महाभारत
Karṇa's Wheel Sinks8.66.1-9
8998 / 15823
महाभारत · 8.66.1-9
देवनागरी

संजय उवाच
ततो ऽपयाताः शरपातमात्रम्; अवस्थिताः कुरवो भिन्नसेनाः ॥
विद्युत्प्रकाशं ददृशुः समन्ताद्; धनंजयास्त्रं समुदीर्यमाणम् ॥
तद् अर्जुनास्त्रं ग्रसते स्म वीरान्; वियत् तथाकाशम् अनन्तघोषम् ॥
क्रुद्धेन पार्थेन तदाशु सृष्टं; वधाय कर्णस्य महाविमर्दे ॥
रामाद् उपात्तेन महामहिम्ना; आथर्वणेनारिविनाशनेन ॥
तद् अर्जुनास्त्रं व्यधमद् दहन्तं; पार्थं च बाणैर् निशितैर् निजघ्ने ॥
ततो विमर्दः सुमहान् बभूव; तस्यार्जुनस्याधिरथेश् च राजन् ॥
अन्योन्यम् आसादयतोः पृषत्कैर्; विषाणघातैर् द्विपयोर् इवोग्रैः ॥
ततो रिपुघ्नं समधत्त कर्णः; सुसंशितं सर्पमुखं ज्वलन्तम् ॥
रौद्रं शरं संयति सुप्रधौतं; पार्थार्थम् अत्यर्थचिराय गुप्तम् ॥
सदार्चितं चन्दनचूर्णशायिनं; सुवर्णनालीशयनं महाविषम् ॥
प्रदीप्तम् ऐरावतवंशसंभवं; शिरो जिहीर्षुर् युधि फल्गुनस्य ॥
तम् अब्रवीन् मद्रराजो महात्मा; वैकर्तनं प्रेक्ष्य हि संहितेषुम् ॥
न कर्ण ग्रीवाम् इषुर् एष प्राप्स्यते; संलक्ष्य संधत्स्व शरं शिरोघ्नम् ॥
अथाब्रवीत् क्रोधसंरक्तनेत्रः; कर्णः शल्यं संधितेषुः प्रसह्य ॥
न संधत्ते द्विः शरं शल्य कर्णो; न मादृशाः शाठ्ययुक्ता भवन्ति ॥
तथैवम् उक्त्वा विससर्ज तं शरं; बलाहकं वर्षघनाभिपूजितम् ॥
हतो ऽसि वै फल्गुन इत्य् अवोचत्; ततस् त्वरन्न् ऊर्जितम् उत्ससर्ज ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
tato 'payātāḥ śarapātamātram; avasthitāḥ kuravo bhinnasenāḥ ||
vidyutprakāśaṃ dadṛśuḥ samantād; dhanaṃjayāstraṃ samudīryamāṇam ||
tad arjunāstraṃ grasate sma vīrān; viyat tathākāśam anantaghoṣam ||
kruddhena pārthena tadāśu sṛṣṭaṃ; vadhāya karṇasya mahāvimarde ||
rāmād upāttena mahāmahimnā; ātharvaṇenārivināśanena ||
tad arjunāstraṃ vyadhamad dahantaṃ; pārthaṃ ca bāṇair niśitair nijaghne ||
tato vimardaḥ sumahān babhūva; tasyārjunasyādhiratheś ca rājan ||
anyonyam āsādayatoḥ pṛṣatkair; viṣāṇaghātair dvipayor ivograiḥ ||
tato ripughnaṃ samadhatta karṇaḥ; susaṃśitaṃ sarpamukhaṃ jvalantam ||
raudraṃ śaraṃ saṃyati supradhautaṃ; pārthārtham atyarthacirāya guptam ||
sadārcitaṃ candanacūrṇaśāyinaṃ; suvarṇanālīśayanaṃ mahāviṣam ||
pradīptam airāvatavaṃśasaṃbhavaṃ; śiro jihīrṣur yudhi phalgunasya ||
tam abravīn madrarājo mahātmā; vaikartanaṃ prekṣya hi saṃhiteṣum ||
na karṇa grīvām iṣur eṣa prāpsyate; saṃlakṣya saṃdhatsva śaraṃ śiroghnam ||
athābravīt krodhasaṃraktanetraḥ; karṇaḥ śalyaṃ saṃdhiteṣuḥ prasahya ||
na saṃdhatte dviḥ śaraṃ śalya karṇo; na mādṛśāḥ śāṭhyayuktā bhavanti ||
tathaivam uktvā visasarja taṃ śaraṃ; balāhakaṃ varṣaghanābhipūjitam ||
hato 'si vai phalguna ity avocat; tatas tvarann ūrjitam utsasarja ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
ततः अपयाताः शरपातमात्रम्tataḥ apayātāḥ śarapātamātramзатем отойдя на расстояние полёта стрелы; отступив на дальность выстрела
अवस्थिताः कुरवः भिन्नसेनाःavasthitāḥ kuravaḥ bhinnasenāḥстояли Куру с разбитой армией; Куру остановились, войско разбито
