महाभारत
The Brahmins Expose Charvaka12.39.13-22
10138 / 15823
महाभारत · 12.39.13-22
देवनागरी

प्रविश्य भवनं राजा देवराजगृहोपमम् ॥
श्रुत्वा विजयसंयुक्तं रथात् पश्चाद् अवातरत् ॥
प्रविश्याभ्यन्तरं श्रीमान् दैवतान्य् अभिगम्य च ॥
पूजयाम् आस रत्नैश् च गन्धैर् माल्यैश् च सर्वशः ॥
निश्चक्राम ततः श्रीमान् पुनर् एव महायशाः ॥
ददर्श ब्राह्मणांश् चैव सो ऽभिरूपान् उपस्थितान् ॥
स संवृतस् तदा विप्रैर् आशीर्वादविवक्षुभिः ॥
शुशुभे विमलश् चन्द्रस् तारागणवृतो यथा ॥
तान् स संपूजयाम् आस कौन्तेयो विधिवद् द्विजान् ॥
धौम्यं गुरुं पुरस्कृत्य ज्येष्ठं पितरम् एव च ॥
सुमनोमोदकै रत्नैर् हिरण्येन च भूरिणा ॥
गोभिर् वस्त्रैश् च राजेन्द्र विविधैश् च किम् इच्छकैः ॥
ततः पुण्याहघोषो ऽभूद् दिवं स्तब्ध्वेव भारत ॥
सुहृदां हर्षजननः पुण्यः श्रुतिसुखावहः ॥
हंसवन् नेदुषां राजन् द्विजानां तत्र भारती ॥
शुश्रुवे वेदविदुषां पुष्कलार्थपदाक्षरा ॥
ततो दुन्दुभिनिर्घोषः शङ्खानां च मनोरमः ॥
जयं प्रवदतां तत्र स्वनः प्रादुरभून् नृप ॥
निःशब्दे च स्थिते तत्र ततो विप्रजने पुनः ॥
राजानं ब्राह्मणच्छद्मा चार्वाको राक्षसो ऽब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

