Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Vamadeva's Royal Upanishad12.94.27-34
10374 / 15823
महाभारत · 12.94.27-34
॥
देवनागरी

दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ॥
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते प्रियम् ॥
यस् तु निःश्रेयसं ज्ञात्वा ज्ञानं तत् प्रतिपद्यते ॥
आत्मनो मतम् उत्सृज्य तं लोको ऽनुविधीयते ॥
यो ऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान् न मृष्यते ॥
शृणोति प्रतिकूलानि विमना नचिराद् इव ॥
अग्राम्यचरितां बुद्धिम् अत्यन्तं यो न बुध्यते ॥
जितानाम् अजितानां च क्षत्रधर्माद् अपैति सः ॥
मुख्यान् अमात्यान् यो हित्वा निहीनान् कुरुते प्रियान् ॥
स वै व्यसनम् आसाद्य गाधम् आर्तो न विन्दति ॥
यः कल्याणगुणाञ् ज्ञातीन् द्वेषान् नैवाभिमन्यते ॥
अदृढात्मा दृढक्रोधो नास्यार्थो रमते ऽन्तिके ॥
अथ यो गुणसंपन्नान् हृदयस्याप्रियान् अपि ॥
प्रियेण कुरुते वश्यांश् चिरं यशसि तिष्ठति ॥
नाकाले प्रणयेद् अर्थान् नाप्रिये जातु संज्वरेत् ॥
प्रिये नातिभृशं हृष्येद् युज्येतारोग्यकर्मणि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dātāraṃ saṃvibhaktāraṃ mārdavopagataṃ śucim ||
asaṃtyaktamanuṣyaṃ ca taṃ janāḥ kurvate priyam ||
yas tu niḥśreyasaṃ jñātvā jñānaṃ tat pratipadyate ||
ātmano matam utsṛjya taṃ loko 'nuvidhīyate ||
yo 'rthakāmasya vacanaṃ prātikūlyān na mṛṣyate ||
śṛṇoti pratikūlāni vimanā nacirād iva ||
agrāmyacaritāṃ buddhim atyantaṃ yo na budhyate ||
jitānām ajitānāṃ ca kṣatradharmād apaiti saḥ ||
mukhyān amātyān yo hitvā nihīnān kurute priyān ||
sa vai vyasanam āsādya gādham ārto na vindati ||
yaḥ kalyāṇaguṇāñ jñātīn dveṣān naivābhimanyate ||
adṛḍhātmā dṛḍhakrodho nāsyārtho ramate 'ntike ||
atha yo guṇasaṃpannān hṛdayasyāpriyān api ||
priyeṇa kurute vaśyāṃś ciraṃ yaśasi tiṣṭhati ||
nākāle praṇayed arthān nāpriye jātu saṃjvaret ||
priye nātibhṛśaṃ hṛṣyed yujyetārogyakarmaṇi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दातारम् संविभक्तारम्dātāram saṃvibhaktāramдающего, распределяющего; делящего
मार्दव उपगतम् शुचिम्mārdava upagatam śucimс мягкостью пришедшего, чистого; мягкого
असंत्यक्त मनुष्यम् चasaṃtyakta manuṣyam caи не оставляющего людей; не бросающего
तम् जनाः कुर्वते प्रियम्tam janāḥ kurvate priyamего люди делают любимым; любят
यः तु निःश्रेयसम् ज्ञात्वाyaḥ tu niḥśreyasam jñātvāкто же высшее благо узнав; поняв
ज्ञानम् तत् प्रतिपद्यतेjñānam tat pratipadyateто знание принимает; обретает
आत्मनः मतम् उत्सृज्यātmanaḥ matam utsṛjyaсвоё мнение оставив; отбросив
तम् लोकः अनुविधीयतेtam lokaḥ anuvidhīyateза ним мир следует; люди
यः अर्थ कामस्य वचनम्yaḥ artha kāmasya vacanamкто слово желающего выгоды; пользы
प्रातिकूल्यात् न मृष्यतेprātikūlyāt na mṛṣyateиз противоречия не терпит; не принимает
शृणोति प्रतिकूलानिśṛṇoti pratikūlāniслушает противные слова; неприятные
विमना न चिरात् इवvimanā na cirāt ivaсмятённый вскоре как бы; быстро
अग्राम्य चरिताम् बुद्धिम्agrāmya caritām buddhimнегрубого поведения разум; непростонародный
