महाभारत
Aśvatthāman Offers Himself to Mahādeva10.7.1-12
9798 / 15823
महाभारत · 10.7.1-12
देवनागरी

संजय उवाच
स एवं चिन्तयित्वा तु द्रोणपुत्रो विशां पते ॥
अवतीर्य रथोपस्थाद् दध्यौ संप्रयतः स्थितः ॥
द्रौणिर् उवाच
उग्रं स्थाणुं शिवं रुद्रं शर्वम् ईशानम् ईश्वरम् ॥
गिरिशं वरदं देवं भवं भावनम् अव्ययम् ॥
शितिकण्ठम् अजं शक्रं क्रथं क्रतुहरं हरम् ॥
विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपम् उमापतिम् ॥
श्मशानवासिनं दृप्तं महागणपतिं प्रभुम् ॥
खट्वाङ्गधारिणं मुण्डं जटिलं ब्रह्मचारिणम् ॥
मनसाप्य् असुचिन्त्येन दुष्करेणाल्पचेतसा ॥
सो ऽहम् आत्मोपहारेण यक्ष्ये त्रिपुरघातिनम् ॥
स्तुतं स्तुत्यं स्तूयमानम् अमोघं चर्मवाससम् ॥
विलोहितं नीलकण्ठम् अपृक्तं दुर्निवारणम् ॥
शुक्रं विश्वसृजं ब्रह्म ब्रह्मचारिणम् एव च ॥
व्रतवन्तं तपोनित्यम् अनन्तं तपतां गतिम् ॥
बहुरूपं गणाध्यक्षं त्र्यक्षं पारिषदप्रियम् ॥
गणाध्यक्षेक्षितमुखं गौरीहृदयवल्लभम् ॥
कुमारपितरं पिङ्गं गोवृषोत्तमवाहनम् ॥
तनुवाससम् अत्युग्रम् उमाभूषणतत्परम् ॥
परं परेभ्यः परमं परं यस्मान् न विद्यते ॥
इष्वस्त्रोत्तमभर्तारं दिगन्तं चैव दक्षिणम् ॥
हिरण्यकवचं देवं चन्द्रमौलिविभूषितम् ॥
प्रपद्ये शरणं देवं परमेण समाधिना ॥
इमां चाप्य् आपदं घोरां तराम्य् अद्य सुदुस्तराम् ॥
सर्वभूतोपहारेण यक्ष्ये ऽहं शुचिना शुचिम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
sa evaṃ cintayitvā tu droṇaputro viśāṃ pate ||
avatīrya rathopasthād dadhyau saṃprayataḥ sthitaḥ ||
drauṇir uvāca
ugraṃ sthāṇuṃ śivaṃ rudraṃ śarvam īśānam īśvaram ||
giriśaṃ varadaṃ devaṃ bhavaṃ bhāvanam avyayam ||
śitikaṇṭham ajaṃ śakraṃ krathaṃ kratuharaṃ haram ||
viśvarūpaṃ virūpākṣaṃ bahurūpam umāpatim ||
śmaśānavāsinaṃ dṛptaṃ mahāgaṇapatiṃ prabhum ||
khaṭvāṅgadhāriṇaṃ muṇḍaṃ jaṭilaṃ brahmacāriṇam ||
manasāpy asucintyena duṣkareṇālpacetasā ||
so 'ham ātmopahāreṇa yakṣye tripuraghātinam ||
stutaṃ stutyaṃ stūyamānam amoghaṃ carmavāsasam ||
vilohitaṃ nīlakaṇṭham apṛktaṃ durnivāraṇam ||
śukraṃ viśvasṛjaṃ brahma brahmacāriṇam eva ca ||
vratavantaṃ taponityam anantaṃ tapatāṃ gatim ||
bahurūpaṃ gaṇādhyakṣaṃ tryakṣaṃ pāriṣadapriyam ||
gaṇādhyakṣekṣitamukhaṃ gaurīhṛdayavallabham ||
kumārapitaraṃ piṅgaṃ govṛṣottamavāhanam ||
tanuvāsasam atyugram umābhūṣaṇatatparam ||
paraṃ parebhyaḥ paramaṃ paraṃ yasmān na vidyate ||
iṣvastrottamabhartāraṃ digantaṃ caiva dakṣiṇam ||
hiraṇyakavacaṃ devaṃ candramaulivibhūṣitam ||
prapadye śaraṇaṃ devaṃ parameṇa samādhinā ||
imāṃ cāpy āpadaṃ ghorāṃ tarāmy adya sudustarām ||
sarvabhūtopahāreṇa yakṣye 'haṃ śucinā śucim ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
सः एवम् चिन्तयित्वा तुsaḥ evam cintayitvā tuон же так подумав; так поразмыслив
द्रोणपुत्रः विशां पतेdroṇaputraḥ viśāṃ pateсын Дроны, владыка людей; Ашваттхаман
अवतीर्य रथोपस्थात्avatīrya rathopasthātсойдя с площадки колесницы; спустившись с ратхи
दध्यौ संप्रयतः स्थितःdadhyau saṃprayataḥ sthitaḥсосредоточенно стоя, размышлял; стал в сосредоточении
द्रौणिः उवाचdrauṇiḥ uvācaДрауни сказал; Драуни произнёс
उग्रम्ugramк грозному; грозного
स्थाणुम्sthāṇumк Стхану; неподвижного
