महाभारत
Śamyāka's Praise of Possessing Nothing12.170.6-13
10747 / 15823
महाभारत · 12.170.6-13
देवनागरी

न वै चरसि यच् छ्रेय आत्मनो वा यद् ईहसे ॥
अकामात्मापि हि सदा धुरम् उद्यम्य चैव हि ॥
अकिंचनः परिपतन् सुखम् आस्वादयिष्यसि ॥
अकिंचनः सुखं शेते समुत्तिष्ठति चैव हि ॥
आकिंचन्यं सुखं लोके पथ्यं शिवम् अनामयम् ॥
अनमित्रम् अथो ह्य् एतद् दुर्लभं सुलभं सताम् ॥
अकिंचनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वशः ॥
अवेक्षमाणस् त्रींल् लोकान् न तुल्यम् उपलक्षये ॥
आकिंचन्यं च राज्यं च तुलया समतोलयम् ॥
अत्यरिच्यत दारिद्र्यं राज्याद् अपि गुणाधिकम् ॥
आकिंचन्ये च राज्ये च विशेषः सुमहान् अयम् ॥
नित्योद्विग्नो हि धनवान् मृत्योर् आस्यगतो यथा ॥
नैवास्याग्निर् न चादित्यो न मृत्युर् न च दस्यवः ॥
प्रभवन्ति धनज्यानिनिर्मुक्तस्य निराशिषः ॥
तं वै सदा कामचरम् अनुपस्तीर्णशायिनम् ॥
बाहूपधानं शाम्यन्तं प्रशंसन्ति दिवौकसः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