praviśya bhavanaṃ rājā devarājagṛhopamam ||
śrutvā vijayasaṃyuktaṃ rathāt paścād avātarat ||
praviśyābhyantaraṃ śrīmān daivatāny abhigamya ca ||
pūjayām āsa ratnaiś ca gandhair mālyaiś ca sarvaśaḥ ||
niścakrāma tataḥ śrīmān punar eva mahāyaśāḥ ||
dadarśa brāhmaṇāṃś caiva so 'bhirūpān upasthitān ||
sa saṃvṛtas tadā viprair āśīrvādavivakṣubhiḥ ||
śuśubhe vimalaś candras tārāgaṇavṛto yathā ||
tān sa saṃpūjayām āsa kaunteyo vidhivad dvijān ||
dhaumyaṃ guruṃ puraskṛtya jyeṣṭhaṃ pitaram eva ca ||
sumanomodakai ratnair hiraṇyena ca bhūriṇā ||
gobhir vastraiś ca rājendra vividhaiś ca kim icchakaiḥ ||
tataḥ puṇyāhaghoṣo 'bhūd divaṃ stabdhveva bhārata ||
suhṛdāṃ harṣajananaḥ puṇyaḥ śrutisukhāvahaḥ ||
haṃsavan neduṣāṃ rājan dvijānāṃ tatra bhāratī ||
śuśruve vedaviduṣāṃ puṣkalārthapadākṣarā ||
tato dundubhinirghoṣaḥ śaṅkhānāṃ ca manoramaḥ ||
jayaṃ pravadatāṃ tatra svanaḥ prādurabhūn nṛpa ||
niḥśabde ca sthite tatra tato viprajane punaḥ ||
rājānaṃ brāhmaṇacchadmā cārvāko rākṣaso 'bravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रविश्य भवनम् राजाpraviśya bhavanam rājāвойдя во дворец, царь; вступив в дом
देव राज गृह उपमम्deva rāja gṛha upamamподобный дому царя богов; словно дворец Индры
श्रुत्वा विजय संयुक्तम्śrutvā vijaya saṃyuktamуслышав победное сопровождение; под звуки победы
रथात् पश्चात् अवातरत्rathāt paścāt avātaratс колесницы затем сошёл; потом спустился
प्रविश्य अभ्यन्तरम् श्रीमान्praviśya abhyantaram śrīmānвойдя внутрь, славный; пройдя во внутренние покои
दैवतानि अभिगम्य चdaivatāni abhigamya caи приблизившись к божествам; подойдя к святыням
पूजयाम् आस रत्नैः चpūjayām āsa ratnaiḥ caпочтил драгоценностями; совершил поклонение
गन्धैः माल्यैः च सर्वशःgandhaiḥ mālyaiḥ ca sarvaśaḥблаговониями и гирляндами полностью; ароматами и венками
निश्चक्राम ततः श्रीमान्niścakrāma tataḥ śrīmānвышел затем славный; после вышел
पुनर् एव महा यशाःpunar eva mahā yaśāḥснова великославный; обладатель великой славы
ददर्श ब्राह्मणान् च एवdadarśa brāhmaṇān ca evaи увидел брахманов; увидел дваждырождённых
सः अभिरूपान् उपस्थितान्saḥ abhirūpān upasthitānкрасивых, стоящих рядом; достойно представших
सः संवृतः तदा विप्रैःsaḥ saṃvṛtaḥ tadā vipraiḥон тогда окружён брахманами; стоя среди мудрых
आशीर्वाद विवक्षुभिःāśīrvāda vivakṣubhiḥжелающими произнести благословения; готовыми благословлять
शुशुभे विमलः चन्द्रःśuśubhe vimalaḥ candraḥсиял как чистая луна; блестел безупречный месяц
तारा गण वृतः यथाtārā gaṇa vṛtaḥ yathāсловно окружённая множеством звёзд; среди созвездий
तान् सः संपूजयाम् आसtān saḥ saṃpūjayām āsaих он почтил; оказал им почёт
कौन्तेयः विधिवत् द्विजान्kaunteyaḥ vidhivat dvijānКаунтея как положено дваждырождённых; по правилу брахманов
धौम्यम् गुरुम् पुरस्कृत्यdhaumyam gurum puraskṛtyaпоставив впереди гуру Дхаумью; во главе с Дхаумьей
ज्येष्ठम् पितरम् एव चjyeṣṭham pitaram eva caи старшего отца также; Дхритараштру
सुमनः मोदकैः रत्नैःsumanaḥ modakaiḥ ratnaiḥцветами, сладостями, драгоценностями; венками и лакомствами
हिरण्येन च भूरिणाhiraṇyena ca bhūriṇāи обильным золотом; многим золотом
गोभिः वस्त्रैः च राज इन्द्रgobhiḥ vastraiḥ ca rāja indraкоровами и одеждами, царь царей; скотом и тканями
विविधैः च किम् इच्छकैःvividhaiḥ ca kim icchakaiḥи разными дарами «что желаете»; исполнением любых желаний
ततः पुण्य अह घोषः अभूत्tataḥ puṇya aha ghoṣaḥ abhūtзатем возглас «благой день» возник; раздалось благословение
दिवम् स्तब्ध्वा इव भारतdivam stabdhvā iva bhārataсловно небо остановив, Бхарата; заполнив небеса
सुहृदाम् हर्ष जननःsuhṛdām harṣa jananaḥрождающий радость друзей; веселящий близких
पुण्यः श्रुति सुख आवहःpuṇyaḥ śruti sukha āvahaḥсвятой, приносящий удовольствие слуху; приятный для уха
हंसवत् नेदुषाम् राजन्haṃsavat neduṣām rājanкак гуси кричащих, царь; подобно лебединому звуку
द्विजानाम् तत्र भारतीdvijānām tatra bhāratīречь дваждырождённых там; голос брахманов
शुश्रुवे वेद विदुषाम्śuśruve veda viduṣāmслышалась знающих Веду; раздавалась учёных
पुष्कल अर्थ पद अक्षराpuṣkala artha pada akṣarāбогатая смыслом, словами и слогами; полная значения
ततः दुन्दुभि निर्घोषःtataḥ dundubhi nirghoṣaḥзатем грохот барабанов; звук литавр
शङ्खानाम् च मनोरमःśaṅkhānām ca manoramaḥи раковин чарующий; приятный звук шанкх
जयम् प्रवदताम् तत्रjayam pravadatām tatraпровозглашающих победу там; говорящих «победа»
स्वनः प्रादुर्भूत् नृपsvanaḥ prādurbhūt nṛpaзвук возник, царь; шум появился
निःशब्दे च स्थिते तत्रniḥśabde ca sthite tatraкогда тишина установилась там; после умолкания
ततः विप्र जने पुनःtataḥ vipra jane punaḥзатем среди брахманов снова; в собрании дваждырождённых
राजानम् ब्राह्मण छद्माrājānam brāhmaṇa chadmāцаря под видом брахмана; переодетый брахманом
चार्वाकः राक्षसः अब्रवीत्cārvākaḥ rākṣasaḥ abravītЧарвака-ракшас сказал; демон Чарвака произнёс
अनुवाद

Войдя во дворец, подобный дому царя богов, и услышав победные звуки, царь затем сошёл с колесницы. Славный вошёл во внутренние покои, приблизился к божествам и полностью почтил их драгоценностями, благовониями и гирляндами. Потом великославный снова вышел и увидел прекрасных брахманов, стоящих перед ним. Окружённый брахманами, желавшими произнести благословения, он сиял, как чистая луна среди множества звёзд. Каунтея почтил этих дваждырождённых как положено, поставив впереди гуру Дхаумью и старшего отца, Дхритараштру, и одарил их цветами, сладостями, драгоценностями, обильным золотом, коровами, одеждами и разными дарами по желанию. Затем раздался святой возглас «благой день», словно наполнивший небо, рождающий радость друзей и приятный для слуха. Речь брахманов, знающих Веду, звучала там, как голоса гусей, полная смысла, слов и слогов. Потом возник чарующий грохот барабанов и раковин, провозглашавших победу. Когда всё умолкло и среди брахманов установилась тишина, ракшас Чарвака, скрытый под видом брахмана, обратился к царю.

संस्करण

019a0ce7f4f3 · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:55:19 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से