महाभारत · 12.153.4-5
॥
देवनागरी
युधिष्ठिर उवाच
अज्ञानस्य प्रवृत्तिं च स्थानं वृद्धिं क्षयोदयौ ॥
मूलं योगं गतिं कालं कारणं हेतुम् एव च ॥
श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन यथावद् इह पार्थिव ॥
अज्ञानप्रभवं हीदं यद् दुःखम् उपलभ्यते ॥
लिप्यंतरण (IAST)
yudhiṣṭhira uvāca
ajñānasya pravṛttiṃ ca sthānaṃ vṛddhiṃ kṣayodayau ||
mūlaṃ yogaṃ gatiṃ kālaṃ kāraṇaṃ hetum eva ca ||
śrotum icchāmi tattvena yathāvad iha pārthiva ||
ajñānaprabhavaṃ hīdaṃ yad duḥkham upalabhyate ||
शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
अज्ञानस्य प्रवृत्तिम् चajñānasya pravṛttim caпроявление неведения и; действие
स्थानम् वृद्धिम् क्षय उदयौsthānam vṛddhim kṣaya udayauместо, рост, исчезновение и возникновение; убыль и подъём
मूलम् योगम् गतिम् कालम्mūlam yogam gatim kālamкорень, соединение, движение, время; путь
कारणम् हेतुम् एव चkāraṇam hetum eva caпричину и основание также; мотив
श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेनśrotum icchāmi tattvenaхочу услышать в истине; по сути
यथावत् इह पार्थिवyathāvat iha pārthivaкак следует здесь, о царь; правитель
अज्ञान प्रभवम् हि इदम्ajñāna prabhavam hi idamведь это, рождённое неведением; произошедшее
यत् दुःखम् उपलभ्यतेyat duḥkham upalabhyateто страдание, которое воспринимается; переживается
अनुवाद
Юдхиштхира сказал: «О царь, я хочу как следует услышать в истине о проявлении неведения, его месте, росте, исчезновении и возникновении, корне, соединении, движении, времени, причине и основании. Ведь всё переживаемое страдание рождается из неведения».
संस्करण
b95a5f494050 · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:19:52 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Вопрос задан системно: Юдхиштхира просит не отдельное нравоучение, а полное описание механизма, через который неведение превращается в страдание.