महाभारत
Karṇa-parva, adhyāya 108.10.17-27
8697 / 15823
महाभारत · 8.10.17-27
देवनागरी

प्रतिविन्ध्यस् ततश् चित्रं भित्त्वा पञ्चभिर् आशुगैः ॥
सारथिं त्रिभिर् आनर्च्छद् ध्वजम् एकेषुणा ततः ॥
तं चित्रो नवभिर् भल्लैर् बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥
प्रतिविन्ध्यो धनुस् तस्य छित्त्वा भारत सायकैः ॥
पञ्चभिर् निशितैर् बाणैर् अथैनं संप्रजघ्निवान् ॥
ततः शक्तिं महाराज हेमदण्डां दुरासदाम् ॥
प्राहिणोत् तव पुत्राय घोराम् अग्निशिखाम् इव ॥
ताम् आपतन्तीं सहसा शक्तिम् उल्काम् इवाम्बरात् ॥
द्विधा चिच्छेद समरे प्रतिविन्ध्यो हसन्न् इव ॥
सा पपात तदा छिन्ना प्रतिविन्ध्यशरैः शितैः ॥
युगान्ते सर्वभूतानि त्रासयन्ती यथाशनिः ॥
शक्तिं तां प्रहतां दृष्ट्वा चित्रो गृह्य महागदाम् ॥
प्रतिविन्ध्याय चिक्षेप रुक्मजालविभूषिताम् ॥
सा जघान हयांस् तस्य सारथिं च महारणे ॥
रथं प्रमृद्य वेगेन धरणीम् अन्वपद्यत ॥
एतस्मिन्न् एव काले तु रथाद् आप्लुत्य भारत ॥
शक्तिं चिक्षेप चित्राय स्वर्णघण्टाम् अलंकृताम् ॥
ताम् आपतन्तीं जग्राह चित्रो राजन् महामनाः ॥
ततस् ताम् एव चिक्षेप प्रतिविन्ध्याय भारत ॥
समासाद्य रणे शूरं प्रतिविन्ध्यं महाप्रभा ॥
निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं निपपात महीतले ॥
पतिताभासयच् चैव तं देशम् अशनिर् यथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

