एतस्मिन्न् एव काले तु कृतवीर्यात्मजो बली ॥
अर्जुनो नाम तेजस्वी क्षत्रियो हैहयान्वयः ॥
ददाह पृथिवीं सर्वां सप्तद्वीपां सपत्तनाम् ॥
स्वबाह्वस्त्रबलेनाजौ धर्मेण परमेण च ॥
तृषितेन स कौरव्य भिक्षितश् चित्रभानुना ॥
सहस्रबाहुर् विक्रान्तः प्रादाद् भिक्षाम् अथाग्नये ॥
ग्रामान् पुराणि घोषांश् च पत्तनानि च वीर्यवान् ॥
जज्वाल तस्य बाणैस् तु चित्रभानुर् दिधक्षया ॥
स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रभावेन महातपाः ॥
ददाह कार्तवीर्यस्य शैलान् अथ वनानि च ॥
स शून्यम् आश्रमारण्यं वरुणस्यात्मजस्य तत् ॥
ददाह पवनेनेद्धश् चित्रभानुः सहैहयः ॥
आपवस् तं ततो रोषाच् छशापार्जुनम् अच्युत ॥
दग्धे ऽऽश्रमे महाराज कार्तवीर्येण वीर्यवान् ॥
त्वया न वर्जितं मोहाद् यस्माद् वनम् इदं मम ॥
दग्धं तस्माद् रणे रामो बाहूंस् ते छेत्स्यते ऽर्जुन ॥
अर्जुनस् तु महाराज बली नित्यं शमात्मकः ॥
ब्रह्मण्यश् च शरण्यश् च दाता शूरश् च भारत ॥
तस्य पुत्राः सुबलिनः शापेनासन् पितुर् वधे ॥
निमित्तम् अवलिप्ता वै नृशंसाश् चैव नित्यदा ॥
जमदग्निधेन्वास् ते वत्सम् आनिन्युर् भरतर्षभ ॥
अज्ञातं कार्तवीर्यस्य हैहयेन्द्रस्य धीमतः ॥
ततो ऽर्जुनस्य बाहूंस् तु छित्त्वा वै पौरुषान्वितः ॥
तं रुवन्तं ततो वत्सं जामदग्न्यः स्वम् आश्रमम् ॥
प्रत्यानयत राजेन्द्र तेषाम् अन्तःपुरात् प्रभुः ॥
अर्जुनस्य सुतास् ते तु संभूयाबुद्धयस् तदा ॥
गत्वाश्रमम् असंबुद्धं जमदग्नेर् महात्मनः ॥
अपातयन्त भल्लाग्रैः शिरः कायान् नराधिप ॥
समित्कुशार्थं रामस्य निर्गतस्य महात्मनः ॥
ततः पितृवधामर्षाद् रामः परममन्युमान् ॥
निःक्षत्रियां प्रतिश्रुत्य महीं शस्त्रम् अगृह्णत ॥
ततः स भृगुशार्दूलः कार्तवीर्यस्य वीर्यवान् ॥
विक्रम्य निजघानाशु पुत्रान् पौत्रांश् च सर्वशः ॥
स हैहयसहस्राणि हत्वा परममन्युमान् ॥
चकार भार्गवो राजन् महीं शोणितकर्दमाम् ॥
स तथा सुमहातेजाः कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् ॥
कृपया परयाविष्टो वनम् एव जगाम ह ॥
etasminn eva kāle tu kṛtavīryātmajo balī ||
arjuno nāma tejasvī kṣatriyo haihayānvayaḥ ||
dadāha pṛthivīṃ sarvāṃ saptadvīpāṃ sapattanām ||
svabāhvastrabalenājau dharmeṇa parameṇa ca ||
tṛṣitena sa kauravya bhikṣitaś citrabhānunā ||
sahasrabāhur vikrāntaḥ prādād bhikṣām athāgnaye ||
grāmān purāṇi ghoṣāṃś ca pattanāni ca vīryavān ||
jajvāla tasya bāṇais tu citrabhānur didhakṣayā ||
sa tasya puruṣendrasya prabhāvena mahātapāḥ ||
dadāha kārtavīryasya śailān atha vanāni ca ||
sa śūnyam āśramāraṇyaṃ varuṇasyātmajasya tat ||
dadāha pavaneneddhaś citrabhānuḥ sahaihayaḥ ||
āpavas taṃ tato roṣāc chaśāpārjunam acyuta ||
dagdhe ''śrame mahārāja kārtavīryeṇa vīryavān ||
tvayā na varjitaṃ mohād yasmād vanam idaṃ mama ||
dagdhaṃ tasmād raṇe rāmo bāhūṃs te chetsyate 'rjuna ||
arjunas tu mahārāja balī nityaṃ śamātmakaḥ ||
brahmaṇyaś ca śaraṇyaś ca dātā śūraś ca bhārata ||
tasya putrāḥ subalinaḥ śāpenāsan pitur vadhe ||
nimittam avaliptā vai nṛśaṃsāś caiva nityadā ||
jamadagnidhenvās te vatsam āninyur bharatarṣabha ||
ajñātaṃ kārtavīryasya haihayendrasya dhīmataḥ ||
tato 'rjunasya bāhūṃs tu chittvā vai pauruṣānvitaḥ ||