शिवम्śivamк Шиве; благому
रुद्रम्rudramк Рудре; грозному Рудре
शर्वम्śarvamк Шарве; разящему
ईशानम्īśānamк Ишане; владыке
ईश्वरम्īśvaramк Ишваре; повелителю
गिरिशम्giriśamк Гирише; владыке гор
वरदम् देवम्varadam devamк богу, дающему дары; к дарующему благословения
भवम्bhavamк Бхаве; к источнику бытия
भावनम् अव्ययम्bhāvanam avyayamк неизменному творцу; к нетленному породителю
शितिकण्ठम्śitikaṇṭhamк синешеему; к белогорлому
अजम्ajamк нерождённому; безначальному
शक्रम्śakramк могущественному; к сильному
क्रथम्krathamк Кратхе; к сокрушителю
क्रतुहरम् हरम्kratuharam haramк Харе, разрушителю жертв; к похитителю жертвы
विश्वरूपम्viśvarūpamк вселенскообразному; имеющему все формы
विरूपाक्षम्virūpākṣamк разноглазому; к необычноокому
बहुरूपम्bahurūpamк многообразному; многоформному
उमापतिम्umāpatimк супругу Умы; владыке Умы
श्मशानवासिनम्śmaśānavāsinamк обитателю кремационных мест; живущему на кладбище
दृप्तम्dṛptamк могучему; неукротимому
महागणपतिम् प्रभुम्mahāgaṇapatim prabhumк владыке великих сонмов; к господину ган
खट्वाङ्गधारिणम्khaṭvāṅgadhāriṇamк держащему кхатвангу; носителю посоха
मुण्डम्muṇḍamк бритоголовому; обнажившему череп
जटिलम्jaṭilamк носящему спутанные волосы; к аскету
ब्रह्मचारिणम्brahmacāriṇamк целомудренному ученику; к соблюдающему брахмачарью
मनसा अपि असुचिन्त्येनmanasā api asucintyenaдаже умом непостижимым; непостижимым мыслью
दुष्करेण अल्पचेतसाduṣkareṇa alpacetasāтрудным для маломысленного; труднодоступным
सः अहम् आत्मोपहारेणsaḥ aham ātmopahāreṇaя же самопожертвованием; себя как подношением
यक्ष्ये त्रिपुरघातिनम्yakṣye tripuraghātinamпочту убийцу Трипуры; совершу жертву Трипурахантру
स्तुतम्stutamвоспетого; прославленного
स्तुत्यम्stutyamдостойного хвалы; восхваляемого
स्तूयमानम्stūyamānamвоспеваемого; прославляемого
अमोघम्amoghamнепогрешимого; не тщетного
चर्मवाससम्carmavāsasamодетого в шкуру; носящего кожу
विलोहितम्vilohitamкрасноватого; кроваво-красного
नीलकण्ठम्nīlakaṇṭhamсинешеего; Нилакантху
अपृक्तम्apṛktamнесмешанного; непричастного
दुर्निवारणम्durnivāraṇamнеудержимого; неостановимого
शुक्रम्śukramсияющего; чистого
विश्वसृजम्viśvasṛjamсоздателя вселенной; творца мира
ब्रह्मbrahmaБрахму; священную силу
ब्रह्मचारिणम् एव चbrahmacāriṇam eva caи именно брахмачарина; целомудренного подвижника
व्रतवन्तम्vratavantamсоблюдающего обеты; обетного
तपोनित्यम्taponityamпостоянного в тапасе; вечно подвижнического
अनन्तम्anantamбесконечного; безграничного
तपताम् गतिम्tapatām gatimприбежище подвижников; цель аскетов
बहुरूपम्bahurūpamмногообразного; имеющего многие формы
गणाध्यक्षम्gaṇādhyakṣamпредводителя сонмов; главу ган
त्र्यक्षम्tryakṣamтрёхглазого; с тремя очами
पारिषदप्रियम्pāriṣadapriyamлюбимого спутниками; дорогого свите
गणाध्यक्षेक्षितमुखम्gaṇādhyakṣekṣitamukhamс лицом, созерцаемым предводителями ган; к кому смотрят ганы
गौरीहृदयवल्लभम्gaurīhṛdayavallabhamлюбимого сердцу Гаури; дорогого Гаури
कुमारपितरम्kumārapitaramотца Кумары; родителя Сканды
