महाभारत
Karṇa Rallies the Kauravas8.44.25-38
8888 / 15823
महाभारत · 8.44.25-38
देवनागरी

धृष्टद्युम्नो महाराज तव पुत्रेण पीडितः ॥
दुःशासनं त्रिभिर् बाणैर् अभ्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥
तस्य दुःशासनो बाहुं सव्यं विव्याध मारिष ॥
शितेन रुक्मपुङ्खेन भल्लेन नतपर्वणा ॥
धृष्टद्युम्नस् तु निर्विद्धः शरं घोरम् अमर्षणः ॥
दुःशासनाय संक्रुद्धः प्रेषयाम् आस भारत ॥
आपतन्तं महावेगं धृष्टद्युम्नसमीरितम् ॥
शरैश् चिच्छेद पुत्रस् ते त्रिभिर् एव विशां पते ॥
अथापरैः सप्तदशैर् भल्लैः कनकभूषणैः ॥
धृष्टद्युम्नं समासाद्य बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥
ततः स पार्षतः क्रुद्धो धनुश् चिच्छेद मारिष ॥
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन तत उच्चुक्रुशुर् जनाः ॥
अथान्यद् धनुर् आदाय पुत्रस् ते भरतर्षभ ॥
धृष्टद्युम्नं शरव्रातैः समन्तात् पर्यवारयत् ॥
तव पुत्रस्य ते दृष्ट्वा विक्रमं तं महात्मनः ॥
व्यहसन्त रणे योधाः सिद्धाश् चाप्सरसां गणाः ॥
ततः प्रववृते युद्धं तावकानां परैः सह ॥
घोरं प्राणभृतां काले घोररूपं परंतप ॥
नकुलं वृषसेनस् तु विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः ॥
पितुः समीपे तिष्ठन्तं त्रिभिर् अन्यैर् अविध्यत ॥
नकुलस् तु ततः क्रुद्धो वृषसेनं स्मयन्न् इव ॥
नाराचेन सुतीक्ष्णेन विव्याध हृदये दृढम् ॥
सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः ॥
शत्रुं विव्याध विंशत्या स च तं पञ्चभिः शरैः ॥
ततः शरसहस्रेण ताव् उभौ पुरुषर्षभौ ॥
अन्योन्यम् आच्छादयताम् अथाभज्यत वाहिनी ॥
दृष्ट्वा तु प्रद्रुतां सेनां धार्तराष्ट्रस्य सूतजः ॥
निवारयाम् आस बलाद् अनुपत्य विशां पते ॥
निवृत्ते तु ततः कर्णे नकुलः कौरवान् ययौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhṛṣṭadyumno mahārāja tava putreṇa pīḍitaḥ ||
duḥśāsanaṃ tribhir bāṇair abhyavidhyat stanāntare ||
tasya duḥśāsano bāhuṃ savyaṃ vivyādha māriṣa ||
śitena rukmapuṅkhena bhallena nataparvaṇā ||
dhṛṣṭadyumnas tu nirviddhaḥ śaraṃ ghoram amarṣaṇaḥ ||
duḥśāsanāya saṃkruddhaḥ preṣayām āsa bhārata ||
āpatantaṃ mahāvegaṃ dhṛṣṭadyumnasamīritam ||
śaraiś ciccheda putras te tribhir eva viśāṃ pate ||
athāparaiḥ saptadaśair bhallaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ ||
dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya bāhvor urasi cārdayat ||
tataḥ sa pārṣataḥ kruddho dhanuś ciccheda māriṣa ||
kṣurapreṇa sutīkṣṇena tata uccukruśur janāḥ ||
athānyad dhanur ādāya putras te bharatarṣabha ||
dhṛṣṭadyumnaṃ śaravrātaiḥ samantāt paryavārayat ||
tava putrasya te dṛṣṭvā vikramaṃ taṃ mahātmanaḥ ||
vyahasanta raṇe yodhāḥ siddhāś cāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tāvakānāṃ paraiḥ saha ||
ghoraṃ prāṇabhṛtāṃ kāle ghorarūpaṃ paraṃtapa ||
nakulaṃ vṛṣasenas tu viddhvā pañcabhir āyasaiḥ ||
pituḥ samīpe tiṣṭhantaṃ tribhir anyair avidhyata ||
nakulas tu tataḥ kruddho vṛṣasenaṃ smayann iva ||
nārācena sutīkṣṇena vivyādha hṛdaye dṛḍham ||
so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ ||
śatruṃ vivyādha viṃśatyā sa ca taṃ pañcabhiḥ śaraiḥ ||
tataḥ śarasahasreṇa tāv ubhau puruṣarṣabhau ||
anyonyam ācchādayatām athābhajyata vāhinī ||
dṛṣṭvā tu pradrutāṃ senāṃ dhārtarāṣṭrasya sūtajaḥ ||
nivārayām āsa balād anupatya viśāṃ pate ||
nivṛtte tu tataḥ karṇe nakulaḥ kauravān yayau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धृष्टद्युम्नः महाराजdhṛṣṭadyumnaḥ mahārājaДхриштадьюмна, великий царь; Дхриштадьюмна
