महाभारत
Baka Dālbhya and the King's Contrition; Yayāti's Tīrtha9.40.15-19
9538 / 15823
महाभारत · 9.40.15-19
देवनागरी

दृष्ट्वा तद् अवकीर्णं तु राष्ट्रं स मनुजाधिपः ॥
बभूव दुर्मना राजंश् चिन्तयाम् आस च प्रभुः ॥
मोक्षार्थम् अकरोद् यत्नं ब्राह्मणैः सहितः पुरा ॥
अथासौ पार्थिवः खिन्नस् ते च विप्रास् तदा नृप ॥
यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोचयितुं नृप ॥
अथ वैप्राश्निकांस् तत्र पप्रच्छ जनमेजय ॥
ततो वैप्राश्निकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस् त्वया ॥
मांसैर् अभिजुहोतीति तव राष्ट्रं मुनिर् बकः ॥
तेन ते हूयमानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षयो महान् ॥
तस्यैतत् तपसः कर्म येन ते ह्य् अनयो महान् ॥
अपां कुञ्जे सरस्वत्यास् तं प्रसादय पार्थिव ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dṛṣṭvā tad avakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥ ||
babhūva durmanā rājaṃś cintayām āsa ca prabhuḥ ||
mokṣārtham akarod yatnaṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purā ||
athāsau pārthivaḥ khinnas te ca viprās tadā nṛpa ||
yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mocayituṃ nṛpa ||
atha vaiprāśnikāṃs tatra papraccha janamejaya ||
tato vaiprāśnikāḥ prāhuḥ paśuviprakṛtas tvayā ||
māṃsair abhijuhotīti tava rāṣṭraṃ munir bakaḥ ||
tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahān ||
tasyaitat tapasaḥ karma yena te hy anayo mahān ||
apāṃ kuñje sarasvatyās taṃ prasādaya pārthiva ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दृष्ट्वा तत् अवकीर्णं तुdṛṣṭvā tat avakīrṇaṃ tuувидев то опустошённое
राष्ट्रं सः मनुजाधिपःrāṣṭraṃ saḥ manujādhipaḥцарство, тот владыка людей
बभूव दुर्मनाः राजन्babhūva durmanāḥ rājanстал унылым, о царь
चिन्तयाम् आस च प्रभुःcintayām āsa ca prabhuḥи задумался, владыка
मोक्षार्थम् अकरोत् यत्नंmokṣārtham akarot yatnaṃради избавления приложил усилие
ब्राह्मणैः सहितः पुराbrāhmaṇaiḥ sahitaḥ purāс брахманами вместе, прежде
अथ असौ पार्थिवः खिन्नःatha asau pārthivaḥ khinnaḥи тот царь, удручённый
ते च विप्राः तदा नृपte ca viprāḥ tadā nṛpaи те брахманы тогда, о царь
यदा च अपि न शक्नोतिyadā ca api na śaknotiкогда же не может
राष्ट्रं मोचयितुं नृपrāṣṭraṃ mocayituṃ nṛpaцарство освободить, о царь
अथ वैप्राश्निकान् तत्रatha vaiprāśnikān tatraтогда прорицателей там
पप्रच्छ जनमेजयpapraccha janamejayaспросил, о Джанамеджая
ततः वैप्राश्निकाः प्राहुःtataḥ vaiprāśnikāḥ prāhuḥтогда прорицатели сказали
पशुविप्रकृतः त्वयाpaśuviprakṛtaḥ tvayā«скот обижен тобою
मांसैः अभिजुहोति इतिmāṃsaiḥ abhijuhoti itiмясом возливает
तव राष्ट्रं मुनिः बकःtava rāṣṭraṃ muniḥ bakaḥтвоё царство, мудрец Бака»
तेन ते हूयमानस्यtena te hūyamānasya«оттого у твоего, возливаемого
राष्ट्रस्य अस्य क्षयः महान्rāṣṭrasya asya kṣayaḥ mahānцарства сего убыль великая»
तस्य एतत् तपसः कर्मtasya etat tapasaḥ karma«это его подвижничества дело
येन ते हि अनयः महान्yena te hi anayaḥ mahānкоим у тебя бедствие великое»
अनुवाद

«Увидев то опустошённое царство, тот владыка людей стал унылым, о царь, и задумался, владыка. Ради избавления приложил усилие, с брахманами вместе, прежде; и тот царь удручён, и те брахманы тогда, о царь. Когда же не может царство освободить, о царь, тогда прорицателей там спросил, о Джанамеджая. Тогда прорицатели сказали: „Скот обижен тобою; мясом возливает твоё царство мудрец Бака; оттого у твоего, возливаемого, царства убыль великая. Это дело его подвижничества, коим у тебя бедствие великое“».

संस्करण

2b1d1802ddb5 · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:15:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से