पिङ्गम्piṅgamрыжеватого; злато-коричневого
गोवृषोत्तमवाहनम्govṛṣottamavāhanamездящего на лучшем быке; чьё средство бык
तनुवाससम्tanuvāsasamскудно одетого; тонко одетого
अत्युग्रम्atyugramкрайне грозного; ужасного
उमाभूषणतत्परम्umābhūṣaṇatatparamпреданного украшению Умы; радующего Уму
परम् परेभ्यःparam parebhyaḥвысшего над высшими; превыше прочих
परमम्paramamнаивысшего; верховного
परम् यस्मात् न विद्यतेparam yasmāt na vidyateвыше которого нет; за кем нет высшего
इष्वस्त्रोत्तमभर्तारम्iṣvastrottamabhartāramносителя лучшего лука и стрел; владыку оружия
दिगन्तम् च एव दक्षिणम्digantam ca eva dakṣiṇamи южный край сторон; южный предел
हिरण्यकवचम् देवम्hiraṇyakavacam devamбога в золотой броне; златодоспешного бога
चन्द्रमौलिविभूषितम्candramaulivibhūṣitamукрашенного луной на голове; с лунным венцом
प्रपद्ये शरणम् देवम्prapadye śaraṇam devamк богу прибегаю как к защите; ищу прибежища
परमेण समाधिनाparameṇa samādhināс высшим сосредоточением; в глубокой собранности
इमाम् च अपि आपदम् घोराम्imām ca api āpadam ghorāmи эту страшную беду; эту ужасную опасность
तरामि अद्य सुदुस्तराम्tarāmi adya sudustarāmперехожу сегодня труднопреодолимую; ныне преодолею
सर्वभूतोपहारेणsarvabhūtopahāreṇaподношением всех существ; всеобщей жертвой
यक्ष्ये अहम् शुचिना शुचिम्yakṣye aham śucinā śucimя чистым почту чистого; чисто совершу жертву
अनुवाद

Санджая сказал: «Так поразмыслив, сын Дроны, о владыка людей, сошёл с площадки колесницы и, стоя сосредоточенно, погрузился в размышление. Драуни сказал: “Я почту самопожертвованием убийцу Трипуры: грозного Стхану, Шиву, Рудру, Шарву, Ишану, Ишвару, Гиришу, бога-дарителя, Бхаву, неизменного творца; синешеего, нерождённого, могущественного, сокрушителя, Хару — разрушителя жертвы; вселенскообразного, разноглазого, многообразного супруга Умы; обитателя кремационных мест, неукротимого владыку великих сонмов, держащего кхатвангу, бритоголового, спутанноволосого, соблюдающего брахмачарью. Я, маломысленный, почту его трудным и непостижимым даже для ума самоподнесением: воспетого, достойного хвалы, прославляемого, непогрешимого, одетого в шкуру, красного, синешеего, несмешанного, неудержимого; сияющего творца вселенной, Брахму и брахмачарина, соблюдающего обеты, всегда пребывающего в тапасе, бесконечного, цель подвижников; многообразного главу ган, трёхглазого, любимого спутниками, того, к чьему лицу обращены предводители сонмов, дорогого сердцу Гаури; отца Кумары, рыжеватого, ездящего на лучшем быке, скудно одетого, крайне грозного, радующего Уму; высшего над высшими, наивысшего, того, выше кого нет никого, носителя лучшего лука и стрел, южный предел сторон; златодоспешного бога, украшенного луной на голове. К этому богу я прибегаю как к защите с высшим сосредоточением. Эту страшную, труднопреодолимую беду я сегодня перейду; подношением всех существ я, чистый, почту Чистого”».

संस्करण

214f54a373f1 · प्रकाशित 20 जून 2026, 12:15:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से