कच्चिज् ज्ञानानि ते राजन् प्रसन्नानि यथा पुरा ॥
कच्चिद् अव्याकुला चैव बुद्धिस् ते वदतां वर ॥
शराभिघातदुःखात् ते कच्चिद् गात्रं न दूयते ॥
मानसाद् अपि दुःखाद् धि शारीरं बलवत्तरम् ॥
वरदानात् पितुः कामं छन्दमृत्युर् असि प्रभो ॥
शंतनोर् धर्मशीलस्य न त्व् एतच् छमकारणम् ॥
सुसूक्ष्मो ऽपीह देहे वै शल्यो जनयते रुजम् ॥
किं पुनः शरसंघातैश् चितस्य तव भारत ॥
कामं नैतत् तवाख्येयं प्राणिनां प्रभवाप्ययौ ॥
भवान् ह्य् उपदिशेच् छ्रेयो देवानाम् अपि भारत ॥
यद् धि भूतं भविष्यच् च भवच् च पुरुषर्षभ ॥
सर्वं तज् ज्ञानवृद्धस्य तव पाणाव् इवाहितम् ॥
संसारश् चैव भूतानां धर्मस्य च फलोदयः ॥
विदितस् ते महाप्राज्ञ त्वं हि ब्रह्ममयो निधिः ॥
kaccij jñānāni te rājan prasannāni yathā purā ||
kaccid avyākulā caiva buddhis te vadatāṃ vara ||
śarābhighātaduḥkhāt te kaccid gātraṃ na dūyate ||
mānasād api duḥkhād dhi śārīraṃ balavattaram ||
varadānāt pituḥ kāmaṃ chandamṛtyur asi prabho ||
śaṃtanor dharmaśīlasya na tv etac chamakāraṇam ||
susūkṣmo 'pīha dehe vai śalyo janayate rujam ||
kiṃ punaḥ śarasaṃghātaiś citasya tava bhārata ||
kāmaṃ naitat tavākhyeyaṃ prāṇināṃ prabhavāpyayau ||
bhavān hy upadiśec chreyo devānām api bhārata ||
yad dhi bhūtaṃ bhaviṣyac ca bhavac ca puruṣarṣabha ||
sarvaṃ taj jñānavṛddhasya tava pāṇāv ivāhitam ||
saṃsāraś caiva bhūtānāṃ dharmasya ca phalodayaḥ ||
viditas te mahāprājña tvaṃ hi brahmamayo nidhiḥ ||
«Царь, ясны ли твои знания, как прежде? Не смущён ли твой разум, лучший из говорящих? Не мучается ли твоё тело от боли стрел? Ведь телесная боль сильнее даже душевного страдания. Да, благодаря дару праведного Шантану, твоего отца, ты владеешь смертью по желанию, владыка, но это не причина для полного покоя. Даже самая тонкая заноза в теле причиняет боль; что же говорить о тебе, Бхарата, покрытом множеством стрел? Конечно, тебе не нужно рассказывать о возникновении и исчезновении живых существ: ты сам, Бхарата, мог бы наставлять о высшем благе даже богов. Всё, что было, что будет и что существует сейчас, бык среди людей, лежит перед тобой, возрастшим в знании, словно на ладони. Тебе ведом круговорот существ и восхождение плода дхармы, великий мудрец, ибо ты — сокровищница, состоящая из Брахмана».
974448a75a2b · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:29:44 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Кришна сначала обращается к страданию Бхишмы, а затем к его знанию. Телесная боль не отрицает духовной высоты: именно поэтому наставление Бхишмы будет весомым, рождённым не из удобства, а из выдержанного испытания.