महाभारत
Kṛṣṇa Urges Arjuna Toward Karṇa8.43.21-30
8879 / 15823
महाभारत · 8.43.21-30
देवनागरी

स्थूणाकर्णेन्द्रजालेन पार्थ पाशुपतेन च ॥
प्रच्छादयन्तो राजानम् अनुयान्ति महारथाः ॥
आतुरो मे मतो राजा संनिषेव्यश् च भारत ॥
यथैनम् अनुवर्तन्ते पाञ्चालाः सह पाण्डवैः ॥
त्वरमाणास् त्वराकाले सर्वशस्त्रभृतां वराः ॥
मज्जन्तम् इव पाताले बलिनो ऽप्य् उज्जिहीर्षवः ॥
न केतुर् दृश्यते राज्ञः कर्णेन निहतः शरैः ॥
पश्यतोर् यमयोः पार्थ सात्यकेश् च शिखण्डिनः ॥
धृष्टद्युम्नस्य भीमस्य शतानीकस्य वा विभो ॥
पाञ्चालानां च सर्वेषां चेदीनां चैव भारत ॥
एष कर्णो रणे पार्थ पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥
शरैर् विध्वंसयति वै नलिनीम् इव कुञ्जरः ॥
एते द्रवन्ति रथिनस् त्वदीयाः पाण्डुनन्दन ॥
पश्य पश्य यथा पार्थ गच्छन्त्य् एते महारथाः ॥
एते भारत मातङ्गाः कर्णेनाभिहता रणे ॥
आर्तनादान् विकुर्वाणा विद्रवन्ति दिशो दश ॥
रथानां द्रवतां वृन्दं पश्य पार्थ समन्ततः ॥
द्राव्यमाणं रणे चैव कर्णेनामित्रकर्शिना ॥
हस्तिकक्ष्यां रणे पश्य चरन्तीं तत्र तत्र ह ॥
रथस्थं सूतपुत्रस्य केतुं केतुमतां वर ॥
असौ धावति राधेयो भीमसेनरथं प्रति ॥
किरञ् शरशतानीव विनिघ्नंस् तव वाहिनीम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sthūṇākarṇendrajālena pārtha pāśupatena ca ||
pracchādayanto rājānam anuyānti mahārathāḥ ||
āturo me mato rājā saṃniṣevyaś ca bhārata ||
yathainam anuvartante pāñcālāḥ saha pāṇḍavaiḥ ||
tvaramāṇās tvarākāle sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ ||
majjantam iva pātāle balino 'py ujjihīrṣavaḥ ||
na ketur dṛśyate rājñaḥ karṇena nihataḥ śaraiḥ ||
paśyator yamayoḥ pārtha sātyakeś ca śikhaṇḍinaḥ ||
dhṛṣṭadyumnasya bhīmasya śatānīkasya vā vibho ||
pāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ cedīnāṃ caiva bhārata ||
eṣa karṇo raṇe pārtha pāṇḍavānām anīkinīm ||
śarair vidhvaṃsayati vai nalinīm iva kuñjaraḥ ||
ete dravanti rathinas tvadīyāḥ pāṇḍunandana ||
paśya paśya yathā pārtha gacchanty ete mahārathāḥ ||
ete bhārata mātaṅgāḥ karṇenābhihatā raṇe ||
ārtanādān vikurvāṇā vidravanti diśo daśa ||
rathānāṃ dravatāṃ vṛndaṃ paśya pārtha samantataḥ ||
drāvyamāṇaṃ raṇe caiva karṇenāmitrakarśinā ||
hastikakṣyāṃ raṇe paśya carantīṃ tatra tatra ha ||
rathasthaṃ sūtaputrasya ketuṃ ketumatāṃ vara ||
asau dhāvati rādheyo bhīmasenarathaṃ prati ||
kirañ śaraśatānīva vinighnaṃs tava vāhinīm ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्थूणाकर्णेन्द्रजालेनsthūṇākarṇendrajālenaСтхунакарной и Индраджалой; оружиями Стхунакарна и Индраджала
पार्थ पाशुपतेन चpārtha pāśupatena caПартха, и Пашупатой; и Пашупатой
प्रच्छादयन्तः राजानम्pracchādayantaḥ rājānamпокрывая царя; закрывая Юдхиштхиру
अनुयान्ति महारथाःanuyānti mahārathāḥпреследуют махаратхи; следуют великие воины
आतुरः मे मतः राजाāturaḥ me mataḥ rājāстрадающим мне кажется царь; царь кажется раненым
संनिषेव्यः च भारतsaṃniṣevyaḥ ca bhārataи должен быть посещён, Бхарата; его надо поддержать
यथा एनम् अनुवर्तन्तेyathā enam anuvartanteкак за ним следуют; как они идут за ним
पाञ्चालाः सह पाण्डवैःpāñcālāḥ saha pāṇḍavaiḥПанчалы вместе с Пандавами; Панчалы и Пандавы
त्वरमाणाः त्वराकालेtvaramāṇāḥ tvarākāleспешащие в час спешки; спеша в нужный миг
सर्वशस्त्रभृताम् वराःsarvaśastrabhṛtām varāḥлучшие всех оруженосцев; лучшие воины
मज्जन्तम् इव पातालेmajjantam iva pātāleсловно тонущего в пучине; как уходящего в бездну
बलिनः अपि उज्जिहीर्षवःbalinaḥ api ujjihīrṣavaḥсильные даже желая поднять; хотят вытащить
न केतुः दृश्यते राज्ञःna ketuḥ dṛśyate rājñaḥне виден стяг царя; флаг царя не виден
कर्णेन निहतः शरैःkarṇena nihataḥ śaraiḥКарной сбит стрелами; сбит Карной
पश्यतोः यमयोः पार्थpaśyatoḥ yamayoḥ pārthaна глазах близнецов, Партха; при Накуле и Сахадеве
सात्यकेः च शिखण्डिनःsātyakeḥ ca śikhaṇḍinaḥи Сатьяки и Шикхандина; Сатьяки и Шикхандина
धृष्टद्युम्नस्य भीमस्यdhṛṣṭadyumnasya bhīmasyaДхриштадьюмны, Бхимы; при Дхриштадьюмне и Бхиме
शतानीकस्य वा विभोśatānīkasya vā vibhoи Шатаники, владыка; и Шатанике
पाञ्चालानाम् च सर्वेषाम्pāñcālānām ca sarveṣāmи всех Панчалов; всех Панчалов
चेदीनाम् च एव भारतcedīnām ca eva bhārataи Чеди также, Бхарата; и Чеди
एष कर्णः रणे पार्थeṣa karṇaḥ raṇe pārthaвот Карна в бою, Партха; этот Карна
पाण्डवानाम् अनीकिनीम्pāṇḍavānām anīkinīmвойско Пандавов; армию Пандавов
शरैः विध्वंसयति वैśaraiḥ vidhvaṃsayati vaiстрелами разрушает воистину; разбивает стрелами
नलिनीम् इव कुञ्जरःnalinīm iva kuñjaraḥкак лотосник слон; словно слон заросль лотосов
एते द्रवन्ति रथिनःete dravanti rathinaḥэти колесничие бегут; воины на ратхах бегут
त्वदीयाः पाण्डुनन्दनtvadīyāḥ pāṇḍunandanaтвои, сын Панду; твои люди
पश्य पश्य यथा पार्थpaśya paśya yathā pārthaсмотри, смотри как, Партха; посмотри
गच्छन्ति एते महारथाःgacchanti ete mahārathāḥуходят эти махаратхи; как отступают
एते भारत मातङ्गाःete bhārata mātaṅgāḥэти, Бхарата, слоны; эти боевые слоны
कर्णेन अभिहताः रणेkarṇena abhihatāḥ raṇeКарной поражённые в бою; раненные Карной
आर्तनादान् विकुर्वाणाःārtanādān vikurvāṇāḥиздавая стоны; испуская крики боли
विद्रवन्ति दिशः दशvidravanti diśaḥ daśaразбегаются в десять сторон; бегут повсюду
रथानाम् द्रवताम् वृन्दम्rathānām dravatām vṛndamскопление бегущих колесниц; толпа бегущих ратх
पश्य पार्थ समन्ततःpaśya pārtha samantataḥсмотри, Партха, со всех сторон; оглянись вокруг
द्राव्यमाणम् रणे च एवdrāvyamāṇam raṇe ca evaразгоняемое в бою именно; гонимое в битве
कर्णेन अमित्रकर्शिनाkarṇena amitrakarśināКарной, врагов мучителем; Карной-губителем врагов
हस्तिकक्ष्याम् रणे पश्यhastikakṣyām raṇe paśyaслоновью подпругу в бою смотри; смотри знак слона
चरन्तीम् तत्र तत्र हcarantīm tatra tatra haдвижущуюся там и там; мелькающую повсюду
रथस्थम् सूतपुत्रस्यrathastham sūtaputrasyaна колеснице сына суты стоящую; на ратхе Карны
केतुम् केतुमताम् वरketum ketumatām varaстяг, лучший знаменосцев; флаг, лучший из знаменосцев
असौ धावति राधेयःasau dhāvati rādheyaḥвон мчится Радхея; Карна несётся
भीमसेनरथम् प्रतिbhīmasenaratham pratiк колеснице Бхимасены; на ратху Бхимы
किरन् शरशतानि इवkiran śaraśatāni ivaрассыпая сотни стрел словно; сыпля сотни стрел
विनिघ्नन् तव वाहिनीम्vinighnan tava vāhinīmизбивая твоё войско; разя твою армию
अनुवाद