taṃ ruvantaṃ tato vatsaṃ jāmadagnyaḥ svam āśramam ||
pratyānayata rājendra teṣām antaḥpurāt prabhuḥ ||
arjunasya sutās te tu saṃbhūyābuddhayas tadā ||
gatvāśramam asaṃbuddhaṃ jamadagner mahātmanaḥ ||
apātayanta bhallāgraiḥ śiraḥ kāyān narādhipa ||
samitkuśārthaṃ rāmasya nirgatasya mahātmanaḥ ||
tataḥ pitṛvadhāmarṣād rāmaḥ paramamanyumān ||
niḥkṣatriyāṃ pratiśrutya mahīṃ śastram agṛhṇata ||
tataḥ sa bhṛguśārdūlaḥ kārtavīryasya vīryavān ||
vikramya nijaghānāśu putrān pautrāṃś ca sarvaśaḥ ||
sa haihayasahasrāṇi hatvā paramamanyumān ||
cakāra bhārgavo rājan mahīṃ śoṇitakardamām ||
sa tathā sumahātejāḥ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ mahīm ||
kṛpayā parayāviṣṭo vanam eva jagāma ha ||
В то же время жил могучий и сияющий кшатрий Арджуна, сын Критавирьи из рода Хайхаев. Силой своих рук, оружия, битвы и высшей дхармы он покорил всю землю с семью двипами и городами. Однажды Читрабхану, огонь, испытывая жажду, попросил у него подаяния, и доблестный тысячерукий дал подаяние Агни. Тогда огонь, желая сжечь, запылал его стрелами в деревнях, городах, пастушьих селениях и торговых местах; силой этого владыки людей Агни сжёг горы и леса. Раздуваемый ветром, Читрабхану вместе с Хайхаем сжёг пустынный лесной ашрам Апавы, сына Варуны. Когда ашрам был сожжён Картавирьей, могучий Апава в гневе проклял Арджуну: «Поскольку ты по заблуждению не пощадил мой лес и он сожжён, Рама в битве отсечёт твои руки, Арджуна». Сам Арджуна был сильным, спокойным, благосклонным к брахманам, дающим прибежище, щедрым и героическим, о Бхарата. Но его сыновья были очень сильны, надменны и жестоки; по проклятию именно они стали причиной убийства отца. Они без ведома мудрого Картавирьи, владыки Хайхаев, увели телёнка коровы Джамадагни. Тогда мужественный Джамадагнья отсёк руки Арджуны и вернул мычащего телёнка из их внутренних покоев в свой ашрам. Но сыновья Арджуны, собравшись в безумии, пришли в беззащитный ашрам великодушного Джамадагни и остриями стрел срубили его голову с тела, когда великодушный Рама вышел за дровами и кушей. Тогда Рама, не стерпев убийства отца и охваченный высочайшей яростью, поклялся сделать землю лишённой кшатриев и взял оружие. Тигр рода Бхригу, могучий Бхаргава, выступив, быстро уничтожил всех сыновей и внуков Картавирьи. Убив тысячи Хайхаев, крайне разгневанный Бхаргава, о царь, сделал землю кровавой грязью. Так, сделав землю лишённой кшатриев, великосияющий Рама, охваченный высшим состраданием, ушёл в лес.
47924caf002f · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:25:40 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Причина истребления кшатриев здесь не сводится к одной вспышке гнева. Цепь начинается с проклятия, продолжается похищением телёнка и убийством Джамадагни, а завершается страшным обетом сына.