विद्युत्प्रकाशम् ददृशुः समन्तात्vidyutprakāśam dadṛśuḥ samantātмолниеподобное увидели со всех сторон; отовсюду увидели сияние молнии
धनंजयास्त्रम् समुदीर्यमाणम्dhanaṃjayāstram samudīryamāṇamоружие Дхананджаи, поднимающееся; астру Арджуны в действии
तद् अर्जुनास्त्रम् ग्रसते स्म वीरान्tad arjunāstram grasate sma vīrānто оружие Арджуны поглощало героев; астра Арджуны пожирала воинов
वियत् तथा आकाशम् अनन्तघोषम्viyat tathā ākāśam anantaghoṣamнебо и пространство с бесконечным гулом; всё небо с безмерным шумом
क्रुद्धेन पार्थेन तदा आशु सृष्टम्kruddhena pārthena tadā āśu sṛṣṭamтогда быстро выпущенное разгневанным Партхой; посланное гневным Арджуной
वधाय कर्णस्य महाविमर्देvadhāya karṇasya mahāvimardeдля убийства Карны в великой схватке; на смерть Карны в бою
रामात् उपात्तेन महामहिम्नाrāmāt upāttena mahāmahimnāполученным от Рамы, великомощным; оружием великой силы от Парашурамы
आथर्वणेन अरिविनाशनेनātharvaṇena arivināśanenaатхарванским, уничтожающим врагов; губящим неприятелей
तद् अर्जुनास्त्रम् व्यधमत् दहन्तम्tad arjunāstram vyadhamat dahantamто пылающее оружие Арджуны рассеял; он развеял горящую астру
पार्थम् च बाणैः निशितैः निजघ्नेpārtham ca bāṇaiḥ niśitaiḥ nijaghneи Партху острыми стрелами ударил; поразил Арджуну
ततः विमर्दः सुमहान् बभूवtataḥ vimardaḥ sumahān babhūvaзатем схватка стала очень великой; после этого бой усилился
तस्य अर्जुनस्य आधिरथेः च राजन्tasya arjunasya ādhiratheḥ ca rājanтого Арджуны и Адхиратхина, царь; между Арджуной и Карной
अन्योन्यम् आसादयतोः पृषत्कैःanyonyam āsādayatoḥ pṛṣatkaiḥкогда они сближались стрелами; поражая друг друга
विषाणघातैः द्विपयोः इव उग्रैःviṣāṇaghātaiḥ dvipayoḥ iva ugraiḥкак два слона страшными ударами бивней; словно слоны бивнями
ततः रिपुघ्नम् समधत्त कर्णःtataḥ ripughnam samadhatta karṇaḥзатем Карна наложил губителя врагов; Карна взял смертоносную стрелу
सुसंशितम् सर्पमुखम् ज्वलन्तम्susaṃśitam sarpamukham jvalantamострейшую, змееглавую, пылающую; сияющую стрелу со змеиной пастью
रौद्रम् शरम् संयति सुप्रधौतम्raudram śaram saṃyati supradhautamгрозную стрелу, в бою отполированную; ужасный снаряд
पार्थार्थम् अत्यर्थचिराय गुप्तम्pārthārtham atyarthacirāya guptamдля Партхи очень долго хранимую; давно сберегаемую для Арджуны
सदा अर्चितम् चन्दनचूर्णशायिनम्sadā arcitam candanacūrṇaśāyinamвсегда почитаемую, лежавшую в сандаловом порошке; почтительно хранимую в сандале
सुवर्णनालीशयनम् महाविषम्suvarṇanālīśayanam mahāviṣamлежавшую в золотом футляре, великоядовитую; в золоте, с великим ядом
प्रदीप्तम् ऐरावतवंशसंभवम्pradīptam airāvatavaṃśasaṃbhavamпылающую, рождённую из рода Айраваты; сияющую нагу Айраваты
शिरः जिहीर्षुः युधि फल्गुनस्यśiraḥ jihīrṣuḥ yudhi phalgunasyaжелая взять голову Пхалгуны в бою; чтобы срубить Арджуну
तम् अब्रवीत् मद्रराजः महात्माtam abravīt madrarājaḥ mahātmāему сказал великодушный царь Мадров; Шалья сказал Карне
