यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसंधिषु ॥
कुक्षौ समुद्राश् चत्वारस् तस्मै तोयात्मने नमः ॥
युगेष्व् आवर्तते यो ऽंशैर् दिनर्त्वनयहायनैः ॥
सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥
ब्रह्म वक्त्रं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नम् ऊरूदरं विशः ॥
पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास् तस्मै वर्णात्मने नमः ॥
यस्याग्निर् आस्यं द्यौर् मूर्धा खं नाभिश् चरणौ क्षितिः ॥
सूर्यश् चक्षुर् दिशः श्रोत्रे तस्मै लोकात्मने नमः ॥
विषये वर्तमानानां यं तं वैशेषिकैर् गुणैः ॥
प्राहुर् विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥
अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ॥
यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥
परः कालात् परो यज्ञात् परः सदसतोश् च यः ॥
अनादिर् आदिर् विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥
यो मोहयति भूतानि स्नेहरागानुबन्धनैः ॥
सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥
आत्मज्ञानम् इदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्व् अवस्थितम् ॥
यं ज्ञानिनो ऽधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥
अप्रमेयशरीराय सर्वतो ऽनन्तचक्षुषे ॥
अपारपरिमेयाय तस्मै चिन्त्यात्मने नमः ॥
जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ॥
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥
शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ॥
भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥
पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनात्मने ॥
अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥
यस्मिन् सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश् च यः ॥
यश् च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः ॥
विश्वकर्मन् नमस् ते ऽस्तु विश्वात्मन् विश्वसंभव ॥
अपवर्गो ऽसि भूतानां पञ्चानां परतः स्थितः ॥
नमस् ते त्रिषु लोकेषु नमस् ते परतस्त्रिषु ॥
नमस् ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ॥
नमस् ते भगवन् विष्णो लोकानां प्रभवाप्यय ॥
त्वं हि कर्ता हृषीकेश संहर्ता चापराजितः ॥
yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅgasaṃdhiṣu ||
kukṣau samudrāś catvāras tasmai toyātmane namaḥ ||
yugeṣv āvartate yo 'ṃśair dinartvanayahāyanaiḥ ||
sargapralayayoḥ kartā tasmai kālātmane namaḥ ||
brahma vaktraṃ bhujau kṣatraṃ kṛtsnam ūrūdaraṃ viśaḥ ||
pādau yasyāśritāḥ śūdrās tasmai varṇātmane namaḥ ||
yasyāgnir āsyaṃ dyaur mūrdhā khaṃ nābhiś caraṇau kṣitiḥ ||
sūryaś cakṣur diśaḥ śrotre tasmai lokātmane namaḥ ||
viṣaye vartamānānāṃ yaṃ taṃ vaiśeṣikair guṇaiḥ ||
prāhur viṣayagoptāraṃ tasmai goptrātmane namaḥ ||
annapānendhanamayo rasaprāṇavivardhanaḥ ||
yo dhārayati bhūtāni tasmai prāṇātmane namaḥ ||
paraḥ kālāt paro yajñāt paraḥ sadasatoś ca yaḥ ||
anādir ādir viśvasya tasmai viśvātmane namaḥ ||
yo mohayati bhūtāni sneharāgānubandhanaiḥ ||
sargasya rakṣaṇārthāya tasmai mohātmane namaḥ ||
ātmajñānam idaṃ jñānaṃ jñātvā pañcasv avasthitam ||
yaṃ jñānino 'dhigacchanti tasmai jñānātmane namaḥ ||
aprameyaśarīrāya sarvato 'nantacakṣuṣe ||
apāraparimeyāya tasmai cintyātmane namaḥ ||
jaṭine daṇḍine nityaṃ lambodaraśarīriṇe ||
kamaṇḍaluniṣaṅgāya tasmai brahmātmane namaḥ ||
śūline tridaśeśāya tryambakāya mahātmane ||
bhasmadigdhordhvaliṅgāya tasmai rudrātmane namaḥ ||
pañcabhūtātmabhūtāya bhūtādinidhanātmane ||
akrodhadrohamohāya tasmai śāntātmane namaḥ ||
yasmin sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataś ca yaḥ ||
yaś ca sarvamayo nityaṃ tasmai sarvātmane namaḥ ||
viśvakarman namas te 'stu viśvātman viśvasaṃbhava ||
apavargo 'si bhūtānāṃ pañcānāṃ parataḥ sthitaḥ ||
namas te triṣu lokeṣu namas te paratastriṣu ||
namas te dikṣu sarvāsu tvaṃ hi sarvaparāyaṇam ||
namas te bhagavan viṣṇo lokānāṃ prabhavāpyaya ||
tvaṃ hi kartā hṛṣīkeśa saṃhartā cāparājitaḥ ||
«Поклон водному Я, у которого облака — волосы, реки — соединения членов, а четыре океана — внутри. Поклон Кала-атману, который вращается в югах через дни, времена года, полугодия и годы и является творцом возникновения и растворения. Поклон Варна-атману, у которого брахманы — рот, кшатрии — руки, вайшьи — бёдра и живот, а шудры прибегают к стопам. Поклон Лока-атману, у которого огонь — уста, небо — голова, пространство — пуп, земля — стопы, солнце — глаз, а стороны — уши. Поклон Гоптри-атману, которого через вайшешика-качества называют хранителем объектов чувств. Поклон Прана-атману, состоящему из пищи, питья и топлива, увеличивающему сок и жизнь, поддерживающему существа. Поклон Вишва-атману, кто выше времени, жертвы, сущего и несущего, безначален и является началом вселенной. Поклон Моха-атману, кто ради сохранения творения связывает существ узами привязанности и страсти. Поклон Джняна-атману, к которому приходят мудрые, познав знание Я, пребывающее в пяти элементах. Поклон Чинтья-атману, чьё тело неизмеримо, чьи глаза бесконечны со всех сторон, кто не имеет края и меры. Поклон Брахма-атману, аскету с джатами, посохом и камандалу. Поклон Рудра-атману, носителю трезубца, владыке богов, трёхокому, помазанному пеплом. Поклон Шанта-атману, ставшему Я пяти элементов, началом и концом существ, свободному от гнева, злобы и заблуждения. Поклон Сарва-атману, в ком всё, из кого всё, кто всё и повсюду, кто всегда состоит из всего. Поклон тебе, Вишвакарман, душа мира, источник мира; ты освобождение существ и стоишь выше пяти элементов. Поклон тебе в трёх мирах, поклон тебе выше трёх, поклон тебе во всех сторонах: ты высшее прибежище всего. Поклон тебе, благословенный Вишну, источник и исчезновение миров; ты творец, Хришикеша, и разрушитель, непобедимый».
0c5835d99850 · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:16:45 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Гимн раскрывает вселенское тело Господа: стихии, варны, миры, время, знание, жизнь, Рудра и Брахма включены в Него как разные аспекты одной верховной реальности.