prativindhyas tataś citraṃ bhittvā pañcabhir āśugaiḥ ||
sārathiṃ tribhir ānarcchad dhvajam ekeṣuṇā tataḥ ||
taṃ citro navabhir bhallair bāhvor urasi cārdayat ||
svarṇapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ ||
prativindhyo dhanus tasya chittvā bhārata sāyakaiḥ ||
pañcabhir niśitair bāṇair athainaṃ saṃprajaghnivān ||
tataḥ śaktiṃ mahārāja hemadaṇḍāṃ durāsadām ||
prāhiṇot tava putrāya ghorām agniśikhām iva ||
tām āpatantīṃ sahasā śaktim ulkām ivāmbarāt ||
dvidhā ciccheda samare prativindhyo hasann iva ||
sā papāta tadā chinnā prativindhyaśaraiḥ śitaiḥ ||
yugānte sarvabhūtāni trāsayantī yathāśaniḥ ||
śaktiṃ tāṃ prahatāṃ dṛṣṭvā citro gṛhya mahāgadām ||
prativindhyāya cikṣepa rukmajālavibhūṣitām ||
sā jaghāna hayāṃs tasya sārathiṃ ca mahāraṇe ||
rathaṃ pramṛdya vegena dharaṇīm anvapadyata ||
etasminn eva kāle tu rathād āplutya bhārata ||
śaktiṃ cikṣepa citrāya svarṇaghaṇṭām alaṃkṛtām ||
tām āpatantīṃ jagrāha citro rājan mahāmanāḥ ||
tatas tām eva cikṣepa prativindhyāya bhārata ||
samāsādya raṇe śūraṃ prativindhyaṃ mahāprabhā ||
nirbhidya dakṣiṇaṃ bāhuṃ nipapāta mahītale ||
patitābhāsayac caiva taṃ deśam aśanir yathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रतिविन्ध्यः ततः चित्रम्prativindhyaḥ tataḥ citramПративиндхья затем Читру; Пративиндхья Читру
भित्त्वा पञ्चभिः आशुगैःbhittvā pañcabhiḥ āśugaiḥпронзив пятью быстрыми; пятью быстрыми стрелами
सारथिम् त्रिभिः आनर्च्छत्sārathim tribhiḥ ānarcchatвозницу тремя поразил; трёмя ударил возницу
ध्वजम् एकेन इषुणा ततःdhvajam ekena iṣuṇā tataḥзнамя одной стрелой затем; и флаг одной стрелой
तम् चित्रः नवभिः भल्लैःtam citraḥ navabhiḥ bhallaiḥего Читра девятью бхаллами; Читра девятью стрелами
बाह्वोः उरसि च आर्दयत्bāhvoḥ urasi ca ārdayatв руки и грудь поражал; ранил руки и грудь
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैःsvarṇapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥзолотопёрыми, на камне отмытыми; отточенными золотопёрыми
कङ्कबर्हिणवाजितैःkaṅkabarhiṇavājitaiḥс перьями цапли и павлина; с птичьим оперением
प्रतिविन्ध्यः धनुः तस्यprativindhyaḥ dhanuḥ tasyaПративиндхья лук его; его лук
छित्त्वा भारत सायकैःchittvā bhārata sāyakaiḥрассекши, Бхарата, стрелами; срезав стрелами
पञ्चभिः निशितैः बाणैःpañcabhiḥ niśitaiḥ bāṇaiḥпятью острыми стрелами; пятью заострёнными
अथ एनम् संप्रजघ्निवान्atha enam saṃprajaghnivānзатем его сильно ударил; поразил его
ततः शक्तिम् महाराजtataḥ śaktim mahārājaзатем шакти, великий царь; потом копьё
हेमदण्डाम् दुरासदाम्hemadaṇḍām durāsadāmс золотым древком, труднодоступную; с золотым древком
प्राहिणोत् तव पुत्रायprāhiṇot tava putrāyaпослал твоему сыну; метнул в твоего сына
घोराम् अग्निशिखाम् इवghorām agniśikhām ivaстрашную, как языки огня; словно огненную
ताम् आपतन्तीम् सहसाtām āpatantīm sahasāеё падающую внезапно; летящую стремительно
शक्तिम् उल्काम् इव अम्बरात्śaktim ulkām iva ambarātшакти, как метеор с неба; копьё как болид
द्विधा चिच्छेद समरेdvidhā ciccheda samareнадвое рассёк в битве; рассек пополам
प्रतिविन्ध्यः हसन् इवprativindhyaḥ hasan ivaПративиндхья словно смеясь; Пративиндхья с улыбкой
सा पपात तदा छिन्नाsā papāta tadā chinnāона упала тогда рассечённая; рассечённая упала
प्रतिविन्ध्यशरैः शितैःprativindhyaśaraiḥ śitaiḥострыми стрелами Пративиндхьи; его острыми стрелами
युगान्ते सर्वभूतानिyugānte sarvabhūtāniв конце юги все существа; в конце века существ
त्रासयन्ती यथा अशनिःtrāsayantī yathā aśaniḥпугающая, как молния; словно страшная молния
शक्तिम् ताम् प्रहताम् दृष्ट्वाśaktim tām prahatām dṛṣṭvāту шакти сбитой увидев; увидев поражение копья
चित्रः गृह्य महागदाम्citraḥ gṛhya mahāgadāmЧитра, взяв большую палицу; Читра схватил булаву
प्रतिविन्ध्याय चिक्षेपprativindhyāya cikṣepaв Пративиндхью метнул; бросил в Пративиндхью
रुक्मजालविभूषिताम्rukmajālavibhūṣitāmзолотой сеткой украшенную; украшенную золотом
सा जघान हयान् तस्यsā jaghāna hayān tasyaона убила коней его; она сразила его коней
सारथिम् च महारणेsārathim ca mahāraṇeи возницу в великой битве; и возничего
रथम् प्रमृद्य वेगेनratham pramṛdya vegenaколесницу сокрушив силой; разбив ратху
धरणीम् अन्वपद्यतdharaṇīm anvapadyataземли достигла; упала на землю
एतस्मिन् एव काले तुetasmin eva kāle tuв это же время; именно тогда
रथात् आप्लुत्य भारतrathāt āplutya bhārataс колесницы спрыгнув, Бхарата; соскочив с ратхи
शक्तिम् चिक्षेप चित्रायśaktim cikṣepa citrāyaшакти метнул в Читру; бросил копьё в Читру
स्वर्णघण्टाम् अलंकृताम्svarṇaghaṇṭām alaṃkṛtāmзолотым колокольчиком украшенную; украшенное золотым бубенцом
ताम् आपतन्तीम् जग्राहtām āpatantīm jagrāhaеё падающую поймал; летящую он схватил
चित्रः राजन् महामनाःcitraḥ rājan mahāmanāḥЧитра, царь, великодушный; Читра
ततः ताम् एव चिक्षेपtataḥ tām eva cikṣepaзатем её же метнул; тут же бросил её
प्रतिविन्ध्याय भारतprativindhyāya bhārataв Пративиндхью, Бхарата; обратно в Пративиндхью
समासाद्य रणे शूरम्samāsādya raṇe śūramдостигнув в бою героя; настигнув героя
प्रतिविन्ध्यम् महाप्रभाprativindhyam mahāprabhāПративиндхью, великосияющая; сияющая шакти
निर्भिद्य दक्षिणम् बाहुम्nirbhidya dakṣiṇam bāhumпронзив правую руку; пробив правую руку
निपपात महीतलेnipapāta mahītaleупала на землю; рухнула наземь
पतिता अभासयत् च एवpatitā abhāsayat ca evaупавшая осветила и; упав, озарила
तम् देशम् अशनिः यथाtam deśam aśaniḥ yathāто место как молния; место словно молния
अनुवाद

Затем Пративиндхья пронзил Читру пятью быстрыми стрелами, тремя поразил его возницу и одной стрелой - знамя. Читра же девятью бхаллами с золотыми древками, отточенными на камне и оперёнными перьями цапли и павлина, ранил его в руки и грудь. Пративиндхья стрелами рассёк его лук, о Бхарата, и затем пятью острыми стрелами сильно поразил его. Тогда Читра, о великий царь, метнул в твоего сына страшную шакти с золотым древком, подобную языку огня. Пративиндхья, словно смеясь, в битве рассёк надвое это стремительно летящее копьё, подобное метеору с неба. Рассечённая его острыми стрелами, оно упало, словно молния, пугающая всех существ в конце юги. Увидев, что шакти сбита, Читра взял большую палицу, украшенную золотой сеткой, и метнул её в Пративиндхью. Она убила его коней и возницу в великой битве, силой сокрушила колесницу и упала на землю. В это самое время, о Бхарата, Пративиндхья спрыгнул с колесницы и метнул в Читру шакти, украшенную золотым колокольчиком. Великодушный Читра, о царь, поймал её на лету и тут же бросил обратно в Пративиндхью, о Бхарата. Сияющая шакти настигла в бою героя Пративиндхью, пробила его правую руку и упала на землю, осветив место падения словно молния».

संस्करण

cb3044905c91 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:53:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से