तव पुत्रेण पीडितःtava putreṇa pīḍitaḥтвоим сыном теснимый; поражённый Духшасаной
दुःशासनम् त्रिभिः बाणैःduḥśāsanam tribhiḥ bāṇaiḥДухшасану тремя стрелами; тремя стрелами
अभ्यविध्यत् स्तनान्तरेabhyavidhyat stanāntareпронзил между грудей; ударил в грудь
तस्य दुःशासनः बाहुम्tasya duḥśāsanaḥ bāhumего Духшасана руку; Духшасана его руку
सव्यम् विव्याध मारिषsavyam vivyādha māriṣaлевую пронзил, почтенный; поразил левую
शितेन रुक्मपुङ्खेनśitena rukmapuṅkhenaострым золотопёрым; острой золотой
भल्लेन नतपर्वणाbhallena nataparvaṇāбхаллой с загнутым узлом; стрелой-бхаллой
धृष्टद्युम्नः तु निर्विद्धःdhṛṣṭadyumnaḥ tu nirviddhaḥДхриштадьюмна же пронзённый; раненный Дхриштадьюмна
शरम् घोरम् अमर्षणःśaram ghoram amarṣaṇaḥстрелу страшную, нетерпеливый; грозную стрелу
दुःशासनाय संक्रुद्धःduḥśāsanāya saṃkruddhaḥв Духшасану разгневанный; разгневавшись
प्रेषयाम् आस भारतpreṣayām āsa bhārataпослал, Бхарата; пустил
आपतन्तम् महावेगम्āpatantam mahāvegamналетающую великоскоростную; летящую стремительно
धृष्टद्युम्नसमीरितम्dhṛṣṭadyumnasamīritamДхриштадьюмной пущенную; посланную им
शरैः चिच्छेद पुत्रः तेśaraiḥ ciccheda putraḥ teстрелами рассёк твой сын; твой сын разрубил
त्रिभिः एव विशाम् पतेtribhiḥ eva viśām pateтремя именно, владыка людей; тремя стрелами
अथ अपरैः सप्तदशैःatha aparaiḥ saptadaśaiḥзатем другими семнадцатью; после того 17
भल्लैः कनकभूषणैःbhallaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥбхаллами золотоукрашенными; золотыми бхаллами
धृष्टद्युम्नम् समासाद्यdhṛṣṭadyumnam samāsādyaДхриштадьюмну достигнув; попав в него
बाह्वोः उरसि च आर्दयत्bāhvoḥ urasi ca ārdayatв руки и грудь поразил; ранил руки и грудь
ततः स पार्षतः क्रुद्धःtataḥ sa pārṣataḥ kruddhaḥзатем тот Паршата разгневанный; Дхриштадьюмна в гневе
धनुः चिच्छेद मारिषdhanuḥ ciccheda māriṣaлук рассёк, почтенный; срубил лук
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेनkṣurapreṇa sutīkṣṇenaочень острой кшурапрой; острой бритвенной стрелой
ततः उच्चुक्रुशुः जनाःtataḥ uccukruśuḥ janāḥтогда закричали люди; люди вскрикнули
अथ अन्यत् धनुः आदायatha anyat dhanuḥ ādāyaзатем другой лук взяв; взяв новый лук
पुत्रः ते भरतर्षभputraḥ te bharatarṣabhaтвой сын, бык Бхаратов; Духшасана
धृष्टद्युम्नम् शरव्रातैःdhṛṣṭadyumnam śaravrātaiḥДхриштадьюмну потоками стрел; снопами стрел
समन्तात् पर्यवारयत्samantāt paryavārayatсо всех сторон окружил; закрыл кругом
तव पुत्रस्य ते दृष्ट्वाtava putrasya te dṛṣṭvāтвоего сына тот увидев; увидев этот
विक्रमम् तम् महात्मनःvikramam tam mahātmanaḥподвиг того великого духом; натиск героя
व्यहसन्त रणे योधाःvyahasanta raṇe yodhāḥзасмеялись в бою воины; воины возликовали
सिद्धाः च अप्सरसाम् गणाःsiddhāḥ ca apsarasām gaṇāḥи сиддхи, и сонмы апсар; небесные существа
ततः प्रववृते युद्धम्tataḥ pravavṛte yuddhamзатем началась битва; после этого сражение
तावकानाम् परैः सहtāvakānām paraiḥ sahaтвоих с врагами; между твоими и противниками
घोरम् प्राणभृताम् कालेghoram prāṇabhṛtām kāleстрашная во время живых существ; как час смерти
घोररूपम् परंतपghorarūpam paraṃtapaужасного вида, врагов палящий; ужасная видом
नकुलम् वृषसेनः तुnakulam vṛṣasenaḥ tuНакулу же Вришасена; Вришасена Накулу
विद्ध्वा पञ्चभिः आयसैःviddhvā pañcabhiḥ āyasaiḥпронзив пятью железными; пятью стрелами