“Махаратхи преследуют царя, покрывая его оружиями Стхунакарна, Индраджала и Пашупата, Партха. Мне кажется, царь страдает, Бхарата, и его надо поддержать. Посмотри, как за ним следуют Панчалы вместе с Пандавами, лучшие среди всех носителей оружия, спеша в час, когда надо спешить, словно сильные хотят поднять того, кто тонет в пучине. Стяг царя не виден: Карна сбил его стрелами на глазах близнецов, Партха, Сатьяки, Шикхандина, Дхриштадьюмны, Бхимы, Шатаники, всех Панчалов и Чеди, Бхарата. Вот Карна в бою, Партха: он стрелами разрушает войско Пандавов, как слон — заросль лотосов. Твои колесничие бегут, сын Панду; смотри, смотри, как уходят эти махаратхи. Эти слоны, поражённые Карной в бою, испуская крики боли, разбегаются в десять сторон, Бхарата. Смотри со всех сторон, Партха, на скопление бегущих колесниц, которое в бою гонит Карна, мучитель врагов. Смотри в бою на стяг сына суты со знаком слоновьей подпруги: он стоит на его колеснице и мелькает повсюду, о лучший знаменосцев. Вон Радхея мчится к колеснице Бхимасены, рассыпая словно сотни стрел и избивая твоё войско”.

संस्करण

8856702ad145 · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:34:30 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से