Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Kṛṣṇa Saves Bhīma from Dhṛtarāṣṭra11.11.22-30
9893 / 15823
महाभारत · 11.11.22-30
॥
देवनागरी

तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ॥
वासुदेवो वरः पुंसाम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैष भीमस् त्वया हतः ॥
आयसी प्रतिमा ह्य् एषा त्वया राजन् निपातिता ॥
त्वां क्रोधवशम् आपन्नं विदित्वा भरतर्षभ ॥
मयापकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर् दंष्ट्रान्तरं गतः ॥
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्यो ऽस्ति कश् चन ॥
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर् निग्रहणं नरः ॥
यथान्तकम् अनुप्राप्य जीवन् कश् चिन् न मुच्यते ॥
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन् न कश् चन ॥
तस्मात् पुत्रेण या सा ते प्रतिमा कारितायसी ॥
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥
पुत्रशोकाभिसंतापाद् धर्माद् अपहृतं मनः ॥
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥
न च ते तत् क्षमं राजन् हन्यास् त्वं यद् वृकोदरम् ॥
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस् ते कथं चन ॥
तस्माद् यत् कृतम् अस्माभिर् मन्यमानैः क्षमं प्रति ॥
अनुमन्यस्व तत् सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

taṃ viditvā gatakrodhaṃ bhīmasenavadhārditam ||
vāsudevo varaḥ puṃsām idaṃ vacanam abravīt ||
mā śuco dhṛtarāṣṭra tvaṃ naiṣa bhīmas tvayā hataḥ ||
āyasī pratimā hy eṣā tvayā rājan nipātitā ||
tvāṃ krodhavaśam āpannaṃ viditvā bharatarṣabha ||
mayāpakṛṣṭaḥ kaunteyo mṛtyor daṃṣṭrāntaraṃ gataḥ ||
na hi te rājaśārdūla bale tulyo 'sti kaś cana ||
kaḥ saheta mahābāho bāhvor nigrahaṇaṃ naraḥ ||
yathāntakam anuprāpya jīvan kaś cin na mucyate ||
evaṃ bāhvantaraṃ prāpya tava jīven na kaś cana ||
tasmāt putreṇa yā sā te pratimā kāritāyasī ||
bhīmasya seyaṃ kauravya tavaivopahṛtā mayā ||
putraśokābhisaṃtāpād dharmād apahṛtaṃ manaḥ ||
tava rājendra tena tvaṃ bhīmasenaṃ jighāṃsasi ||
na ca te tat kṣamaṃ rājan hanyās tvaṃ yad vṛkodaram ||
na hi putrā mahārāja jīveyus te kathaṃ cana ||
tasmād yat kṛtam asmābhir manyamānaiḥ kṣamaṃ prati ||
anumanyasva tat sarvaṃ mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् विदित्वा गतक्रोधम्tam viditvā gatakrodhamего узнав без гнева; поняв, что гнев ушёл
भीमसेन वध आर्दितम्bhīmasena vadha ārditamгибелью Бхимасены мучимого; страдающего о Бхиме
वासुदेवः वरः पुंसाम्vāsudevaḥ varaḥ puṃsāmВасудева, лучший людей; Кришна
इदम् वचनम् अब्रवीत्idam vacanam abravītэто слово сказал; произнёс
मा शुचः धृतराष्ट्र त्वम्mā śucaḥ dhṛtarāṣṭra tvamне скорби, Дхритараштра, ты; не горюй
न एष भीमः त्वया हतःna eṣa bhīmaḥ tvayā hataḥне этот Бхима тобой убит; Бхима не убит
आयसी प्रतिमा हि एषाāyasī pratimā hi eṣāжелезная статуя ведь это; это образ из железа
त्वया राजन् निपातिताtvayā rājan nipātitāтобой, царь, повалена; ты сокрушил её
त्वाम् क्रोधवशम् आपन्नम्tvām krodhavaśam āpannamтебя во власть гнева вошедшего; охваченного яростью
विदित्वा भरतर्षभviditvā bharatarṣabhaузнав, бык Бхаратов; поняв
मया अपकृष्टः कौन्तेयःmayā apakṛṣṭaḥ kaunteyaḥмной отведён Каунтея; я оттащил Бхиму
मृत्योः दंष्ट्रान्तरम् गतःmṛtyoḥ daṃṣṭrāntaram gataḥмеж клыков смерти вошедший; попавшего к смерти
