महाभारत
Signs and Types of Warriors12.102.7-13
10407 / 15823
महाभारत · 12.102.7-13
देवनागरी

सिंहशार्दूलवाङ्नेत्राः सिंहशार्दूलगामिनः ॥
पारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः ॥
मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास् तथापरे ॥
प्रवादिनः सुचण्डाश् च क्रोधिनः किंनरीस्वनाः ॥
मेघस्वनाः क्रुद्धमुखाः के चित् करभनिस्वनाः ॥
जिह्मनासानुजङ्घाश् च दूरगा दूरपातिनः ॥
बिडालकुब्जास् तनवस् तनुकेशास् तनुत्वचः ॥
शूराश् चपलचित्ताश् च ते भवन्ति दुरासदाः ॥
गोधानिमीलिताः के चिन् मृदुप्रकृतयो ऽपि च ॥
तुरंगगतिनिर्घोषास् ते नराः पारयिष्णवः ॥
सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताः ॥
प्रवादितेन नृत्यन्ति हृष्यन्ति कलहेषु च ॥
गम्भीराक्षा निःसृताक्षाः पिङ्गला भ्रुकुटीमुखाः ॥
नकुलाक्षास् तथा चैव सर्वे शूरास् तनुत्यजः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

siṃhaśārdūlavāṅnetrāḥ siṃhaśārdūlagāminaḥ ||
pārāvatakuliṅgākṣāḥ sarve śūrāḥ pramāthinaḥ ||
mṛgasvarā dvīpinetrā ṛṣabhākṣās tathāpare ||
pravādinaḥ sucaṇḍāś ca krodhinaḥ kiṃnarīsvanāḥ ||
meghasvanāḥ kruddhamukhāḥ ke cit karabhanisvanāḥ ||
jihmanāsānujaṅghāś ca dūragā dūrapātinaḥ ||
biḍālakubjās tanavas tanukeśās tanutvacaḥ ||
śūrāś capalacittāś ca te bhavanti durāsadāḥ ||
godhānimīlitāḥ ke cin mṛduprakṛtayo 'pi ca ||
turaṃgagatinirghoṣās te narāḥ pārayiṣṇavaḥ ||
susaṃhatāḥ pratanavo vyūḍhoraskāḥ susaṃsthitāḥ ||
pravāditena nṛtyanti hṛṣyanti kalaheṣu ca ||
gambhīrākṣā niḥsṛtākṣāḥ piṅgalā bhrukuṭīmukhāḥ ||
nakulākṣās tathā caiva sarve śūrās tanutyajaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सिंह शार्दूल वाक् नेत्राःsiṃha śārdūla vāk netrāḥс речью и глазами льва и тигра; львиноглазые
सिंह शार्दूल गामिनःsiṃha śārdūla gāminaḥидущие как лев и тигр; с тигриной походкой
पारावत कुलिङ्ग अक्षाःpārāvata kuliṅga akṣāḥс глазами голубя и кулинги; птичьими глазами
सर्वे शूराः प्रमाथिनःsarve śūrāḥ pramāthinaḥвсе герои сокрушающие; нападающие
मृग स्वराःmṛga svarāḥс голосом оленя; оленьим звуком
द्वीपि नेत्राःdvīpi netrāḥс глазами пантеры; хищным взглядом
ऋषभ अक्षाः तथा अपरेṛṣabha akṣāḥ tathā apareа другие с бычьими глазами; взглядом быка
प्रवादिनःpravādinaḥгромко говорящие; спорящие
सुचण्डाः चsucaṇḍāḥ caи очень свирепые; яростные
क्रोधिनःkrodhinaḥгневливые; склонные к ярости
किंनरी स्वनाःkiṃnarī svanāḥс голосом киннари; необычным звучанием
मेघ स्वनाःmegha svanāḥс голосом облака; громовым звуком
क्रुद्ध मुखाःkruddha mukhāḥс гневным лицом; разъярённым видом
के चित् करभ निस्वनाःke cit karabha nisvanāḥнекоторые с криком верблюда; верблюжьим голосом
जिह्म नास अनुजङ्घाः चjihma nāsa anujaṅghāḥ caс кривым носом и голенями; искривлёнными членами
दूरगाः दूर पातिनःdūragāḥ dūra pātinaḥдалеко идущие, далеко поражающие; дальнобойные
बिडाल कुब्जाः तनवःbiḍāla kubjāḥ tanavaḥпо-кошачьи согнутые, худые; сутулые и тонкие
तनु केशाः तनु त्वचःtanu keśāḥ tanu tvacaḥс редкими волосами и тонкой кожей; тонкокожие
शूराः चपल चित्ताः चśūrāḥ capala cittāḥ caгерои и с подвижным умом; быстрые духом
ते भवन्ति दुरासदाःte bhavanti durāsadāḥони бывают труднодоступны; трудны для нападения
गोधा निमीलिताः के चित्godhā nimīlitāḥ ke citнекоторые с глазами как у варана; полуприкрытыми
मृदु प्रकृतयः अपि चmṛdu prakṛtayaḥ api caи даже мягкой природы; кроткого склада
तुरंग गति निर्घोषाःturaṃga gati nirghoṣāḥс топотом конского хода; конским шумом движения
ते नराः पारयिष्णवःte narāḥ pārayiṣṇavaḥэти люди способны преодолеть; довести дело
सुसंहताः प्रतनवःsusaṃhatāḥ pratanavaḥплотно сложенные, но тонкие; собранные
व्यूढ उरस्काःvyūḍha uraskāḥс широкой грудью; развёрнутой грудью
सुसंस्थिताःsusaṃsthitāḥхорошо поставленные; стройные
प्रवादितेन नृत्यन्तिpravāditena nṛtyantiпод музыку танцуют; при звуке двигаются
हृष्यन्ति कलहेषु चhṛṣyanti kalaheṣu caи радуются в схватках; ликуют в раздорах
गम्भीर अक्षाःgambhīra akṣāḥс глубокими глазами; глубоковзглядные
निःसृत अक्षाःniḥsṛta akṣāḥс выступающими глазами; выпученными
पिङ्गलाः भ्रुकुटी मुखाःpiṅgalāḥ bhrukuṭī mukhāḥрыжеватые, с нахмуренным лицом; сдвинутыми бровями
नकुल अक्षाः तथा च एवnakula akṣāḥ tathā ca evaи также с глазами мангуста; мангустоглазые
सर्वे शूराः तनु त्यजःsarve śūrāḥ tanu tyajaḥвсе герои, оставляющие тело; готовые умереть
अनुवाद

«Есть герои с речью и глазами льва или тигра, с походкой льва или тигра; есть с глазами голубя или кулинги — все они сокрушающие бойцы. Одни имеют голос оленя, глаза пантеры или быка; другие громко говорят, очень свирепы, гневливы и звучат как киннари. Некоторые гремят как облака, имеют гневные лица или крик верблюда; с кривыми носами и голенями они идут далеко и поражают далеко. Худые, по-кошачьи согнутые, с редкими волосами и тонкой кожей, герои с подвижным умом бывают трудны для нападения. Некоторые выглядят как вараны с полуприкрытыми глазами и даже мягки по природе, но движутся с шумом конского хода и способны довести дело до конца. Плотно сложенные, тонкие, широкогрудые и хорошо поставленные, они танцуют под музыку и радуются в схватках. Люди с глубокими или выступающими глазами, рыжеватые, с нахмуренным лицом, а также с глазами мангуста — все такие герои готовы оставить тело».

संस्करण

95c5f13c5ab1 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:18:07 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से