महाभारत
Kṛṣṇa Shows Arjuna the Field8.41.1-7
8870 / 15823
महाभारत · 8.41.1-7
देवनागरी

संजय उवाच
त्वरमाणः पुनः कृष्णः पार्थम् अभ्यवदच् छनैः ॥
पश्य कौरव्य राजानम् अपयातांश् च पाण्डवान् ॥
कर्णं पश्य महारङ्गे ज्वलन्तम् इव पावकम् ॥
असौ भीमो महेष्वासः संनिवृत्तो रणं प्रति ॥
तम् एते ऽनु निवर्तन्ते धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥
पाञ्चालानां सृञ्जयानां पाण्डवानां च यन् मुखम् ॥
निवृत्तैश् च तथा पार्थैर् भग्नं शत्रुबलं महत् ॥
कौरवान् द्रवतो ह्य् एष कर्णो धारयते ऽर्जुन ॥
अन्तकप्रतिमो वेगे शक्रतुल्यपराक्रमः ॥
असौ गच्छति कौरव्य द्रौणिर् अस्त्रभृतां वरः ॥
तम् एष प्रद्रुतः संख्ये धृष्टद्युम्नो महारथः ॥
सर्वं व्याचष्ट दुर्धर्षो वासुदेवः किरीटिने ॥
ततो राजन् प्रादुरासीन् महाघोरो महारणः ॥
सिंहनादरवाश् चात्र प्रादुरासन् समागमे ॥
उभयोः सेनयो राजन् मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
tvaramāṇaḥ punaḥ kṛṣṇaḥ pārtham abhyavadac chanaiḥ ||
paśya kauravya rājānam apayātāṃś ca pāṇḍavān ||
karṇaṃ paśya mahāraṅge jvalantam iva pāvakam ||
asau bhīmo maheṣvāsaḥ saṃnivṛtto raṇaṃ prati ||
tam ete 'nu nivartante dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ ||
pāñcālānāṃ sṛñjayānāṃ pāṇḍavānāṃ ca yan mukham ||
nivṛttaiś ca tathā pārthair bhagnaṃ śatrubalaṃ mahat ||
kauravān dravato hy eṣa karṇo dhārayate 'rjuna ||
antakapratimo vege śakratulyaparākramaḥ ||
asau gacchati kauravya drauṇir astrabhṛtāṃ varaḥ ||
tam eṣa pradrutaḥ saṃkhye dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ ||
sarvaṃ vyācaṣṭa durdharṣo vāsudevaḥ kirīṭine ||
tato rājan prādurāsīn mahāghoro mahāraṇaḥ ||
siṃhanādaravāś cātra prādurāsan samāgame ||
ubhayoḥ senayo rājan mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
त्वरमाणः पुनः कृष्णःtvaramāṇaḥ punaḥ kṛṣṇaḥспешащий снова Кришна; Кришна поспешно
पार्थम् अभ्यवदत् शनैःpārtham abhyavadat śanaiḥПартхе сказал мягко; тихо обратился к Арджуне
पश्य कौरव्य राजानम्paśya kauravya rājānamсмотри, Кауравья, на царя; взгляни на царя
अपयातान् च पाण्डवान्apayātān ca pāṇḍavānи на отступивших Пандавов; на отходящих Пандавов
कर्णं पश्य महारङ्गेkarṇaṃ paśya mahāraṅgeна Карну смотри на великом поле; смотри на Карну
ज्वलन्तम् इव पावकम्jvalantam iva pāvakamпылающего как огонь; словно горящий огонь
असौ भीमः महेष्वासःasau bhīmaḥ maheṣvāsaḥвон Бхима, великий лучник; там Бхима
संनिवृत्तः रणम् प्रतिsaṃnivṛttaḥ raṇam pratiвернулся к бою; снова повернул к битве
तम् एते अनु निवर्तन्तेtam ete anu nivartanteза ним эти возвращаются; следуют обратно
धृष्टद्युम्नपुरोगमाःdhṛṣṭadyumnapurogamāḥс Дхриштадьюмной впереди; во главе с Дхриштадьюмной
पाञ्चालानाम् सृञ्जयानाम्pāñcālānām sṛñjayānāmПанчалов и Сринджаев; у Панчалов и Сринджаев
