise
कुलिन्दोपत्यकास्kulindopatyakāsKulindopatyakas; the Kulindopatyakas people
तथाtathālikewise; and
वनायवोvanāyavoVanayavo; the Vanayavo people
दशापार्श्वाdaśāpārśvāDashaparshva; the Dashaparshva people
रोमाणःromāṇaḥRomana; the Romana people
कुशबिन्दवःkuśabindavaḥKushabindava; the Kushabindava people
कच्छाkacchāKachchha; the Kachchha people
गोपालकच्छाश्gopālakacchāśGopalakachchhash; the Gopalakachchhash people
caand; also
लाङ्गलाःlāṅgalāḥLangala; the Langala people
परवल्लकाःparavallakāḥParavallaka; the Paravallaka people
किराताkirātāKirata; the Kirata people
बर्बराःbarbarāḥBarbara; the Barbara people
सिद्धाsiddhāSiddha; the Siddha people
विदेहास्videhāsVidehas; the Videhas people
ताम्रलिङ्गकाःtāmraliṅgakāḥTamralingaka; the Tamralingaka people
ओष्ट्राःoṣṭrāḥOshtra; the Oshtra people
पुण्ड्राःpuṇḍrāḥPundra; the Pundra people
ससैरन्ध्राःsasairandhrāḥSasairandhra; the Sasairandhra people
पार्वतीयाश्pārvatīyāśParvatiyash; the Parvatiyash people
caand; also
मारिषmāriṣaO worthy one; venerable one
अथापरेathāpareAthapare; the Athapare people
जनपदाjanapadāJanapada; the Janapada people
दक्षिणाdakṣiṇāsouthern; lying to the south
भरतर्षभbharatarṣabhaO bull among the Bharatas; best of the Bharatas
द्रविडाःdraviḍāḥDravida; the Dravida people
केरलाःkeralāḥKerala; the Kerala people
प्राच्याprācyāPrachya; the Prachya people
भूषिकाbhūṣikāBhushika; the Bhushika people
वनवासिनःvanavāsinaḥVanavasina; the Vanavasina people
उन्नत्यकाunnatyakāUnnatyaka; the Unnatyaka people
माहिषकाmāhiṣakāMahishaka; the Mahishaka people
विकल्पाvikalpāVikalpa; the Vikalpa people
मूषकास्mūṣakāsMushakas; the Mushakas people
तथाtathālikewise; and
कर्णिकाःkarṇikāḥKarnika; the Karnika people
कुन्तिकाश्kuntikāśKuntikash; the Kuntikash people
चैवcaivaand indeed; and also
सौद्भिदाsaudbhidāSaudbhida; the Saudbhida people
नलकालकाःnalakālakāḥNalakalaka; the Nalakalaka people
कौकुट्टकास्kaukuṭṭakāsKaukuttakas; the Kaukuttakas people
तथाtathālikewise; and
चोलाःcolāḥChola; the Chola people
कोङ्कणाkoṅkaṇāKonkana; the Konkana people
मालवाणकाःmālavāṇakāḥMalavanaka; the Malavanaka people
समङ्गाःsamaṅgāḥSamanga; the Samanga people
कोपनाश्kopanāśKopanash; the Kopanash people
चैवcaivaand indeed; and also
कुकुराङ्गदमारिषाःkukurāṅgadamāriṣāḥKukurangadamarisha; the Kukurangadamarisha people
ध्वजिन्य्dhvajinyDhvajiny; the Dhvajiny people
उत्सवसंकेतास्utsavasaṃketāsUtsavasanketas; the Utsavasanketas people
त्रिगर्ताःtrigartāḥTrigarta; the Trigarta people
सर्वसेनयःsarvasenayaḥSarvasenaya; the Sarvasenaya people
त्र्यङ्गाःtryaṅgāḥTryanga; the Tryanga people
केकरकाःkekarakāḥKekaraka; the Kekaraka people
प्रोष्ठाःproṣṭhāḥProshtha; the Proshtha people
परसंचरकास्parasaṃcarakāsParasancharakas; the Parasancharakas people
तथाtathālikewise; and
तथैवtathaivalikewise; and also
विन्ध्यपुलकाःvindhyapulakāḥVindhyapulaka; the Vindhyapulaka people
पुलिन्दाःpulindāḥPulinda; the Pulinda people
कल्कलैःkalkalaiḥKalkalai; the Kalkalai people
सहsahatogether with; along with
मालकाmālakāMalaka; the Malaka people
मल्लकाश्mallakāśMallakash; the Mallakash people
चैवcaivaand indeed; and also
तथैवापरवर्तकाःtathaivāparavartakāḥTathaivaparavartaka; the Tathaivaparavartaka people
कुलिन्दाःkulindāḥKulinda; the Kulinda people
कुलकाश्kulakāśKulakash; the Kulakash people
चैवcaivaand indeed; and also
करण्ठाःkaraṇṭhāḥKarantha; the Karantha people
कुरकास्kurakāsKurakas; the Kurakas people
तथाtathālikewise; and
मूषकाmūṣakāMushaka; the Mushaka people
स्तनबालाश्stanabālāśStanabalash; the Stanabalash people
caand; also
सतियःsatiyaḥSatiya; the Satiya people
पत्तिपञ्जकाःpattipañjakāḥPattipanjaka; the Pattipanjaka people
आदिदायाःādidāyāḥAdidaya; the Adidaya people
सिरालाश्sirālāśSiralash; the Siralash people