na vai carasi yac chreya ātmano vā yad īhase ||
akāmātmāpi hi sadā dhuram udyamya caiva hi ||
akiṃcanaḥ paripatan sukham āsvādayiṣyasi ||
akiṃcanaḥ sukhaṃ śete samuttiṣṭhati caiva hi ||
ākiṃcanyaṃ sukhaṃ loke pathyaṃ śivam anāmayam ||
anamitram atho hy etad durlabhaṃ sulabhaṃ satām ||
akiṃcanasya śuddhasya upapannasya sarvaśaḥ ||
avekṣamāṇas trīṃl lokān na tulyam upalakṣaye ||
ākiṃcanyaṃ ca rājyaṃ ca tulayā samatolayam ||
atyaricyata dāridryaṃ rājyād api guṇādhikam ||
ākiṃcanye ca rājye ca viśeṣaḥ sumahān ayam ||
nityodvigno hi dhanavān mṛtyor āsyagato yathā ||
naivāsyāgnir na cādityo na mṛtyur na ca dasyavaḥ ||
prabhavanti dhanajyāninirmuktasya nirāśiṣaḥ ||
taṃ vai sadā kāmacaram anupastīrṇaśāyinam ||
bāhūpadhānaṃ śāmyantaṃ praśaṃsanti divaukasaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
न वै चरसि यत् श्रेयःna vai carasi yat śreyaḥты не следуешь тому, что благо; лучшее
आत्मनः वा यत् ईहसेātmanaḥ vā yat īhaseили тому, чего для себя желаешь; стремишься
अकाम आत्मा अपि हि सदाakāma ātmā api hi sadāдаже безжеланный душой всегда; не ищущий
धुरम् उद्यम्य च एव हिdhuram udyamya ca eva hiярмо подняв именно; бремя
अकिंचनः परिपतन्akiṃcanaḥ paripatanничем не владеющий, странствуя; неимущий
सुखम् आस्वादयिष्यसिsukham āsvādayiṣyasiсчастье вкусишь; познаешь
अकिंचनः सुखम् शेतेakiṃcanaḥ sukham śeteнеимущий счастливо спит; покоится
समुत्तिष्ठति च एव हिsamuttiṣṭhati ca eva hiи также встаёт; поднимается
आकिंचन्यम् सुखम् लोकेākiṃcanyam sukham lokeневладение счастливо в мире; акинчанье
पथ्यम् शिवम् अनामयम्pathyam śivam anāmayamполезно, благотворно, безболезненно; здорово
अनमित्रम् अथो हि एतत्anamitram atho hi etatи без врагов ведь это; безопасно
दुर्लभम् सुलभम् सताम्durlabham sulabham satāmтруднодоступно, легко для добрых; праведных
अकिंचनस्य शुद्धस्यakiṃcanasya śuddhasyaу неимущего чистого; свободного
उपपन्नस्य सर्वशःupapannasya sarvaśaḥснабжённого всем нужным; совершенного
अवेक्षमाणः त्रीन् लोकान्avekṣamāṇaḥ trīn lokānосматривая три мира; сравнивая
न तुल्यम् उपलक्षयेna tulyam upalakṣayeне вижу равного; подобного
आकिंचन्यम् च राज्यम् चākiṃcanyam ca rājyam caневладение и царство; акинчанье
तुलया समतोलयम्tulayā samatolayamна весах равным взвесил; сравнил
अत्यरिच्यत दारिद्र्यम्atyaricyata dāridryamпревзошла бедность; неимущество
राज्यात् अपि गुण अधिकम्rājyāt api guṇa adhikamдаже царство, большее качеством; по достоинствам
आकिंचन्ये च राज्ये चākiṃcanye ca rājye caв невладении и царстве; между ними
विशेषः सु महान् अयम्viśeṣaḥ su mahān ayamразница эта очень велика; различие
नित्य उद्विग्नः हि धनवान्nitya udvignaḥ hi dhanavānбогатый ведь всегда встревожен; беспокоен
मृत्योः आस्य गतः यथाmṛtyoḥ āsya gataḥ yathāкак вошедший в пасть смерти; рот
न एव अस्य अग्निःna eva asya agniḥни огонь его; для него
न च आदित्यःna ca ādityaḥи не солнце; жар
न मृत्युः न च दस्यवःna mṛtyuḥ na ca dasyavaḥни смерть, ни разбойники; грабители
प्रभवन्ति धन ज्यानि निर्मुक्तस्यprabhavanti dhana jyāni nirmuktasyaвластны над освободившимся от потери богатства; лишённым
निराशिषःnirāśiṣaḥбез ожиданий; без надежд
तम् वै सदा काम चरम्tam vai sadā kāma caramего воистину всегда свободно ходящего; по желанию
अनुपस्तीर्ण शायिनम्anupastīrṇa śāyinamспящего без подстилки; на земле
बाहु उपधानम् शाम्यन्तम्bāhu upadhānam śāmyantamс рукой вместо подушки, умиротворяющегося; успокоенного
प्रशंसन्ति दिवौकसःpraśaṃsanti divaukasaḥвосхваляют небожители; боги
अनुवाद

Ты не следуешь тому, что является благом, и даже не тому, чего сам для себя желаешь, если всё время поднимаешь бремя, хотя душой уже не хочешь его. Ничем не владеющий, странствуя, вкусит счастье; неимущий счастливо спит и счастливо встаёт. Акинчанье — невладение — счастливо в мире: оно полезно, благотворно, свободно от болезни и врагов. Оно трудно достижимо, но легко для праведных. Осматривая три мира, я не вижу ничего равного чистому неимущему, который всем обеспечен внутренне. Я взвесил на весах невладение и царство: бедность превзошла даже царство, будучи выше по достоинствам. Между невладением и царством есть великая разница: богатый всегда встревожен, словно вошедший в пасть смерти. Ни огонь, ни солнце, ни смерть, ни разбойники не властны над тем, кто свободен от потери богатства и не имеет ожиданий. Небожители восхваляют того, кто свободно странствует, спит без подстилки, кладёт руку вместо подушки и пребывает в покое».

संस्करण

e40704bc38f2 · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:55:04 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से