न हि ते राजशार्दूलna hi te rājaśārdūlaведь тебе, тигр царей; с тобой
बले तुल्यः अस्ति कः चनbale tulyaḥ asti kaḥ canaв силе равный есть кто-либо; нет равного
कः सहेत महाबाहोkaḥ saheta mahābāhoкто выдержал бы, мощнорукий; кто стерпел бы
बाह्वोः निग्रहणम् नरःbāhvoḥ nigrahaṇam naraḥсжатие двух рук, человек; объятие твоих рук
यथा अन्तकम् अनुप्राप्यyathā antakam anuprāpyaкак достигнув Антаки; попав к смерти
जीवन् कः चित् न मुच्यतेjīvan kaḥ cit na mucyateживым никто не освобождается; никто не уйдёт
एवम् बाह्वन्तरम् प्राप्यevam bāhvantaram prāpyaтак между рук попав; в твоих объятиях
तव जीवेत् न कः चनtava jīvet na kaḥ canaтвоих не жил бы никто; никто не выжил бы
तस्मात् पुत्रेण या सा तेtasmāt putreṇa yā sā teпоэтому сыном твоим которая; та статуя
प्रतिमा कारिता आयसीpratimā kāritā āyasīстатуя сделана железная; железный образ
भीमस्य सा इयम् कौरव्यbhīmasya sā iyam kauravyaБхимы, она эта, Каурава; этот образ Бхимы
तव एव उपहृता मयाtava eva upahṛtā mayāтебе именно поднесён мной; я подставил тебе
पुत्रशोक अभिसंतापात्putraśoka abhisaṃtāpātиз-за жара скорби о сыне; от горя о сыне
धर्मात् अपहृतम् मनःdharmāt apahṛtam manaḥот дхармы отнятый ум; ум ушёл от дхармы
तव राजेन्द्र तेन त्वम्tava rājendra tena tvamтвой, царь царей, поэтому ты; из-за этого
भीमसेनम् जिघांससिbhīmasenam jighāṃsasiБхимасену желаешь убить; хотел убить
न च ते तत् क्षमम्na ca te tat kṣamamи тебе это не подобает; это недопустимо
राजन्rājanцарь; о царь
हन्याः त्वम् यत् वृकोदरम्hanyāḥ tvam yat vṛkodaramчтобы ты убил Врикодару; убить Бхиму
न हि पुत्राः महाराजna hi putrāḥ mahārājaведь сыновья, великий царь; твои сыновья
जीवेयुः ते कथम् चनjīveyuḥ te katham canaжили бы твои каким-либо образом; не оживут
तस्मात् यत् कृतम् अस्माभिःtasmāt yat kṛtam asmābhiḥпоэтому что сделано нами; то, что мы сделали
मन्यमानैः क्षमम् प्रतिmanyamānaiḥ kṣamam pratiдумающими о должном; считая правильным
अनुमन्यस्व तत् सर्वम्anumanyasva tat sarvamодобри всё это; прими это
मा च शोके मनः कृथाःmā ca śoke manaḥ kṛthāḥи не помещай ум в скорбь; не предавайся горю
अनुवाद

Поняв, что гнев Дхритараштры ушёл и что он мучается мыслью об убийстве Бхимасены, Васудева, лучший из людей, сказал: «Не скорби, Дхритараштра. Не Бхима убит тобой. Это железная статуя, о царь, была тобой повалена. Я понял, о бык Бхаратов, что ты вошёл во власть гнева, и оттащил Каунтею, который оказался между клыков смерти. О тигр царей, в силе нет никого равного тебе. Какой человек, о мощнорукий, выдержал бы сжатие твоих рук? Как никто, достигнув Антаки-смерти, не освобождается живым, так никто, попав между твоих рук, не остался бы жив. Поэтому та железная статуя Бхимы, которую велел сделать твой сын, о Каурава, была мной поднесена тебе. Из-за жара скорби о сыне твой ум был отнят от дхармы, о царь царей, и потому ты хотел убить Бхимасену. Но тебе не подобало бы убить Врикодару, царь, и твои сыновья, великий царь, от этого никак не ожили бы. Поэтому одобри всё, что мы сделали, считая это правильным, и не предавай ум скорби».

संस्करण

fca0f48f1dbf · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:49:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 11.11.13-21

श्लोक बदलें इन कुंजियों से