caand; also
स्तूबकाstūbakāStubaka; the Stubaka people
स्तनपास्stanapāsStanapas; the Stanapas people
तथाtathālikewise; and
हृषीविदर्भाःhṛṣīvidarbhāḥHrishividarbha; the Hrishividarbha people
कान्तीकास्kāntīkāsKantikas; the Kantikas people
तङ्गणाःtaṅgaṇāḥTangana; the Tangana people
परतङ्गणाःparataṅgaṇāḥParatangana; the Paratangana people
उत्तराश्uttarāśnorthern; lying to the north
चापरेcāpareChapare; the Chapare people
म्लेच्छाmlecchāmlecchas; foreign peoples
जनाjanāpeople; peoples
भरतसत्तमbharatasattamaBharatasattama; the Bharatasattama people
यवनाश्yavanāśYavanash; the Yavanash people
caand; also
सकाम्बोजाsakāmbojāwith the Kambojas; together with the Kambojas
दारुणाdāruṇāfierce; formidable
म्लेच्छजातयःmlecchajātayaḥclans of mlecchas; foreign tribes
सक्षद्द्रुहःsakṣaddruhaḥSakshaddruha; the Sakshaddruha people
कुन्तलाश्kuntalāśKuntalash; the Kuntalash people
caand; also
हूणाःhūṇāḥHuna; the Huna people
पारतकैःpāratakaiḥParatakai; the Paratakai people
सहsahatogether with; along with
तथैवtathaivalikewise; and also
मरधाश्maradhāśMaradhash; the Maradhash people
चीनास्cīnāsChinas; the Chinas people
तथैवtathaivalikewise; and also
दशमालिकाःdaśamālikāḥDashamalika; the Dashamalika people
क्षत्रियोपनिवेशाश्kṣatriyopaniveśāśKshatriyopaniveshash; the Kshatriyopaniveshash people
caand; also
वैश्यशूद्रकुलानिvaiśyaśūdrakulāniclans of vaishyas and shudras; communities of vaishyas and shudras
caand; also
शूद्राभीराथśūdrābhīrāthaShudrabhiratha; the Shudrabhiratha people
दरदाःdaradāḥDarada; the Darada people
काश्मीराःkāśmīrāḥKashmira; the Kashmira people
पशुभिःpaśubhiḥwith cattle; together with herds
सहsahatogether with; along with
खशिकाश्khaśikāśKhashikash; the Khashikash people
caand; also
तुखाराश्tukhārāśTukharash; the Tukharash people
caand; also
पल्लवाpallavāPallava; the Pallava people
गिरिगह्वराःgirigahvarāḥGirigahvara; the Girigahvara people
आत्रेयाःātreyāḥAtreya; the Atreya people
सभरद्वाजास्sabharadvājāswith the Bharadvajas; together with the Bharadvajas
तथैवtathaivalikewise; and also
स्तनयोषिकाःstanayoṣikāḥStanayoshika; the Stanayoshika people
औपकाश्aupakāśAupakash; the Aupakash people
caand; also
कलिङ्गाश्kaliṅgāśKalingash; the Kalingash people
caand; also
किरातानांkirātānāṃKiratana; the Kiratana people
caand; also
जातयःjātayaḥclans; tribes
तामराtāmarāTamara; the Tamara people
हंसमार्गाश्haṃsamārgāśHansamargash; the Hansamargash people
caand; also
तथैवtathaivalikewise; and also
करभञ्जकाःkarabhañjakāḥKarabhanjaka; the Karabhanjaka people
उद्देशमात्रेणuddeśamātreṇaonly by way of indication; merely by brief enumeration
मयाmayāby me; from me
देशाःdeśāḥcountries; lands
संकीर्तिताःsaṃkīrtitāḥhave been enumerated; have been named
प्रभोprabhoO lord; O master
अनुवाद

Now hear further from me, as I recount, the list of countries. There are the Kurupanchalas and the Shalvamadreyajangalas; the Shurasenas, the Kalingas, and likewise the Bodhas and Maukas; the Matsyas, Sukutyas, Saubalyas, Kuntalas, and Kashikoshalas; the Chedivatsas, Karushas, Bhojas, and Sindhupulindakas; the Uttamaujas, the Dasharnas, and the Mekalas together with the Utkalas; the Panchalas, the Kaushijas, the Ekaprishthas, and the Yugandharas; the Saudhas, the Madras, the Bhujingas, and the Kashayas and Aparakashayas; the Jatharas, the Kukkushas, and the Sudasharnas, O Bharata; the Kuntis, the Avantis, and likewise the Aparakuntis; the Govindas, Mandakas, Shandas, and the dwellers of Vidarbha and Anupa; the Ashmakas, the Pansurashtras, the Goparashtras, and the Panitakas; the Adirashtras, the Sukuttas, the Balirashtras, and the Kevalas; the Vanarasyas, the Pravahas, the Vakras, the Vakrabhayas, and the Shakas. There are also the