महाभारत
Yudhishthira Laments the Widowed Women (Yudhishthira Laments the Women Who Lost Their Kin)12.33.1-6
10111 / 15823
महाभारत · 12.33.1-6
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
हताः पुत्राश् च पौत्राश् च भ्रातरः पितरस् तथा ॥
श्वशुरा गुरवश् चैव मातुलाः सपितामहाः ॥
क्षत्रियाश् च महात्मानः संबन्धिसुहृदस् तथा ॥
वयस्या ज्ञातयश् चैव भ्रातरश् च पितामह ॥
बहवश् च मनुष्येन्द्रा नानादेशसमागताः ॥
घातिता राज्यलुब्धेन मयैकेन पितामह ॥
तांस् तादृशान् अहं हत्वा धर्मनित्यान् महीक्षितः ॥
असकृत् सोमपान् वीरान् किं प्राप्स्यामि तपोधन ॥
दह्याम्य् अनिशम् अद्याहं चिन्तयानः पुनः पुनः ॥
हीनां पार्थिवसिंहैस् तैः श्रीमद्भिः पृथिवीम् इमाम् ॥
दृष्ट्वा ज्ञातिवधं घोरं हतांश् च शतशः परान् ॥
कोटिशश् च नरान् अन्यान् परितप्ये पितामह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
hatāḥ putrāś ca pautrāś ca bhrātaraḥ pitaras tathā ||
śvaśurā guravaś caiva mātulāḥ sapitāmahāḥ ||
kṣatriyāś ca mahātmānaḥ saṃbandhisuhṛdas tathā ||
vayasyā jñātayaś caiva bhrātaraś ca pitāmaha ||
bahavaś ca manuṣyendrā nānādeśasamāgatāḥ ||
ghātitā rājyalubdhena mayaikena pitāmaha ||
tāṃs tādṛśān ahaṃ hatvā dharmanityān mahīkṣitaḥ ||
asakṛt somapān vīrān kiṃ prāpsyāmi tapodhana ||
dahyāmy aniśam adyāhaṃ cintayānaḥ punaḥ punaḥ ||
hīnāṃ pārthivasiṃhais taiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīm imām ||
dṛṣṭvā jñātivadhaṃ ghoraṃ hatāṃś ca śataśaḥ parān ||
koṭiśaś ca narān anyān paritapye pitāmaha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира произнёс
हताः पुत्राः चhatāḥ putrāḥ caубиты сыновья и; погибли дети
पौत्राः चpautrāḥ caи внуки; потомки
भ्रातरः पितरः तथाbhrātaraḥ pitaraḥ tathāбратья и отцы также; родные братья и отцы
श्वशुराः गुरवः च एवśvaśurāḥ guravaḥ ca evaтести и наставники также; старшие родственники
मातुलाः स पितामहाःmātulāḥ sa pitāmahāḥдяди с дедами; материнские дяди и праотцы
क्षत्रियाः च महा आत्मानःkṣatriyāḥ ca mahā ātmānaḥи кшатрии великодушные; великие воины
संबन्धि सुहृदः तथाsaṃbandhi suhṛdaḥ tathāродственники и друзья также; союзники и близкие
वयस्याः ज्ञातयः च एवvayasyāḥ jñātayaḥ ca evaровесники и родичи также; товарищи и родня
भ्रातरः च पितामहbhrātaraḥ ca pitāmahaи братья, дед; о праотец
बहवः च मनुष्य इन्द्राःbahavaḥ ca manuṣya indrāḥи многие владыки людей; многие цари
नाना देश समागताःnānā deśa samāgatāḥиз разных стран собравшиеся; пришедшие из разных земель
घातिताः राज्य लुब्धेनghātitāḥ rājya lubdhenaубиты жадным до царства; погублены алчущим власти
मया एकेन पितामहmayā ekena pitāmahaмной одним, дед; одним мною
तान् तादृशान् अहम् हत्वाtān tādṛśān aham hatvāих таких я убив; таких людей погубив
धर्म नित्यान् मही क्षितःdharma nityān mahī kṣitaḥпостоянных в дхарме царей; праведных владык земли
असकृत् सोम पान् वीरान्asakṛt soma pān vīrānнеоднократно пивших сому героев; совершавших сома-жертвы
किम् प्राप्स्यामि तपो धनkim prāpsyāmi tapo dhanaчто получу, богатый тапасом; какого плода достигну
दह्यामि अनिशम् अद्य अहम्dahyāmi aniśam adya ahamгорю непрестанно ныне я; сейчас я постоянно пылаю
चिन्तयानः पुनः पुनःcintayānaḥ punaḥ punaḥразмышляя снова и снова; снова думая
हीनाम् पार्थिव सिंहैः तैःhīnām pārthiva siṃhaiḥ taiḥлишённую тех львов-царей; оставшуюся без правителей
श्रीमद्भिः पृथिवीम् इमाम्śrīmadbhiḥ pṛthivīm imāmсияющих, эту землю; славных владык
दृष्ट्वा ज्ञाति वधम् घोरम्dṛṣṭvā jñāti vadham ghoramувидев страшное убийство родичей; ужасную гибель близких
हतान् च शतशः परान्hatān ca śataśaḥ parānи убитых сотнями других; множество прочих
कोटिशः च नरान् अन्यान्koṭiśaḥ ca narān anyānи миллионами иных людей; бесчисленных людей
परितप्ये पितामहparitapye pitāmahaя мучусь, дед; горю скорбью
अनुवाद

Юдхиштхира сказал: «Убиты сыновья и внуки, братья и отцы, тести, наставники, дяди и деды; великодушные кшатрии, родственники, друзья, ровесники, родичи и братья, о праотец. Многие владыки людей, собравшиеся из разных стран, были погублены мной одним, жадным до царства, о дед. Убив таких царей, всегда пребывавших в дхарме, героев, неоднократно пивших сому, чего я достигну, о богатый тапасом? Я непрестанно горю теперь, снова и снова думая об этой земле, лишённой тех сияющих львов-царей. Видя страшное убийство родичей, сотни убитых врагов и миллионы других людей, я мучусь, о праотец».

संस्करण

452db10b769f · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:31:32 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से