महाभारत
Duryodhana Persuades Śalya to Drive Karṇa's Chariot8.23.41-50
8761 / 15823
महाभारत · 8.23.41-50
देवनागरी

प्रणयाद् बहुमानाच् च तं निगृह्य सुतस् तव ॥
अब्रवीन् मधुरं वाक्यं साम सर्वार्थसाधकम् ॥
यथा शल्य त्वम् आत्थेदम् एवम् एतद् असंशयम् ॥
अभिप्रायस् तु मे कश् चित् तं निबोध जनेश्वर ॥
न कर्णो ऽभ्यधिकस् त्वत्तः शङ्के नैव कथं चन ॥
न हि मद्रेश्वरो राजा कुर्याद् यद् अनृतं भवेत् ॥
ऋतम् एव हि पूर्वास् ते वहन्ति पुरुषोत्तमाः ॥
तस्माद् आर्तायनिः प्रोक्तो भवान् इति मतिर् मम ॥
शल्यभूतश् च शत्रूणां यस्मात् त्वं भुवि मानद ॥
तस्माच् छल्येति ते नाम कथ्यते पृथिवीपते ॥
यद् एव व्याहृतं पूर्वं भवता भूरिदक्षिण ॥
तद् एव कुरु धर्मज्ञ मदर्थं यद् यद् उच्यसे ॥
न च त्वत्तो हि राधेयो न चाहम् अपि वीर्यवान् ॥
वृणीमस् त्वां हयाग्र्याणां यन्तारम् इति संयुगे ॥
यथा ह्य् अभ्यधिकं कर्णं गुणैस् तात धनंजयात् ॥
वासुदेवाद् अपि त्वां च लोको ऽयम् इति मन्यते ॥
कर्णो ह्य् अभ्यधिकः पार्थाद् अस्त्रैर् एव नरर्षभ ॥
भवान् अप्य् अधिकः कृष्णाद् अश्वयाने बले तथा ॥
यथाश्वहृदयं वेद वासुदेवो महामनाः ॥
द्विगुणं त्वं तथा वेत्थ मद्रराज न संशयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