Videhakas, the Magadhas, the Suhmas, and likewise the Vijayas; the Angas, the Vangas, the Kalingas, and the Yakrillomanas; the Mallas, the Sudeshnas, the Prahutas, and likewise the Mahishakarshikas; the Vahikas, the Vatadhanas, the Abhiras, and the Kalatoyakas; the Aparandhras, the Shudras, the Pahlavas, and the Charmakhandikas; the forest Shabaras and the Marubhaumas, O worthy one; the Upavrishchas, the Anupavrishchas, the Surashtras, and likewise the Kekayas; the Kuttaparantas, the Dvaidheyas, the Kakshas, and the Samudranishkutas; the Andhras — and many others, O king — the Antargiryas and likewise the Bahirgiryas, the Angamaladas, the Magadhas, and the Manavarjakas; the Mahyuttaras, the Pravrisheyas, and the Bhargavas, O lord of men; the Pundras, the Bhargas, the Kiratas, the Sudoshnas, and likewise the Pramudas; the Shakas, the Nishadas, the Nishadhas, and likewise the Anartas and Nairritas; the Dugulas, the Pratimatsyas, the Kushalas, and likewise the Kunatas; the Tiragrahas, the Taratoyas, the Rajikas, and the Rasyakaganas; the Tilakas, the Parasikas, the Madhumantas, and the Prakutsakas; the Kashmiras, the Sindhusauviras, the Gandharas, and likewise the Darshakas; the Abhisaras, the Kulutas, the Shaivalas, and likewise the Bahlikas; the Darvikas, the Sakachas, the Darvas, and the Vatajamarathoragas; the Bahuvadyas, O Kaurava, the Sudamanas, and the Sumallikas; the Vadhras, the Karishakas, and likewise the Kulindas of the valleys; the Vanayus, the Dashaparshvas, the Romanas, and the Kushabindavas; the Kacchas, the Gopalakacchas, the Langalas, and the Paravallakas; the Kiratas, the Barbaras, the Siddhas, the Videhas, and the Tamralingakas; the Oshtras, the Pundras together with the Sairandhras, and the mountain peoples, O worthy one. There are also other southern countries, O bull among the Bharatas: the Dravidas, the Keralas, the eastern peoples, the Bhushikas, and the forest-dwellers; the Unnatyakas, the Mahishakas, the Vikalpas, and likewise the Mushakas; the Karnikas, the Kuntikas, the Saudbhidas, and the Nalakalakas; the Kaukuttakas, and likewise the Cholas, the Konkanas, and the Malavanakas; the Samangas, the Kopanas, and the Kukurangadamarishas; the Dhvajinyas, the Utsavasanketas, the Trigartas, and the Sarvasenas; the Tryangas, the Kekarakas, the Proshthas, and likewise the Parasamcharakas; and likewise the Vindhyapulakas, and the Pulindas together with the Kalkalas; the Malakas, the Mallakas, and likewise the Aparavartakas; the Kulindas, the Kulakas, the Karanthas, and likewise the Kurakas; the Mushakas, the Stanabalas, the Satiyas, and the Pattipanjakas; the Adidayas, the Siralas, the Stubakas, and likewise the Stanapas; the Hrishividarbhas, the Kantikas, the Tanganas, and the Paratanganas. The northern peoples and other mlecchas, O best of the Bharatas, include the Yavanas together with the Kambojas, the fierce clans of mlecchas, the Sakshaddruhas, the Kuntalas, the Hunas together with the Paratakas, likewise the Maradhas, the Chinese, and likewise the Dashamalikas; the settlements of kshatriyas, and the clans of vaishyas and shudras; the Shudrabhirathas, the Daradas, the Kashmiras with their herds; the Khashikas, the Tukharas, the Pallavas, and the dwellers of the mountain ravines; the Atreyas together with the Bharadvajas, and likewise the Stanayoshikas; the Aupakas, the Kalingas, and the clans of the Kiratas; the Tamaras, the Hansamargas, and likewise the Karabhanjakas. I have named these countries, O lord, only by way of brief indication.

संस्करण

60fdb38fe0f6 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 8:37:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से