पितुः समीपे तिष्ठन्तम्pituḥ samīpe tiṣṭhantamу отца близко стоящего; стоя у отца
त्रिभिः अन्यैः अविध्यतtribhiḥ anyaiḥ avidhyataтремя другими пронзил; ещё тремя
नकुलः तु ततः क्रुद्धःnakulaḥ tu tataḥ kruddhaḥНакула же тогда разгневанный; Накула в ярости
वृषसेनम् स्मयन् इवvṛṣasenam smayan ivaВришасену словно улыбаясь; с усмешкой
नाराचेन सुतीक्ष्णेनnārācena sutīkṣṇenaнарачей очень острым; острой железной стрелой
विव्याध हृदये दृढम्vivyādha hṛdaye dṛḍhamпронзил в сердце крепко; сильно ранил в сердце
सः अतिविद्धः बलवताsaḥ atividdhaḥ balavatāон сильно пронзённый сильным; тяжело раненный
शत्रुणा शत्रुकर्शनःśatruṇā śatrukarśanaḥврагом, врагов мучитель; врагом
शत्रुम् विव्याध विंशत्याśatrum vivyādha viṃśatyāврага пронзил двадцатью; поразил 20 стрелами
स च तम् पञ्चभिः शरैःsa ca tam pañcabhiḥ śaraiḥа тот его пятью стрелами; он ответил пятью
ततः शरसहस्रेणtataḥ śarasahasreṇaзатем тысячей стрел; потом тысячами стрел
तौ उभौ पुरुषर्षभौtau ubhau puruṣarṣabhauэти оба быки среди людей; оба героя
अन्योन्यम् आच्छादयताम्anyonyam ācchādayatāmдруг друга покрывали; осыпали друг друга
अथ अभज्यत वाहिनीatha abhajyata vāhinīзатем сломалось войско; армия дрогнула
दृष्ट्वा तु प्रद्रुताम् सेनाम्dṛṣṭvā tu pradrutām senāmувидев же бегущее войско; увидев бегство армии
धार्तराष्ट्रस्य सूतजःdhārtarāṣṭrasya sūtajaḥДхритараштры, сын суты; Карна
निवारयाम् आस बलात्nivārayām āsa balātостановил силой; силой сдержал
अनुपत्य विशाम् पतेanupatya viśām pateдогнав, владыка людей; преследуя
निवृत्ते तु ततः कर्णेnivṛtte tu tataḥ karṇeкогда же Карна вернулся; после возвращения Карны
नकुलः कौरवान् ययौnakulaḥ kauravān yayauНакула пошёл на Кауравов; Накула атаковал Куру
अनुवाद

Дхриштадьюмна, теснимый твоим сыном, великий царь, пронзил Духшасану тремя стрелами в грудь. Духшасана же, почтенный, острой золотопёрой бхаллой поразил его левую руку. Раненый Дхриштадьюмна, не терпя этого, в гневе послал в Духшасану страшную стрелу, Бхарата. Твой сын, владыка людей, тремя стрелами рассёк эту стремительно летевшую стрелу, пущенную Дхриштадьюмной. Затем семнадцатью другими золотоукрашенными бхаллами он поразил Дхриштадьюмну в руки и грудь. Тогда разгневанный Паршата очень острой бритвенной стрелой рассёк его лук, и люди вскрикнули. Но твой сын, о бык Бхаратов, взял другой лук и со всех сторон окружил Дхриштадьюмну потоками стрел. Увидев этот подвиг твоего великодушного сына, воины в бою, сиддхи и сонмы апсар возликовали. Затем началась страшная, ужасного вида битва твоих с врагами, словно час смерти для живых существ, врагов палящий. Вришасена пронзил Накулу пятью железными стрелами и, стоя рядом с отцом, ещё тремя. Накула, разгневавшись, словно с усмешкой, крепко пронзил Вришасену в сердце очень острым нарачем. Тяжело раненный сильным врагом, Вришасена, мучитель врагов, поразил Накулу двадцатью стрелами, а тот ответил ему пятью. Затем оба эти быка среди людей покрыли друг друга тысячами стрел, и войско дрогнуло. Увидев бегство войска Дхритараштры, сын суты догнал его и силой остановил, владыка людей. Когда Карна вернулся, Накула пошёл на Кауравов».

संस्करण

6fbf81429e3d · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:38:46 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से