वैकर्तनम् प्रेक्ष्य हि संहितेषुम्vaikartanam prekṣya hi saṃhiteṣumувидев Вайкартану с наложенной стрелой; глядя на прицел Карны
न कर्ण ग्रीवाम्na karṇa grīvāmне, Карна, шею; не шею, Карна
इषुः एष प्राप्स्यतेiṣuḥ eṣa prāpsyateэта стрела достигнет; снаряд достигнет
संलक्ष्य संधत्स्व शरम् शिरोघ्नम्saṃlakṣya saṃdhatsva śaram śiroghnamприцелься и наложи стрелу, убивающую голову; целься в голову
अथ अब्रवीत् क्रोधसंरक्तनेत्रःatha abravīt krodhasaṃraktanetraḥтогда сказал с глазами, красными от гнева; Карна гневно ответил
कर्णः शल्यम् संधितेषुः प्रसह्यkarṇaḥ śalyam saṃdhiteṣuḥ prasahyaКарна Шалье, удерживая стрелу; насильно держа снаряд
न संधत्ते द्विः शरम्na saṃdhatte dviḥ śaramне накладывает дважды стрелу; не целится дважды
शल्य कर्णःśalya karṇaḥШалья, Карна; о Шалья, Карна
न मादृशाः शाठ्ययुक्ताः भवन्तिna mādṛśāḥ śāṭhyayuktāḥ bhavantiподобные мне не бывают связаны хитростью; мне чуждо лукавство
तथा एवम् उक्त्वाtathā evam uktvāтак, сказав это; так произнеся
विससर्ज तम् शरम्visasarja tam śaramвыпустил ту стрелу; послал тот снаряд
बलाहकम् वर्षघनाभिपूजितम्balāhakam varṣaghanābhipūjitamтучу, почитаемую дождевыми облаками; словно грозовую тучу
हतः असि वै फल्गुनhataḥ asi vai phalgunaты убит, Пхалгуна; ты сражён, Арджуна
इति अवोचत्iti avocatтак сказал; так произнёс
ततः त्वरन् ऊर्जितम् उत्ससर्जtataḥ tvaran ūrjitam utsasarjaзатем поспешно мощно выпустил; стремительно послал её
अनुवाद

Санджая сказал: «Куру, чьё войско было разбито, отступили на расстояние полёта стрелы и остановились. Со всех сторон они увидели молниеподобное оружие Дхананджаи, поднятое в действие. Эта астра Арджуны, быстро выпущенная разгневанным Партхой на смерть Карны в великой схватке, поглощала героев и наполняла небо безмерным гулом. Но Карна атхарванским оружием, уничтожающим врагов, великой силы и полученным от Рамы, рассеял эту пылающую астру Арджуны и поразил Партху острыми стрелами. Затем между Арджуной и Адхиратхином возникла великая схватка: они сближались и поражали друг друга стрелами, как два слона страшными ударами бивней. Тогда Карна наложил губительную для врагов, острейшую, пылающую стрелу со змеиной пастью, грозный снаряд, давно хранимый для Партхи. Она всегда почиталась, лежала в сандаловом порошке и золотом футляре, была великоядовита, пылала и происходила из рода Айраваты; Карна хотел ею взять в бою голову Пхалгуны. Увидев Вайкартану с наложенной стрелой, великодушный царь Мадров сказал: “Карна, эта стрела не достигнет шеи. Прицелься и наложи стрелу, убивающую голову”. Но Карна, с глазами, красными от гнева, удерживая стрелу, ответил Шалье: “Карна не накладывает стрелу дважды, Шалья; подобные мне не бывают лукавыми”. Сказав так, он выпустил эту мощную стрелу, подобную грозовой туче, и крикнул: “Ты убит, Пхалгуна!”»

संस्करण

d30eb10b94b5 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:34:35 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से