महाभारत
The King and the Fruits of the Four Āśramas12.66.32-37
10252 / 15823
महाभारत · 12.66.32-37
देवनागरी

यदा निवृत्तः सर्वस्मात् कामो यो ऽस्य हृदि स्थितः ॥
तदा भवति सत्त्वस्थस् ततो ब्रह्म समश्नुते ॥
सुप्रसन्नस् तु भावेन योगेन च नराधिप ॥
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥
वेदाध्ययनशीलानां विप्राणां साधुकर्मणाम् ॥
पालने यत्नम् आतिष्ठ सर्वलोकस्य चानघ ॥
वने चरति यो धर्मम् आश्रमेषु च भारत ॥
रक्षया तच् छतगुणं धर्मं प्राप्नोति पार्थिवः ॥
एष ते विविधो धर्मः पाण्डवश्रेष्ठ कीर्तितः ॥
अनुतिष्ठ त्वम् एनं वै पूर्वैर् दृष्टं सनातनम् ॥
चातुराश्रम्यम् एकाग्रः चातुर्वर्ण्यं च पाण्डव ॥
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yadā nivṛttaḥ sarvasmāt kāmo yo 'sya hṛdi sthitaḥ ||
tadā bhavati sattvasthas tato brahma samaśnute ||
suprasannas tu bhāvena yogena ca narādhipa ||
dharmaṃ puruṣaśārdūla prāpsyase pālane rataḥ ||
vedādhyayanaśīlānāṃ viprāṇāṃ sādhukarmaṇām ||
pālane yatnam ātiṣṭha sarvalokasya cānagha ||
vane carati yo dharmam āśrameṣu ca bhārata ||
rakṣayā tac chataguṇaṃ dharmaṃ prāpnoti pārthivaḥ ||
eṣa te vividho dharmaḥ pāṇḍavaśreṣṭha kīrtitaḥ ||
anutiṣṭha tvam enaṃ vai pūrvair dṛṣṭaṃ sanātanam ||
cāturāśramyam ekāgraḥ cāturvarṇyaṃ ca pāṇḍava ||
dharmaṃ puruṣaśārdūla prāpsyase pālane rataḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यदा निवृत्तः सर्वस्मात्yadā nivṛttaḥ sarvasmātкогда отведённый от всего; отрешённый
कामः यः अस्य हृदि स्थितःkāmaḥ yaḥ asya hṛdi sthitaḥжелание, которое в его сердце стоит; внутренная страсть
तदा भवति सत्त्व स्थःtadā bhavati sattva sthaḥтогда становится стоящим в саттве; утверждённым
ततः ब्रह्म समश्नुतेtataḥ brahma samaśnuteзатем Брахман достигает; приобщается
सुप्रसन्नः तु भावेनsuprasannaḥ tu bhāvenaочень ясный же настроением; внутренне чистый
योगेन च नर अधिपyogena ca nara adhipaи йогой, владыка людей; сосредоточением
धर्मम् पुरुष शार्दूलdharmam puruṣa śārdūlaдхарму, тигр среди людей; праведность
प्राप्स्यसे पालने रतःprāpsyase pālane rataḥты достигнешь, радуясь защите; преданный охране
वेद अध्ययन शीलानाम्veda adhyayana śīlānāmимеющих нрав изучения Веды; учёных
विप्राणाम् साधु कर्मणाम्viprāṇām sādhu karmaṇāmбрахманов добрых дел; праведных
पालने यत्नम् आतिष्ठpālane yatnam ātiṣṭhaв защите усилие предприми; старайся
सर्व लोकस्य च अनघsarva lokasya ca anaghaи всего мира, безгрешный; всех людей
वने चरति यः धर्मम्vane carati yaḥ dharmamкто в лесу исполняет дхарму; практикует
आश्रमेषु च भारतāśrameṣu ca bhārataи в ашрамах, Бхарата; укладах
रक्षया तत् शत गुणम्rakṣayā tat śata guṇamзащитой это стократным; во сто раз
धर्मम् प्राप्नोति पार्थिवःdharmam prāpnoti pārthivaḥдхарму получает царь; обретает заслугу
एष ते विविधः धर्मःeṣa te vividhaḥ dharmaḥэта тебе многообразная дхарма; разносторонний долг
पाण्डव श्रेष्ठ कीर्तितःpāṇḍava śreṣṭha kīrtitaḥлучший Пандава, изложена; прославлена
अनुतिष्ठ त्वम् एनम् वैanutiṣṭha tvam enam vaiисполняй ты её именно; следуй ей
पूर्वैः दृष्टम् सनातनम्pūrvaiḥ dṛṣṭam sanātanamдревними увиденную, вечную; санатана-дхарму
चातुराश्रम्यम् एकाग्रःcāturāśramyam ekāgraḥчетырёхашрамность, сосредоточенный; систему ашрамов
चातुर्वर्ण्यम् च पाण्डवcāturvarṇyam ca pāṇḍavaи четырёхварновость, Пандава; порядок варн
धर्मम् पुरुष शार्दूलdharmam puruṣa śārdūlaдхарму, тигр среди людей; праведность
प्राप्स्यसे पालने रतःprāpsyase pālane rataḥты достигнешь, преданный защите; охране
अनुवाद

Когда желание, пребывающее в сердце человека, отведено от всего, тогда он утверждается в саттве, а затем достигает Брахмана. Владыка людей, будучи внутренне ясным и соединённым с йогой, ты достигнешь дхармы, если будешь радоваться защите, тигр среди людей. Прилагай усилие к защите брахманов, привыкших изучать Веду и совершающих добрые дела, а также к защите всего мира, безгрешный. Царь получает стократную дхарму защитой того, кто в лесу и в ашрамах исполняет дхарму, Бхарата. Так тебе, лучший из Пандавов, изложена эта многообразная, вечная дхарма, увиденная древними; исполняй её. Сосредоточенный, преданный защите, ты достигнешь дхармы четырёх ашрамов и четырёх варн, тигр среди людей».

संस्करण

4c08a57c912f · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:16:15 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से