praṇayād bahumānāc ca taṃ nigṛhya sutas tava ||
abravīn madhuraṃ vākyaṃ sāma sarvārthasādhakam ||
yathā śalya tvam ātthedam evam etad asaṃśayam ||
abhiprāyas tu me kaś cit taṃ nibodha janeśvara ||
na karṇo 'bhyadhikas tvattaḥ śaṅke naiva kathaṃ cana ||
na hi madreśvaro rājā kuryād yad anṛtaṃ bhavet ||
ṛtam eva hi pūrvās te vahanti puruṣottamāḥ ||
tasmād ārtāyaniḥ prokto bhavān iti matir mama ||
śalyabhūtaś ca śatrūṇāṃ yasmāt tvaṃ bhuvi mānada ||
tasmāc chalyeti te nāma kathyate pṛthivīpate ||
yad eva vyāhṛtaṃ pūrvaṃ bhavatā bhūridakṣiṇa ||
tad eva kuru dharmajña madarthaṃ yad yad ucyase ||
na ca tvatto hi rādheyo na cāham api vīryavān ||
vṛṇīmas tvāṃ hayāgryāṇāṃ yantāram iti saṃyuge ||
yathā hy abhyadhikaṃ karṇaṃ guṇais tāta dhanaṃjayāt ||
vāsudevād api tvāṃ ca loko 'yam iti manyate ||
karṇo hy abhyadhikaḥ pārthād astrair eva nararṣabha ||
bhavān apy adhikaḥ kṛṣṇād aśvayāne bale tathā ||
yathāśvahṛdayaṃ veda vāsudevo mahāmanāḥ ||
dviguṇaṃ tvaṃ tathā vettha madrarāja na saṃśayaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रणयात् बहुमानात् चpraṇayāt bahumānāt caиз привязанности и уважения; с любовью и почтением
तम् निगृह्य सुतः तवtam nigṛhya sutaḥ tavaего удержав сын твой; Дурьодхана остановил
अब्रवीत् मधुरम् वाक्यम्abravīt madhuram vākyamсказал сладкую речь; мягко сказал
साम सर्वार्थसाधकम्sāma sarvārthasādhakamпримирительную, все цели достигающую; убеждающую речь
यथा शल्य त्वम् आत्थ इदम्yathā śalya tvam āttha idamкак, Шалья, ты сказал это; как ты говоришь
एवम् एतत् असंशयम्evam etat asaṃśayamтак это без сомнения; это верно
अभिप्रायः तु मे कः चित्abhiprāyaḥ tu me kaḥ citнамерение же моё некоторое; но мой замысел иной
तम् निबोध जनेश्वरtam nibodha janeśvaraего узнай, владыка людей; выслушай
न कर्णः अभ्यधिकः त्वत्तःna karṇaḥ abhyadhikaḥ tvattaḥне Карна выше тебя; Карна не выше
शङ्के न एव कथं चनśaṅke na eva kathaṃ canaсомневаюсь не никак; я не думаю
न हि मद्रेश्वरः राजाna hi madreśvaraḥ rājāведь владыка мадров царь; царь мадров
कुर्यात् यत् अनृतम् भवेत्kuryāt yat anṛtam bhavetсделал бы что ложью было; не солжёт
ऋतम् एव हि पूर्वाः तेṛtam eva hi pūrvāḥ teистину именно ведь предки твои; твои предки истину
वहन्ति पुरुषोत्तमाःvahanti puruṣottamāḥнесут, лучшие люди; хранили
तस्मात् आर्तायनिः प्रोक्तःtasmāt ārtāyaniḥ proktaḥпоэтому Артаяни назван; ты назван Артаяни
भवान् इति मतिः ममbhavān iti matiḥ mamaты, таково моё мнение; я так считаю
शल्यभूतः च शत्रूणाम्śalyabhūtaḥ ca śatrūṇāmи шипом ставший врагов; ты шип врагов
यस्मात् त्वम् भुवि मानदyasmāt tvam bhuvi mānadaпоскольку ты на земле, честь дающий; на земле
तस्मात् शल्य इति ते नामtasmāt śalya iti te nāmaпоэтому Шалья так твоё имя; имя Шалья
कथ्यते पृथिवीपतेkathyate pṛthivīpateговорится, владыка земли; так объясняют
यत् एव व्याहृतम् पूर्वम्yat eva vyāhṛtam pūrvamчто именно произнесено прежде; что ты прежде обещал
भवता भूरिदक्षिणbhavatā bhūridakṣiṇaтобой, щедродарный; о щедрый
तत् एव कुरु धर्मज्ञtat eva kuru dharmajñaто именно сделай, знаток дхармы; исполни это
मदर्थम् यत् यत् उच्यसेmadartham yat yat ucyaseради меня что бы ни говорилось; что я прошу
न च त्वत्तः हि राधेयःna ca tvattaḥ hi rādheyaḥи не выше тебя Радхея; Карна не выше
न च अहम् अपि वीर्यवान्na ca aham api vīryavānи не я тоже доблестнее; и не я сильнее
वृणीमः त्वाम् हयाग्र्याणाम्vṛṇīmaḥ tvām hayāgryāṇāmизбираем тебя лучших коней; мы выбираем тебя
यन्तारम् इति संयुगेyantāram iti saṃyugeуправителем в бою; возницей в сражении
यथा हि अभ्यधिकम् कर्णम्yathā hi abhyadhikam karṇamкак ведь превосходящим Карну; как Карну считают выше
गुणैः तात धनंजयात्guṇaiḥ tāta dhanaṃjayātкачествами, отец, Дхананджаи; Арджуны качествами
वासुदेवात् अपि त्वाम् चvāsudevāt api tvām caи тебя даже Васудевы; тебя выше Кришны
लोकः अयम् इति मन्यतेlokaḥ ayam iti manyateэтот мир так считает; так думает мир
कर्णः हि अभ्यधिकः पार्थात्karṇaḥ hi abhyadhikaḥ pārthātКарна ведь выше Партхи; Карна превосходит Арджуну
अस्त्रैः एव नरर्षभastraiḥ eva nararṣabhaименно астрами, бык людей; в астрах
भवान् अपि अधिकः कृष्णात्bhavān api adhikaḥ kṛṣṇātты также выше Кришны; ты превосходишь Кришну
अश्वयाने बले तथाaśvayāne bale tathāв езде коней и силе также; в управлении и мощи
यथा अश्वहृदयम् वेदyathā aśvahṛdayam vedaкак сердце коней знает; конское искусство знает
वासुदेवः महामनाःvāsudevaḥ mahāmanāḥВасудева великодушный; Кришна
द्विगुणम् त्वम् तथा वेत्थdviguṇam tvam tathā vetthaвдвое ты так знаешь; ты знаешь вдвойне
मद्रराज न संशयःmadrarāja na saṃśayaḥцарь мадров, нет сомнения; без сомнения
अनुवाद

Твой сын, с любовью и глубоким уважением удержав его, сказал мягкую примирительную речь, способную достигнуть всякой цели: «То, что ты сказал, Шалья, несомненно верно. Но мой замысел иной; выслушай его, владыка людей. Я никак не думаю, что Карна выше тебя. Ведь царь мадров не сказал бы того, что было бы ложью. Твои предки, лучшие люди, всегда держались истины; поэтому ты, как я считаю, зовёшься Артаяни. А поскольку ты на земле стал шипом для врагов, о дарующий честь, потому тебя и называют Шальей, о владыка земли. То, что ты прежде произнёс, о щедродарный, именно это исполни ради меня, знаток дхармы, в чём бы я тебя ни просил. Радхея не выше тебя, и я тоже не доблестнее тебя. В бою мы избираем тебя управителем лучших коней. Этот мир считает, о дорогой, что Карна качествами выше Дхананджаи, а ты — выше Васудевы. Карна превосходит Партху именно в астрах, о бык среди людей, а ты превосходишь Кришну в управлении конями и в силе. Как великодушный Васудева знает сердце коней, так ты, царь мадров, знаешь его вдвое лучше; в этом нет сомнения».

संस्करण

cd177736e558 · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:50:30 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से