महाभारत 12.175.1-10

Bhṛgu Explains the Origin of the Universe12.175.1-10

10770 / 15823

महाभारत · 12.175.1-10

॥

देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
कुतः सृष्टम् इदं विश्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥
प्रलये च कम् अभ्येति तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
ससागरः सगगनः सशैलः सबलाहकः ॥
सभूमिः साग्निपवनो लोको ऽयं केन निर्मितः ॥
कथं सृष्टानि भूतानि कथं वर्णविभक्तयः ॥
शौचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्माव् अथो कथम् ॥
कीदृशो जीवतां जीवः क्व वा गच्छन्ति ये मृताः ॥
अस्माल् लोकाद् अमुं लोकं सर्वं शंसतु नो भवान् ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
भृगुणाभिहितं श्रेष्ठं भरद्वाजाय पृच्छते ॥
कैलासशिखरे दृष्ट्वा दीप्यमानम् इवौजसा ॥
भृगुं महर्षिम् आसीनं भरद्वाजो ऽन्वपृच्छत ॥
ससागरः सगगनः सशैलः सबलाहकः ॥
सभूमिः साग्निपवनो लोको ऽयं केन निर्मितः ॥
कथं सृष्टानि भूतानि कथं वर्णविभक्तयः ॥
शौचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्माव् अथो कथम् ॥
कीदृशो जीवतां जीवः क्व वा गच्छन्ति ये मृताः ॥
परलोकम् इमं चापि सर्वं शंसतु नो भवान् ॥
एवं स भगवान् पृष्टो भरद्वाजेन संशयम् ॥
महर्षिर् ब्रह्मसंकाशः सर्वं तस्मै ततो ऽब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kutaḥ sṛṣṭam idaṃ viśvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam ||
pralaye ca kam abhyeti tan me brūhi pitāmaha ||
sasāgaraḥ sagaganaḥ saśailaḥ sabalāhakaḥ ||
sabhūmiḥ sāgnipavano loko 'yaṃ kena nirmitaḥ ||
kathaṃ sṛṣṭāni bhūtāni kathaṃ varṇavibhaktayaḥ ||
śaucāśaucaṃ kathaṃ teṣāṃ dharmādharmāv atho katham ||
kīdṛśo jīvatāṃ jīvaḥ kva vā gacchanti ye mṛtāḥ ||
asmāl lokād amuṃ lokaṃ sarvaṃ śaṃsatu no bhavān ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
bhṛguṇābhihitaṃ śreṣṭhaṃ bharadvājāya pṛcchate ||
kailāsaśikhare dṛṣṭvā dīpyamānam ivaujasā ||
bhṛguṃ maharṣim āsīnaṃ bharadvājo 'nvapṛcchata ||
sasāgaraḥ sagaganaḥ saśailaḥ sabalāhakaḥ ||
sabhūmiḥ sāgnipavano loko 'yaṃ kena nirmitaḥ ||
kathaṃ sṛṣṭāni bhūtāni kathaṃ varṇavibhaktayaḥ ||
śaucāśaucaṃ kathaṃ teṣāṃ dharmādharmāv atho katham ||
kīdṛśo jīvatāṃ jīvaḥ kva vā gacchanti ye mṛtāḥ ||
paralokam imaṃ cāpi sarvaṃ śaṃsatu no bhavān ||
evaṃ sa bhagavān pṛṣṭo bharadvājena saṃśayam ||
maharṣir brahmasaṃkāśaḥ sarvaṃ tasmai tato 'bravīt ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил

कुतः सृष्टम् इदम् विश्वम्kutaḥ sṛṣṭam idam viśvamоткуда создана эта вселенная; мир

जगत् स्थावर जङ्गमम्jagat sthāvara jaṅgamamмир неподвижный и движущийся; живой

प्रलये च कम् अभ्येतिpralaye ca kam abhyetiи при растворении к чему приходит; возвращается

तत् मे ब्रूहि पितामहtat me brūhi pitāmahaто мне скажи, Питамаха; объясни

स सागरः स गगनःsa sāgaraḥ sa gaganaḥс океаном, с небом; включая

स शैलः स बलाहकःsa śailaḥ sa balāhakaḥс горами, с облаками; тучами

स भूमिः स अग्नि पवनःsa bhūmiḥ sa agni pavanaḥс землёй, с огнём и ветром; воздухом

लोकः अयम् केन निर्मितःlokaḥ ayam kena nirmitaḥэтот мир кем создан; сделан

कथम् सृष्टानि भूतानिkatham sṛṣṭāni bhūtāniкак созданы существа; живые

कथम् वर्ण विभक्तयःkatham varṇa vibhaktayaḥкак разделения варн; сословий

शौच अशौचम् कथम् तेषाम्śauca aśaucam katham teṣāmкак их чистота и нечистота; очищение

धर्म अधर्मौ अथो कथम्dharma adharmau atho kathamи дхарма и адхарма как; каким образом

कीदृशः जीवताम् जीवःkīdṛśaḥ jīvatām jīvaḥкаков живущий среди живых; душа

क्व वा गच्छन्ति ये मृताःkva vā gacchanti ye mṛtāḥкуда же идут умершие; те, кто умер

अस्मात् लोकात् अमुम् लोकम्asmāt lokāt amum lokamиз этого мира в тот мир; иной

सर्वम् शंसतु नः भवान्sarvam śaṃsatu naḥ bhavānпусть всё нам расскажет господин; ты

भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил

अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamздесь также приводят эту; рассказывают

इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнюю историю; предание

भृगुणा अभिहितम् श्रेष्ठम्bhṛguṇā abhihitam śreṣṭhamБхригу сказанное превосходное; лучшее

भरद्वाजाय पृच्छतेbharadvājāya pṛcchateБхарадвадже спрашивающему; вопрошающему

कैलास शिखरे दृष्ट्वाkailāsa śikhare dṛṣṭvāна вершине Кайласы увидев; созерцая

दीप्यमानम् इव ओजसाdīpyamānam iva ojasāсловно сияющего мощью; блеском

भृगुम् महा ऋषिम् आसीनम्bhṛgum mahā ṛṣim āsīnamБхригу, великого риши, сидящего; мудреца

भरद्वाजः अन्वपृच्छतbharadvājaḥ anvapṛcchataБхарадваджа спросил вслед; обратился