मृदुम् अप्य् अवमन्यन्ते तीक्ष्णाद् उद्विजते जनः ॥
मातीक्ष्णो मामृदुर् भूस् त्वं तीक्ष्णो भव मृदुर् भव ॥
यथा वप्रे वेगवति सर्वतःसंप्लुतोदके ॥
नित्यं विवरणाद् बाधस् तथा राज्यं प्रमाद्यतः ॥
न बनून् अभियुञ्जीत यौगपद्येन शात्रवान् ॥
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर ॥
एकैकम् एषां निष्पिंषञ् शिष्टेषु निपुणं चरेत् ॥
न च शक्तो ऽपि मेधावी सर्वान् एवारभेन् नृपः ॥
यदा स्यान् महती सेना हयनागरथाकुला ॥
पदातियन्त्रबहुला स्वनुरक्ता षडङ्गिनी ॥
यदा बहुविधां वृद्धिं मन्यते प्रतिलोमतः ॥
तदा विवृत्य प्रहरेद् दस्यूनाम् अविचारयन् ॥
न साम दण्डोपनिषत् प्रशस्यते; न मार्दवं शत्रुषु यात्रिकं सदा ॥
न सस्यघातो न च संकरक्रिया; न चापि भूयः प्रकृतेर् विचारणा ॥
मायाविभेदानुपसर्जनानि; पापं तथैव स्पशसंप्रयोगात् ॥
आप्तैर् मनुष्यैर् उपचारयेत; पुरेषु राष्ट्रेषु च संप्रयुक्तः ॥
पुराणि चैषाम् अनुसृत्य भूमिपाः; पुरेषु भोगान् निखिलान् इहाजयन् ॥
पुरेषु नीतिं विहितां यथाविधि; प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन ॥
प्रदाय गूढानि वसूनि नाम; प्रच्छिद्य भोगान् अवधाय च स्वान् ॥
दुष्टाः स्वदोषैर् इति कीर्तयित्वा; पुरेषु राष्ट्रेषु च योजयन्ति ॥
तथैव चान्यै रतिशास्त्रवेदिभिः; स्वलंकृतैः शास्त्रविधानदृष्टिभिः ॥
सुशिक्षितैर् भाष्यकथाविशारदैः; परेषु कृत्यान् उपधारयस्व ॥
mṛdum apy avamanyante tīkṣṇād udvijate janaḥ ||
mātīkṣṇo māmṛdur bhūs tvaṃ tīkṣṇo bhava mṛdur bhava ||
yathā vapre vegavati sarvataḥsaṃplutodake ||
nityaṃ vivaraṇād bādhas tathā rājyaṃ pramādyataḥ ||
na banūn abhiyuñjīta yaugapadyena śātravān ||
sāmnā dānena bhedena daṇḍena ca puraṃdara ||
ekaikam eṣāṃ niṣpiṃṣañ śiṣṭeṣu nipuṇaṃ caret ||
na ca śakto 'pi medhāvī sarvān evārabhen nṛpaḥ ||
yadā syān mahatī senā hayanāgarathākulā ||
padātiyantrabahulā svanuraktā ṣaḍaṅginī ||
yadā bahuvidhāṃ vṛddhiṃ manyate pratilomataḥ ||
tadā vivṛtya prahared dasyūnām avicārayan ||
na sāma daṇḍopaniṣat praśasyate; na mārdavaṃ śatruṣu yātrikaṃ sadā ||
na sasyaghāto na ca saṃkarakriyā; na cāpi bhūyaḥ prakṛter vicāraṇā ||
māyāvibhedānupasarjanāni; pāpaṃ tathaiva spaśasaṃprayogāt ||
āptair manuṣyair upacārayeta; pureṣu rāṣṭreṣu ca saṃprayuktaḥ ||
purāṇi caiṣām anusṛtya bhūmipāḥ; pureṣu bhogān nikhilān ihājayan ||
pureṣu nītiṃ vihitāṃ yathāvidhi; prayojayanto balavṛtrasūdana ||
pradāya gūḍhāni vasūni nāma; pracchidya bhogān avadhāya ca svān ||
duṣṭāḥ svadoṣair iti kīrtayitvā; pureṣu rāṣṭreṣu ca yojayanti ||
tathaiva cānyai ratiśāstravedibhiḥ; svalaṃkṛtaiḥ śāstravidhānadṛṣṭibhiḥ ||
suśikṣitair bhāṣyakathāviśāradaiḥ; pareṣu kṛtyān upadhārayasva ||
«Мягкого презирают, а резкого народ боится. Поэтому не будь чрезмерно суровым и не будь лишённым мягкости: будь и резким, и мягким. Как насыпь у сильного потока размывается отверстиями, когда вода заливает её со всех сторон, так царство беспечного страдает от брешей. Не следует нападать одновременно на многих недругов, Пурандара: миром, даром, разделением и наказанием сокрушай их по одному, а с оставшимися действуй тонко. Даже способный и мудрый царь не должен начинать против всех сразу. Когда у него есть великое, преданное, шестичастное войско с конями, слонами, колесницами, пехотой и машинами, и когда он видит многообразный рост враждебной силы, тогда пусть открыто ударит по разбойникам, не колеблясь. В походе не всегда хвалятся одни тайные способы мира и кары, не всегда мягкость к врагам; не следует уничтожать посевы, разрушать общественный порядок и чрезмерно тревожить подданных. Обманы, расколы, приманки и дурные дела через шпионов следует проводить надёжными людьми в городах и областях. Цари, наблюдая города врагов, получали в них все доходы, когда по правилу применяли установленную городскую политику, о убийца Балы и Вритры. Дав тайные богатства, отрезав доходы, поставив своих людей и объявив, что виновные испорчены собственными пороками, они устраивают дела в городах и областях. Так же внедряй поручения среди врагов через других людей: знатоков искусства удовольствий, хорошо украшенных, обученных, знающих правила и искусных в толкованиях и разговорах».
0ee65f068f43 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:26:25 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Брихаспати не разрешает царю разрушать всё ради победы. Даже в тайной политике есть границы: не губить посевы, не ломать порядок подданных и не начинать войну против всех сразу.