महाभारत
Nārada Rebukes the Proud Śalmali Tree12.150.7-15
10640 / 15823
महाभारत · 12.150.7-15
देवनागरी

अहो नु रमणीयस् त्वम् अहो चासि मनोरमः ॥
प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शल्मले ॥
सदैव शकुनास् तात मृगाश् चाधस् तथा गजाः ॥
वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास् तथा ॥
तव शाखा महाशाख स्कन्धं च विपुलं तथा ॥
न वै प्रभग्नान् पश्यामि मारुतेन कथं चन ॥
किं नु ते मारुतस् तात प्रीतिमान् अथ वा सुहृत् ॥
त्वां रक्षति सदा येन वने ऽस्मिन् पवनो ध्रुवम् ॥
विवान् हि पवनः स्थानाद् वृक्षान् उच्चावचान् अपि ॥
पर्वतानां च शिखराण्य् आचालयति वेगवान् ॥
शोषयत्य् एव पातालं विवान् गन्धवहः शुचिः ॥
ह्रदांश् च सरितश् चैव सागरांश् च तथैव ह ॥
त्वां संरक्षेत पवनः सखित्वेन न संशयः ॥
तस्माद् बहलशाखो ऽसि पर्णवान् पुष्पवान् अपि ॥
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते ॥
यद् इमे विहगास् तात रमन्ते मुदितास् त्वयि ॥
एषां पृथक् समस्तानां श्रूयते मधुरः स्वरः ॥
पुष्पसंमोदने काले वाशतां सुमनोहरम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

