महाभारत
Gāndhārī Laments Karna11.21.10-14
9935 / 15823
महाभारत · 11.21.10-14
देवनागरी

पश्य कर्णस्य पत्नीं त्वं वृषसेनस्य मातरम् ॥
लालप्यमानाः करुणं रुदतीं पतितां भुवि ॥
आचार्यशापो ऽनुगतो ध्रुवं त्वां; यद् अग्रसच् चक्रम् इयं धरा ते ॥
ततः शरेणापहृतं शिरस् ते; धनंजयेनाहवे शत्रुमध्ये ॥
अहो धिग् एषा पतिता विसंज्ञा; समीक्ष्य जाम्बूनदबद्धनिष्कम् ॥
कर्णं महाबाहुम् अदीनसत्त्वं; सुषेणमाता रुदती भृशार्ता ॥
अल्पावशेषो हि कृतो महात्मा; शरीरभक्षैः परिभक्षयद्भिः ॥
द्रष्टुं न संप्रीतिकरः शशीव; कृष्णश्य पक्षस्य चतुर्दशाहे ॥
सावर्तमाना पतिता पृथिव्याम्; उत्थाय दीना पुनर् एव चैषा ॥
कर्णस्य वक्त्रं परिजिघ्रमाणा; रोरूयते पुत्रवधाभितप्ता ॥

लिप्यंतरण (IAST)

paśya karṇasya patnīṃ tvaṃ vṛṣasenasya mātaram ||
lālapyamānāḥ karuṇaṃ rudatīṃ patitāṃ bhuvi ||
ācāryaśāpo 'nugato dhruvaṃ tvāṃ; yad agrasac cakram iyaṃ dharā te ||
tataḥ śareṇāpahṛtaṃ śiras te; dhanaṃjayenāhave śatrumadhye ||
aho dhig eṣā patitā visaṃjñā; samīkṣya jāmbūnadabaddhaniṣkam ||
karṇaṃ mahābāhum adīnasattvaṃ; suṣeṇamātā rudatī bhṛśārtā ||
alpāvaśeṣo hi kṛto mahātmā; śarīrabhakṣaiḥ paribhakṣayadbhiḥ ||
draṣṭuṃ na saṃprītikaraḥ śaśīva; kṛṣṇaśya pakṣasya caturdaśāhe ||
sāvartamānā patitā pṛthivyām; utthāya dīnā punar eva caiṣā ||
karṇasya vaktraṃ parijighramāṇā; rorūyate putravadhābhitaptā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पश्य कर्णस्य पत्नीम् त्वम्paśya karṇasya patnīm tvamпосмотри на жену Карны ты; взгляни на супругу
वृषसेनस्य मातरम्vṛṣasenasya mātaramмать Вришасены; мать его сына
लालप्यमानाम् करुणम्lālapyamānām karuṇamгорестно причитающую; жалобно говорящую
रुदतीम् पतिताम् भुविrudatīm patitām bhuviплачущую, упавшую на землю; рыдающую наземь
आचार्य शापः अनुगतःācārya śāpaḥ anugataḥпроклятие учителя последовало; проклятие наставника настигло
ध्रुवम् त्वाम्dhruvam tvāmнесомненно тебя; точно тебя
यत् अग्रसत् चक्रम्yat agrasat cakramкогда поглотила колесо; когда колесо увязло
इयम् धरा तेiyam dharā teэта земля твоё; земля под тобой
ततः शरेण अपहृतम्tataḥ śareṇa apahṛtamзатем стрелой отсечена; снесена стрелой
शिरः तेśiraḥ teголова твоя; твоя голова
धनंजयेन आहवेdhanaṃjayena āhaveДхананджаей в бою; Арджуной на поле
शत्रु मध्येśatru madhyeсреди врагов; в окружении недругов
अहो धिग् एषा पतिताaho dhig eṣā patitāувы, позор, эта упала; ах, она лежит
विसंज्ञाvisaṃjñāбез сознания; лишённая чувств
समीक्ष्य जाम्बूनद बद्ध निष्कम्samīkṣya jāmbūnada baddha niṣkamувидев золотом закреплённое ожерелье; глядя на золотую подвеску
कर्णम् महाबाहुम्karṇam mahābāhumКарну сильнорукого; могучего Карну
अदीन सत्त्वम्adīna sattvamс неподавленной природой; непавшего духом
सुषेण माताsuṣeṇa mātāмать Сушены; жена Карны
रुदती भृश आर्ताrudatī bhṛśa ārtāплачущая, сильно страдающая; рыдающая в муке
अल्प अवशेषः हि कृतःalpa avaśeṣaḥ hi kṛtaḥведь малый остаток сделан; почти ничего не осталось
महात्माmahātmāот великодушного; от героя
शरीर भक्षैःśarīra bhakṣaiḥпожирателями тела; падальщиками
परिभक्षयद्भिःparibhakṣayadbhiḥпоедающими со всех сторон; объедающими
द्रष्टुम् न संप्रीति करःdraṣṭum na saṃprīti karaḥдля взгляда не радостный; тяжёлый для взора
शशी इवśaśī ivaкак луна; словно месяц
कृष्णस्य पक्षस्य चतुर्दशाहेkṛṣṇasya pakṣasya caturdaśāheна четырнадцатый день тёмной половины; в конце убывания
सा आवर्तमाना पतिताsā āvartamānā patitāона, вращаясь, упала; она рухнула
पृथिव्याम्pṛthivyāmна землю; на землю
उत्थाय दीना पुनः एवutthāya dīnā punaḥ evaвстав жалкая снова; поднимаясь опять
च एषाca eṣāи эта; эта женщина
कर्णस्य वक्त्रम् परिजिघ्रमाणाkarṇasya vaktram parijighramāṇāлицо Карны вдыхая; целуя лицо Карны
रोरूयते पुत्र वध अभितप्ताrorūyate putra vadha abhitaptāрыдает, сожжённая убийством сына; мучимая гибелью сына
अनुवाद

«Посмотри на жену Карны, мать Вришасены: она жалобно причитает, плачет и падает на землю. “Несомненно, тебя настигло проклятие учителя: эта земля поглотила твоё колесо, и затем Дхананджая в бою, среди врагов, стрелой отсёк твою голову”. Увы, она, мать Сушены, сильно страдая и рыдая, лишилась чувств, увидев Карну, сильнорукого и не павшего духом, с золотым ожерельем на груди. Пожиратели тел объели великодушного героя, и от него остался малый остаток; смотреть на него не радостно, словно на луну четырнадцатого дня тёмной половины. Эта женщина падает на землю, снова поднимается и, несчастная, целуя лицо Карны, рыдает, сожжённая гибелью сына».

संस्करण

4921b59f39dc · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:14:40 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से