अत्यन्तम् यः न बुध्यतेatyantam yaḥ na budhyateкто совершенно не понимает; не постигает
जितानाम् अजितानाम् चjitānām ajitānām caпобеждённых и непобеждённых; свободных
क्षत्र धर्मात् अपैति सःkṣatra dharmāt apaiti saḥот кшатрийской дхармы отходит он; отпадает
मुख्यान् अमात्यान् यः हित्वाmukhyān amātyān yaḥ hitvāкто главных министров оставив; отбросив
निहीनान् कुरुते प्रियान्nihīnān kurute priyānнизких делает любимыми; приближает
सः वै व्यसनम् आसाद्यsaḥ vai vyasanam āsādyaон поистине бедствие достигнув; попав
गाधम् आर्तः न विन्दतिgādham ārtaḥ na vindatiтвёрдой опоры, страдающий, не находит; дна
यः कल्याण गुणान् ज्ञातीन्yaḥ kalyāṇa guṇān jñātīnкто родичей с благими качествами; добродетельных
द्वेषात् न एव अभिमन्यतेdveṣāt na eva abhimanyateиз ненависти совсем не признаёт; не уважает
अदृढ आत्मा दृढ क्रोधःadṛḍha ātmā dṛḍha krodhaḥс неустойчивой душой, крепким гневом; упрямым
न अस्य अर्थः रमते अन्तिकेna asya arthaḥ ramate antikeего польза не остаётся рядом; не радуется
अथ यः गुण संपन्नान्atha yaḥ guṇa saṃpannānа кто наделённых качествами; достоинствами
हृदयस्य अप्रियान् अपिhṛdayasya apriyān apiдаже неприятных сердцу; нежеланных
प्रियेण कुरुते वश्यान्priyeṇa kurute vaśyānприятным делает покорными; привлекает
चिरम् यशसि तिष्ठतिciram yaśasi tiṣṭhatiдолго в славе стоит; пребывает
न अकाले प्रणयेत् अर्थान्na akāle praṇayet arthānне вовремя не ведёт дела; не начинает
न अप्रिये जातु संज्वरेत्na apriye jātu saṃjvaretв неприятном никогда не горит; не мучается
प्रिये न अति भृशम् हृष्येत्priye na ati bhṛśam hṛṣyetв приятном не слишком радуется; ликует
युज्येत आरोग्य कर्मणिyujyeta ārogya karmaṇiпусть занимается здоровым делом; полезным
अनुवाद

«Люди любят того, кто даёт, распределяет, мягок, чист и не оставляет людей. Тот, кто, узнав высшее благо, принимает это знание и оставляет собственное мнение, становится тем, за кем следует мир. Но тот, кто из-за противоречия не терпит слова человека, желающего пользы, и, слушая неприятное, быстро смущается, не понимает тонкого и небанального разума по отношению к побеждённым и непобеждённым; он отпадает от кшатрийской дхармы. Кто оставляет главных министров и делает любимцами низких людей, тот, попав в бедствие, не находит твёрдой опоры. Кто из ненависти не признаёт родичей с благими качествами, тот, будучи неустойчивым и крепким в гневе, не удерживает пользу рядом. Но кто даже людей, наделённых качествами и неприятных сердцу, приятным обращением делает покорными, тот долго пребывает в славе. Не следует начинать дела не вовремя, не следует гореть в неприятном и чрезмерно радоваться приятному; нужно заниматься здоровым, полезным делом».

संस्करण

5ec562beb100 · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:52:36 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.94.19-26

श्लोक बदलें इन कुंजियों से