aho nu ramaṇīyas tvam aho cāsi manoramaḥ ||
prīyāmahe tvayā nityaṃ tarupravara śalmale ||
sadaiva śakunās tāta mṛgāś cādhas tathā gajāḥ ||
vasanti tava saṃhṛṣṭā manoharatarās tathā ||
tava śākhā mahāśākha skandhaṃ ca vipulaṃ tathā ||
na vai prabhagnān paśyāmi mārutena kathaṃ cana ||
kiṃ nu te mārutas tāta prītimān atha vā suhṛt ||
tvāṃ rakṣati sadā yena vane 'smin pavano dhruvam ||
vivān hi pavanaḥ sthānād vṛkṣān uccāvacān api ||
parvatānāṃ ca śikharāṇy ācālayati vegavān ||
śoṣayaty eva pātālaṃ vivān gandhavahaḥ śuciḥ ||
hradāṃś ca saritaś caiva sāgarāṃś ca tathaiva ha ||
tvāṃ saṃrakṣeta pavanaḥ sakhitvena na saṃśayaḥ ||
tasmād bahalaśākho 'si parṇavān puṣpavān api ||
idaṃ ca ramaṇīyaṃ te pratibhāti vanaspate ||
yad ime vihagās tāta ramante muditās tvayi ||
eṣāṃ pṛthak samastānāṃ śrūyate madhuraḥ svaraḥ ||
puṣpasaṃmodane kāle vāśatāṃ sumanoharam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अहो नु रमणीयः त्वम्aho nu ramaṇīyaḥ tvamах, как прекрасен ты; приятен
अहो च असि मनोरमःaho ca asi manoramaḥах, и ты радуешь ум; очарователен
प्रीयामहे त्वया नित्यम्prīyāmahe tvayā nityamмы радуемся тобой всегда; любим
तरु प्रवर शल्मलेtaru pravara śalmaleлучшее дерево, Шалмали; древо
सदा एव शकुनाः तातsadā eva śakunāḥ tātaвсегда птицы, дорогой; птицы
मृगाः च अधः तथा गजाःmṛgāḥ ca adhaḥ tathā gajāḥи звери внизу, также слоны; животные
वसन्ति तव संहृष्टाःvasanti tava saṃhṛṣṭāḥживут у тебя довольные; радостные
मनोहर तराः तथाmanohara tarāḥ tathāи ещё более радующие ум; прекрасные
तव शाखाः महा शाखtava śākhāḥ mahā śākhaтвои ветви, многоветвистый; великоветвый
स्कन्धम् च विपुलम् तथाskandham ca vipulam tathāи ствол широкий также; мощный
न वै प्रभग्नान् पश्यामिna vai prabhagnān paśyāmiне вижу ведь сломанными; разбитыми
मारुतेन कथम् चनmārutena katham canaветром каким-либо образом; Ваю
किम् नु ते मारुतः तातkim nu te mārutaḥ tātaчто же для тебя ветер, дорогой; Ваю
प्रीतिमान् अथ वा सुहृत्prītimān atha vā suhṛtблагосклонен или друг; приятель
त्वाम् रक्षति सदा येनtvām rakṣati sadā yenaтебя защищает всегда поэтому; из-за чего
वने अस्मिन् पवनः ध्रुवम्vane asmin pavanaḥ dhruvamв этом лесу ветер несомненно; Ваю
विवान् हि पवनः स्थानात्vivān hi pavanaḥ sthānātведь вея, ветер с места; дуя
वृक्षान् उच्च अवचान् अपिvṛkṣān ucca avacān apiдеревья высокие и низкие даже; разные
पर्वतानाम् च शिखराणिparvatānām ca śikharāṇiи вершины гор; пиков
आचालयति वेगवान्ācālayati vegavānколеблет быстрый; могучий
शोषयति एव पातालम्śoṣayati eva pātālamиссушает даже подземье; низ
विवान् गन्ध वहः शुचिःvivān gandha vahaḥ śuciḥвея, носитель запаха, чистый; ветер
ह्रदान् च सरितः च एवhradān ca saritaḥ ca evaи озёра, и реки также; воды
सागरान् च तथा एव हsāgarān ca tathā eva haи океаны точно так же; моря
त्वाम् संरक्षेत पवनःtvām saṃrakṣeta pavanaḥтебя защищает ветер; Ваю
सखित्वेन न संशयःsakhitvena na saṃśayaḥпо дружбе, нет сомнения; без сомнения
तस्मात् बहल शाखः असिtasmāt bahala śākhaḥ asiпоэтому ты густоветвист; многоветвист
पर्णवान् पुष्पवान् अपिparṇavān puṣpavān apiс листьями и также с цветами; цветущий
इदम् च रमणीयम् तेidam ca ramaṇīyam teи это прекрасно у тебя; приятно
प्रतिभाति वनस्पतेpratibhāti vanaspateкажется, о дерево; лесной владыка
यत् इमे विहगाः तातyat ime vihagāḥ tātaчто эти птицы, дорогой; крылатые
रमन्ते मुदिताः त्वयिramante muditāḥ tvayiрадуются счастливые на тебе; в тебе
एषाम् पृथक् समस्तानाम्eṣām pṛthak samastānāmих по отдельности и вместе; всех
श्रूयते मधुरः स्वरःśrūyate madhuraḥ svaraḥслышится сладкий голос; звук
पुष्प संमोदने कालेpuṣpa saṃmodane kāleв пору радости цветов; цветения
वाशताम् सु मनोहरम्vāśatām su manoharamпоющих очень очаровательно; кричащих
अनुवाद

Нарада сказал: «Ах, как ты прекрасен, как радуешь ум! Мы всегда радуемся тебе, лучшее из деревьев, Шалмали. Птицы, звери внизу и слоны всегда живут у тебя довольными и ещё более прекрасными. Твои ветви, о многоветвистый, и широкий ствол я никак не вижу сломанными ветром. Может быть, ветер благосклонен к тебе или твой друг, и потому всегда защищает тебя в этом лесу? Ведь вея, могучий ветер сдвигает с места высокие и низкие деревья и вершины гор; чистый носитель запаха иссушает даже подземье, озёра, реки и океаны. Несомненно, Ваю защищает тебя по дружбе, поэтому ты густоветвист, покрыт листьями и цветами. Прекрасным кажется мне и то, о дерево, что эти птицы радостно наслаждаются на тебе. В пору цветения слышится их сладкий голос, по отдельности и вместе, очень чарующий».

संस्करण

a3d5a59ee714 · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:20:10 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से