राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च ॥
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥
कृतस्य करणाद् राजा स्वर्गम् अत्यन्तम् अश्नुते ॥
त्रेतायाः करणाद् राजा स्वर्गं नात्यन्तम् अश्नुते ॥
प्रवर्तनाद् द्वापरस्य यथाभागम् उपाश्नुते ॥
कलेः प्रवर्तनाद् राजा पापम् अत्यन्तम् अश्नुते ॥
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः ॥
प्रजानां कल्मषे मग्नो ऽकीर्तिं पापं च विन्दति ॥
दण्डनीतिं पुरस्कृत्य विजानन् क्षत्रियः सदा ॥
अनवाप्तं च लिप्सेत लब्धं च परिपालयेत् ॥
लोकस्य सीमन्तकरी मर्यादा लोकभावनी ॥
सम्यङ् नीता दण्डनीतिर् यथा माता यथा पिता ॥
यस्यां भवन्ति भूतानि तद् विद्धि भरतर्षभ ॥
एष एव परो धर्मो यद् राजा दण्डनीतिमान् ॥
तस्मात् कौरव्य धर्मेण प्रजाः पालय नीतिमान् ॥
एवंवृत्तः प्रजा रक्षन् स्वर्गं जेतासि दुर्जयम् ॥
rājā kṛtayugasraṣṭā tretāyā dvāparasya ca ||
yugasya ca caturthasya rājā bhavati kāraṇam ||
kṛtasya karaṇād rājā svargam atyantam aśnute ||
tretāyāḥ karaṇād rājā svargaṃ nātyantam aśnute ||
pravartanād dvāparasya yathābhāgam upāśnute ||
kaleḥ pravartanād rājā pāpam atyantam aśnute ||
tato vasati duṣkarmā narake śāśvatīḥ samāḥ ||
prajānāṃ kalmaṣe magno 'kīrtiṃ pāpaṃ ca vindati ||
daṇḍanītiṃ puraskṛtya vijānan kṣatriyaḥ sadā ||
anavāptaṃ ca lipseta labdhaṃ ca paripālayet ||
lokasya sīmantakarī maryādā lokabhāvanī ||
samyaṅ nītā daṇḍanītir yathā mātā yathā pitā ||
yasyāṃ bhavanti bhūtāni tad viddhi bharatarṣabha ||
eṣa eva paro dharmo yad rājā daṇḍanītimān ||
tasmāt kauravya dharmeṇa prajāḥ pālaya nītimān ||
evaṃvṛttaḥ prajā rakṣan svargaṃ jetāsi durjayam ||
Царь является творцом Крита-юги, Треты, Двапары и причиной четвёртой юги. Создавая Криту, царь достигает высшего неба; создавая Трету, он достигает неба не полностью; приводя Двапару, получает долю; приводя Кали, царь полностью вкушает грех. Затем этот дурноделатель, погружённый в скверну подданных, живёт в аду долгие годы и получает бесславие и грех. Поэтому кшатрий, понимающий данданити и ставящий её впереди, должен всегда стремиться к недостигнутому и охранять достигнутое. Правильно ведомая данданити устанавливает границу мира, поддерживает мир и подобна матери и отцу; знай, бык Бхаратов, что в ней существуют существа. Высшая дхарма именно в том, что царь владеет данданити. Поэтому, Кауравья, защищай подданных дхармой как знающий политику. Действуя так и защищая подданных, ты достигнешь труднодостижимого неба».
74a8e44f4c91 · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:31:10 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Последний вывод делает царя ответственным за духовный климат страны. Его награда или вина зависят не от титула, а от того, создаёт ли его правление условия для дхармы или погружает подданных в скверну.