Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Vigilant King and the Protected Realm12.57.40-45
10209 / 15823
महाभारत · 12.57.40-45
॥
देवनागरी

श्लोकश् चायं पुरा गीतो भार्गवेण महात्मना ॥
आख्याते रामचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥
राजानं प्रथमं विन्देत् ततो भार्यां ततो धनम् ॥
राजन्य् असति लोकस्य कुतो भार्या कुतो धनम् ॥
तद् राजन् राजसिंहानां नान्यो धर्मः सनातनः ॥
ऋते रक्षां सुविस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारणम् ॥
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमाव् उदाहृतौ ॥
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताव् इहैकमनाः शृणु ॥
षड् एतान् पुरुषो जह्याद् भिन्नां नावम् इवार्णवे ॥
अप्रवक्तारम् आचार्यम् अनधीयानम् ऋत्विजम् ॥
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ॥
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ślokaś cāyaṃ purā gīto bhārgaveṇa mahātmanā ||
ākhyāte rāmacarite nṛpatiṃ prati bhārata ||
rājānaṃ prathamaṃ vindet tato bhāryāṃ tato dhanam ||
rājany asati lokasya kuto bhāryā kuto dhanam ||
tad rājan rājasiṃhānāṃ nānyo dharmaḥ sanātanaḥ ||
ṛte rakṣāṃ suvispaṣṭāṃ rakṣā lokasya dhāraṇam ||
prācetasena manunā ślokau cemāv udāhṛtau ||
rājadharmeṣu rājendra tāv ihaikamanāḥ śṛṇu ||
ṣaḍ etān puruṣo jahyād bhinnāṃ nāvam ivārṇave ||
apravaktāram ācāryam anadhīyānam ṛtvijam ||
arakṣitāraṃ rājānaṃ bhāryāṃ cāpriyavādinīm ||
grāmakāmaṃ ca gopālaṃ vanakāmaṃ ca nāpitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
श्लोकः च अयम् पुरा गीतःślokaḥ ca ayam purā gītaḥи этот стих прежде спет; древняя строфа
भार्गवेण महा आत्मनाbhārgaveṇa mahā ātmanāБхаргавой великодушным; Парашурамой
आख्याते राम चरितेākhyāte rāma cariteв рассказанном деянии Рамы; в истории Рамы
नृपतिम् प्रति भारतnṛpatim prati bhārataк царю, Бхарата; о правителе
राजानम् प्रथमम् विन्देत्rājānam prathamam vindetцаря первым пусть найдёт; сначала обрети царя
ततः भार्याम् ततः धनम्tataḥ bhāryām tataḥ dhanamзатем жену, затем богатство; после семью и имущество
राजनि असति लोकस्यrājani asati lokasyaкогда царя нет у мира; без правителя
कुतः भार्या कुतः धनम्kutaḥ bhāryā kutaḥ dhanamоткуда жена, откуда богатство; откуда семья и достаток
तत् राजन् राज सिंहानाम्tat rājan rāja siṃhānāmпоэтому, царь, у львов царей; для великих правителей
न अन्यः धर्मः सनातनःna anyaḥ dharmaḥ sanātanaḥнет другой дхармы вечной; нет иного закона
ऋते रक्षाम् सु विस्पष्टाम्ṛte rakṣām su vispaṣṭāmкроме защиты совершенно ясной; помимо охраны
रक्षा लोकस्य धारणम्rakṣā lokasya dhāraṇamзащита — удержание мира; опора людей
प्राचेतसेन मनुनाprācetasena manunāПрачетасом Ману; Ману Прачетасом
श्लोकौ च इमौ उदाहृतौślokau ca imau udāhṛtauи эти два стиха произнесены; приведены строфы
राज धर्मेषु राज इन्द्रrāja dharmeṣu rāja indraо царских дхармах, царь царей; в учении о правителях
तौ इह एक मनाः शृणुtau iha eka manāḥ śṛṇuих здесь сосредоточенно слушай; выслушай внимательно
षट् एतान् पुरुषः जह्यात्ṣaṭ etān puruṣaḥ jahyātшесть этих человек пусть оставит; следует покинуть
भिन्नाम् नावम् इव अर्णवेbhinnām nāvam iva arṇaveкак разбитую лодку в океане; словно судно в море
अप्रवक्तारम् आचार्यम्apravaktāram ācāryamне обучающего учителя; молчаливого наставника
अनधीयानम् ऋत्विजम्anadhīyānam ṛtvijamне изучающего жреца; неучащегося ритвиджа
अरक्षितारम् राजानम्arakṣitāram rājānamне защищающего царя; правителя без защиты
भार्याम् च अप्रिय वादिनीम्bhāryām ca apriya vādinīmи жену, говорящую неприятное; неласковую супругу
ग्राम कामम् च गोपालम्grāma kāmam ca gopālamи пастуха, желающего деревни; пастуха, любящего поселение
वन कामम् च नापितम्vana kāmam ca nāpitamи брадобрея, желающего леса; цирюльника, любящего лес
अनुवाद

«И в рассказе о деянии Рамы великодушный Бхаргава прежде сказал царю такую строфу, о Бхарата: “Сначала обрети царя, затем жену, затем богатство; если у мира нет царя, откуда жена и откуда богатство?” Поэтому, царь, для львов среди царей нет иной вечной дхармы, кроме совершенно ясной защиты: защита — это удержание мира. Прачетас Ману произнёс о царских дхармах эти две строфы, царь царей; выслушай их здесь сосредоточенно. Человек должен оставить этих шестерых, как разбитую лодку в океане: учителя, который не обучает; жреца, который не изучает; царя, который не защищает; жену, говорящую неприятное; пастуха, который любит деревню; и брадобрея, который любит лес».

संस्करण

5ca7a872923c · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:52:52 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.57.29-39

श्लोक बदलें इन कुंजियों से