महाभारत
The Rout After Śalya's Fall9.17.29-34
9251 / 15823
महाभारत · 9.17.29-34
देवनागरी

ततो नः संप्रयातानां हतामित्रास् तरस्विनः ॥
हृष्टाः किलकिलाशब्दम् अकुर्वन् सहिताः परे ॥
अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशः ॥
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम् ॥
रथैर् भग्नैर् युगाक्षैश् च निहतैश् च महारथैः ॥
अश्वैर् निपतितैश् चैव संछन्नाभूद् वसुंधरा ॥
वातायमानैस् तुरगैर् युगासक्तैस् तुरंगमैः ॥
अदृश्यन्त महाराज योधास् तत्र रणाजिरे ॥
भग्नचक्रान् रथान् के चिद् अवहंस् तुरगा रणे ॥
रथार्धं के चिद् आदाय दिशो दश विबभ्रमुः ॥
तत्र तत्र च दृश्यन्ते योक्त्रैः श्लिष्टाः स्म वाजिनः ॥
रथिनः पतमानाश् च व्यदृश्यन्त नरोत्तम ॥
गगनात् प्रच्युताः सिद्धाः पुण्यानाम् इव संक्षये ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato naḥ saṃprayātānāṃ hatāmitrās tarasvinaḥ ||
hṛṣṭāḥ kilakilāśabdam akurvan sahitāḥ pare ||
athotthitāni ruṇḍāni samadṛśyanta sarvaśaḥ ||
papāta mahatī colkā madhyenādityamaṇḍalam ||
rathair bhagnair yugākṣaiś ca nihataiś ca mahārathaiḥ ||
aśvair nipatitaiś caiva saṃchannābhūd vasuṃdharā ||
vātāyamānais turagair yugāsaktais turaṃgamaiḥ ||
adṛśyanta mahārāja yodhās tatra raṇājire ||
bhagnacakrān rathān ke cid avahaṃs turagā raṇe ||
rathārdhaṃ ke cid ādāya diśo daśa vibabhramuḥ ||
tatra tatra ca dṛśyante yoktraiḥ śliṣṭāḥ sma vājinaḥ ||
rathinaḥ patamānāś ca vyadṛśyanta narottama ||
gaganāt pracyutāḥ siddhāḥ puṇyānām iva saṃkṣaye ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः नः संप्रयातानांtataḥ naḥ saṃprayātānāṃтогда, когда мы выступили
हतामित्राः तरस्विनःhatāmitrāḥ tarasvinaḥистребившие врагов, стремительные
हृष्टाः किलकिलाशब्दम्hṛṣṭāḥ kilakilāśabdamрадостные, клич «килакила»
अकुर्वन् सहिताः परेakurvan sahitāḥ pareподняли, соединённые враги
अथ उत्थितानि रुण्डानिatha utthitāni ruṇḍāniтогда вставшие безглавые тела
समदृश्यन्त सर्वशःsamadṛśyanta sarvaśaḥвиднелись повсюду
पपात महती च उल्काpapāta mahatī ca ulkāи пал великий метеор
मध्येन आदित्यमण्डलम्madhyena ādityamaṇḍalamсквозь солнечный диск
रथैः भग्नैः युगाक्षैः चrathaiḥ bhagnaiḥ yugākṣaiḥ caразбитыми колесницами, ярмами и осями
निहतैः च महारथैःnihataiḥ ca mahārathaiḥи убитыми махаратхами
अश्वैः निपतितैः च एवaśvaiḥ nipatitaiḥ ca evaи павшими конями
संछन्ना अभूत् वसुंधराsaṃchannā abhūt vasuṃdharāпокрыта стала земля
वातायमानैः तुरगैःvātāyamānaiḥ turagaiḥс конями, мчавшимися, как ветер
युगासक्तैः तुरंगमैःyugāsaktaiḥ turaṃgamaiḥс конями, привязанными к ярму
अदृश्यन्त महाराजadṛśyanta mahārājaвиднелись, о великий царь
योधाः तत्र रणाजिरेyodhāḥ tatra raṇājireвоины там, на поле битвы
भग्नचक्रान् रथान् के चित्bhagnacakrān rathān ke citиные — колесницы с разбитыми колёсами
अवहन् तुरगाः रणेavahan turagāḥ raṇeвлекли кони в битве
रथार्धं के चित् आदायrathārdhaṃ ke cit ādāyaиные, схватив половину колесницы
दिशः दश विबभ्रमुःdiśaḥ daśa vibabhramuḥпо десяти сторонам блуждали
रथिनः पतमानाः चrathinaḥ patamānāḥ caи падающие колесничие
व्यदृश्यन्त नरोत्तमvyadṛśyanta narottamaвиднелись, о лучший из мужей
गगनात् प्रच्युताः सिद्धाःgaganāt pracyutāḥ siddhāḥсловно с неба низвергшиеся сиддхи
पुण्यानाम् इव संक्षयेpuṇyānām iva saṃkṣayeпри исчерпании заслуг
अनुवाद

«Тогда, когда мы выступили, соединённые враги, истребившие наших, стремительные, радостные, подняли клич „килакила“. Тогда повсюду виднелись вставшие безглавые тела, и пал великий метеор сквозь солнечный диск. Разбитыми колесницами, ярмами и осями, убитыми махаратхами и павшими конями покрыта стала земля. С конями, мчавшимися, как ветер, и конями, привязанными к ярму, виднелись, о великий царь, воины там, на поле битвы. Иных колесницы с разбитыми колёсами влекли кони в битве; иные кони, схватив половину колесницы, блуждали по десяти сторонам. И падающие колесничие виднелись, о лучший из мужей, словно с неба низвергшиеся сиддхи при исчерпании заслуг».

संस्करण

827e63b0f5d8 · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:20:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से