पाण्डवानाम् च यत् मुखम्pāṇḍavānām ca yat mukhamи Пандавов который перед; передовая часть Пандавов
निवृत्तैः च तथा पार्थैःnivṛttaiḥ ca tathā pārthaiḥи вернувшимися так Партхами; с вернувшимися Пандавами
भग्नम् शत्रुबलम् महत्bhagnam śatrubalam mahatсломлено великое войско врагов; разбита армия врага
कौरवान् द्रवतः हि एषkauravān dravataḥ hi eṣaКауравов бегущих ведь этот; этих бегущих Кауравов
कर्णः धारयते अर्जुनkarṇaḥ dhārayate arjunaКарна удерживает, Арджуна; Карна сдерживает
अन्तकप्रतिमः वेगेantakapratimaḥ vegeподобный Антаке в стремительности; быстрый как смерть
शक्रतुल्यपराक्रमःśakratulyaparākramaḥравный Шакре доблестью; равный Индре силой
असौ गच्छति कौरव्यasau gacchati kauravyaвон идёт, Кауравья; там движется
द्रौणिः अस्त्रभृताम् वरःdrauṇiḥ astrabhṛtām varaḥДрауни, лучший носителей астр; Ашваттхаман
तम् एष प्रद्रुतः संख्येtam eṣa pradrutaḥ saṃkhyeк нему этот побежал в бою; на него устремился
धृष्टद्युम्नः महारथःdhṛṣṭadyumnaḥ mahārathaḥДхриштадьюмна махаратха; великий воин Дхриштадьюмна
सर्वम् व्याचष्ट दुर्धर्षःsarvam vyācaṣṭa durdharṣaḥвсё указал неодолимый; всё объяснил
वासुदेवः किरीटिनेvāsudevaḥ kirīṭineВасудева Киритину; Кришна Арджуне
ततः राजन् प्रादुरासीत्tataḥ rājan prādurāsītзатем, царь, возникла; тогда началась
महाघोरः महारणःmahāghoraḥ mahāraṇaḥвесьма страшная великая битва; ужасное сражение
सिंहनादरवाः च अत्रsiṃhanādaravāḥ ca atraи львиные крики здесь; львиные возгласы
प्रादुरासन् समागमेprādurāsan samāgameвозникли при столкновении; поднялись в схватке
उभयोः सेनयोः राजन्ubhayoḥ senayoḥ rājanдвух войск, царь; обеих армий
मृत्युम् कृत्वा निवर्तनम्mṛtyum kṛtvā nivartanamсделав смерть возвращением; решив возвращаться только смертью
अनुवाद

Санджая сказал: «Кришна, снова поспешая, тихо обратился к Партхе: “Смотри, Кауравья, на царя и на отступающих Пандавов. Посмотри на Карну на великом поле: он пылает, словно огонь. Вон Бхима, великий лучник, снова повернул к бою, и за ним возвращаются те, чьим передом идут Дхриштадьюмна, Панчалы, Сринджаи и Пандавы. С вернувшимися Партхами великое войско врагов уже сломлено. Но этих бегущих Кауравов, Арджуна, удерживает Карна, стремительный как Антака и равный Шакре доблестью. Вон идёт Драуни, лучший из носителей астр, и к нему в бою устремился махаратха Дхриштадьюмна”. Неодолимый Васудева всё это указал Киритину. Затем, царь, началась великая и чрезвычайно страшная битва. При столкновении двух войск поднялись львиные крики: обе армии, царь, решили, что возвратом для них будет только смерть».

संस्करण

12696c8462d4 · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:22:53 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से